Archeologisch museum opent in winkelcentrum Porta di Roma

Zopas opende in het reusachtige winkelcentrum Porta di Roma een nieuw archeologisch museum. Er worden kostbare archeologische vondsten getoond, gaande van bijzonder fraaie en goed bewaarde mozaïeken, wanddecoraties, funeraire objecten tot voorwerpen uit het dagelijkse leven in de Romeinse oudheid, waaronder een mooie bronzen broche, een halsketting, tientallen bekers, kruiken en olielampen.

Ook bijzonder is het tintinnabulum, een bronzen rammelaar uit de tweede eeuw die aan deuren van huizen en winkels werd gehangen. Het geluid dat dit primitieve klokkenspel produceerde wanneer het door de wind werd bewogen, speciale geluiden die als een element van bescherming werden beschouwd. De grootste van de vier mozaïeken is het meest indrukwekkend en toont erotische thema’s, afbeeldingen van dwergen en wilde dieren. De artefacten dateren voornamelijk uit de tweede, derde en vierde eeuw na Chr., al zijn er ook enkele objecten te zien uit de Romeinse Republikeinse periode.

Het is waarschijnlijk alleen in Rome mogelijk dat een winkelcentrum tegelijk ook een klein maar interessant museum verbergt dat bovendien ook de geschiedenis vertelt van deze plek die in de oudheid deel uitmaakte van de omgeving rond de beroemde stad Fidenae. De tentoonstellingsruimte is ingericht op de eerste verdieping van het shoppingcomplex.

Porta di Roma is het grootste winkelcentrum van Italië en één van de modernste in Europa. Het situeert zich op een oppervlakte van ongeveer 100.000 m² en omvat zo’n 280 winkels, doorgaans van grote merken. In het complex bevinden zich tevens veertien bioscopen en er zijn 7.200 parkeerplaatsen beschikbaar. Porta di Roma bevindt zich op ongeveer 12 km ten noordoosten van Rome en is verbonden met de ring en de snelweg Rome-l’Aquila.

Het is te ver en vooral te lastig om er vanuit het historische centrum te voet naartoe te gaan, niet doen dus. Je kan uiteraard een taxi nemen, maar je kan het winkelcentrum ook bereiken met het openbaar vervoer. Vanuit het centrum is er de rechtstreekse expresbus 80. Met iets meer moeite en allicht een overstap rijden ook de bussen 38, 341 en 435 tot voor de deur.  Het metrostation Jonio (B1) bevindt zich op een paar kilometer afstand, maar het drukke autoverkeer maakt een wandeling van daaruit naar het winkelcentrum vrijwel onmogelijk. Wel kan je van daaruit nog een korte busrit doen. Alle informatie vind je op de routeplanner van vervoermaatschappij ATAC.

Vanaf het midden van de jaren ’80 van de vorige eeuw gebeurden in deze zone een reeks opgravingscampagnes die vanaf 1998 gevolgd werden door het vooronderzoek naar de stedelijke transformatie van het gebied voor het grootschalige winkelproject Porta di Roma. Er werd gegraven in de zone tussen de Via delle Vigne Nuove, de Grande Raccordo Anulare (GRA), de wijk Colle Salario en het zogenaamde Viadotto dei Presidenti.

De archeologische gegevens en ontdekkingen die dit gebied opleverden zijn indrukwekkend, al moet ons dat in Rome natuurlijk ook weer niet zo heel erg verwonderen. Vele artefacten moeten nog steeds worden onderzocht, wachten in magazijnen op identificatie of moeten in het beste geval nog gereinigd worden. Archeologische oogsten in Rome zijn doorgaans overvloedig, maar de resultaten durven nogal eens op zich laten wachten. Om enig idee te krijgen van wat in dit gebied zoal gebeurde, geven we hierna enkel een zeer bondig overzicht van wat alleen al tijdens de voorbereiding voor de bouw van het winkelcentrum werd ontdekt. Dat was ronduit spectaculair en archeologen gaan nog vele jaren zoet zijn om alle vondsten wetenschappelijk te onderzoeken.

Op de locatie van het huidige winkelcentrum werden tien belangrijke residentiële gebouwen en productiefaciliteiten uit de oudheid aangetroffen en geïdentificeerd. De vondsten in die panden vullen op zichzelf al een afzonderlijk magazijn. Zo werden vijftien antieke Romeinse wegen blootgelegd, evenals vijfendertig begraafplaatsen, tien graftombes, vijftien stortbakken voor afval, een paar watertanks, een aquaduct met inspectieputten, een heilige zone of ritueel gebied en allerlei landbouwtechnologie die diende om gewassen op een grootschalige manier aan te planten, te cultiveren en te irrigeren.

Het archeologische project in en rond het winkelcomplex werd volledig gefinancierd door Porta di Roma. Het werd gecoördineerd door Andrea Schiavo (die ook de nieuwe museumruimte heeft ingericht) en wetenschappelijk behandeld door archeoloog Paola Filippini in samenwerking met Maria Rosaria Borzetti, Fabiola Fraioli en Barbara Porcari. Filippo de Ambrogi, de directeur van Porta di Roma, die samen met Andrea Schiavo, de ontwerper van de tentoonstellingsruimte, het archeologische project ontwikkelde, wilde meer dan alleen maar een ruimte om voorwerpen te tonen. Daarom starten binnenkort cultuur-historische activiteiten voor kinderen waarbij ook de scholen uit Rome en de omgeving zullen betrokken worden.

Volgens de winkeldirectie moeten mensen zich bewust worden van het feit dat deze plek, ook al bevindt ze zich in de periferie van de stad, evenzeer deel uitmaakt van de rijke Romeinse geschiedenis en zelfs de deur opent naar een nog veel archaïscher verleden. Bij Castel Giubileo werden immers restanten van de (tweede) stad Fidenae opgegraven, waaronder de curia met een inscriptie gewijd aan keizer Marcus Aurelius. Deze Romeinse nederzetting lag aan de voet van de heuvel waarop vermoedelijk de oorspronkelijke Latijnse stad was gebouwd. Hier staat vandaag de Villa Spada.

Het oorspronkelijke Fidenae lag in de oudheid aan de Via Salaria, ongeveer 7,5 km ten noorden van Rome en hoorde bij de Latijnse steden die in de beginjaren van de Republiek met Rome rivaliseerden om de macht in het gebied. Fidenae lag aan de rand van het Romeinse grondgebied en was regelmatig in handen van Veii. Daardoor speelde Fidenae als voorpost van deze stad een belangrijke rol in de strijd tussen de beide grootmachten.

In 426 v. Chr. werd de stad definitief door Rome onderworpen. Na de Gallische plundering van Rome in 387 v. Chr. kwam Fidenae echter in opstand, maar zoals de Romeinen dat toen aanpakten werd de stad daarna helemaal verwoest. Toch bleef Fidenae als veel kleinere nederzetting aan de Via Salaria voortbestaan. In de keizertijd had de stad zelfs een eigen bestuur (Senatus Fidenatium).

De plek bleef ook in de herinnering wegens een heel andere gebeurtenis. In 27 na Chr. vond in Fidenae de vermoedelijk grootste stadionramp in de geschiedenis plaats. Een groot maar goedkoop en daardoor slecht gebouwd houten amfitheater stortte helemaal in. Helaas bevonden zich op dat moment ongeveer 50.000 toeschouwers in het complex. Naar schatting 20.000 mensen overleefden de ramp niet. Er waren ook talrijke gewonden.

Dat er zoveel bezoekers aanwezig waren kwam omdat keizer Tiberius de gladiatorenspelen een tijdlang had verboden. De spelen in Fidenae waren de eerste die in lange tijd in de omgeving van Rome te zien waren, dus trok een grote menigte toeschouwers voor deze gelegenheid naar het stadion om dit mee te maken. Tiberius bevond zich in Capri toen het incident plaatsvond, maar spoedde zich meteen naar Fidenae toen hij het tragische nieuws vernam.

De Romeinse senaat reageerde op de tragedie door mensen met een fortuin van minder dan 400.000 sestertiën te verbieden om gladiatorenspelen te organiseren. Het bleek immers dat vooral de goedkope bouwmaterialen samen met de ondeugdelijke manier van bouwen de voornaamste redenen waren voor de instorting.  Alle amfitheaters die in de toekomst zouden gebouwd worden moesten voortaan een solide basis krijgen en mochten pas openen nadat inspecteurs namens de keizer een speciaal certificaat hadden verstrekt.

Niet lang daarna werden in het Romeinse Rijk de eerste stenen amfitheaters gebouwd. Zo werd het tot vandaag uitstekend bewaarde amfitheater van Verona al voltooid in 30 na Chr. Julius Caesar had enkele jaren eerder al de aanzet gegeven voor de bouw van het eerste stenen theatergebouw, het Theater van Marcellus dat vandaag nog altijd indrukwekkend oogt in het straatbeeld van Rome. In totaal zouden de Romeinen op hun hele grondgebied nog ongeveer 220 grote amfitheaters bouwen. Het Colosseum in Rome is daarvan uiteraard het beroemdste voorbeeld.

De nieuwe archeologische ruimte in Porta di Roma zal aanvankelijk alleen in de weekends open zijn voor bezoekers, telkens van 12 tot 20 uur. Afhankelijk van de belangstelling kunnen die openingsdagen en -uren nog worden uitgebreid. Zeer binnenkort starten reeds een aantal kennismakingsdagen voor schoolkinderen.

Fidenae alla Porta di Roma
Porta di Roma
Via Alberto Lionello 201, Rome
Open van 9.30 uur tot 22 uur
(de museumruimte voorlopig enkel van 12 tot 20 uur, en dit in de weekends)
Tel. +39 06 8707 0275
Website Porta di Roma

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.