Verloren gewaand meesterwerk van Giorgio Vasari tot 30 juni te zien in Rome

Een schilderij dat Giorgio Vasari in 1553 maakte voor de rijke bankier en kunstverzamelaar Bindo Altoviti en dat sinds de zeventiende eeuw als verloren werd beschouwd, is herontdekt. Het doek dat vandaag miljoenen waard is, kan tot 30 juni vermoedelijk voor de laatste keer worden bewonderd in Galleria Corsini aan de Via della Lungara 10 in Rome. Daarna keert ‘Il Cristo portacroce’ terug naar de gelukkige eigenaars en zal het wellicht nooit meer in een publieke ruimte te zien zijn. Lees hierna het ongelooflijke verhaal van een schilderij dat Vasari maakte voor een al even opmerkelijke opdrachtgever. Jawel: kunst kopen loont soms echt.

Bindo Altoviti (1491-1557) was een zeer welgestelde bankier uit Rome en geldt als een schoolvoorbeeld van de uomo universale: een knappe, zeer intelligente en vooral geleerde man, met kennis van diverse wetenschappen en buitengewoon veel interesse in kunst. Hij was dan ook bevriend met diverse vooraanstaande kunstenaars uit zijn tijd, waaronder Rafaël, Michelangelo, Benvenuto Cellini en Giorgio Vasari.
Voor heel wat van deze en andere kunstenaars trad hij op als mecenas. Als jonge kunstverzamelaar bestelde hij regelmatig werken bij zijn vrienden, vooral om ze financieel te steunen. Zo bouwde Altoviti wellicht zonder het toen al te beseffen een unieke collectie op.

Altoviti moet een bijzonder interessant personage geweest zijn om, liefst met een kruikje wijn op tafel, een avond lang heerlijk te discussiëren over kunst en cultuur. Hij behoort tot de unieke personages die een beetje tussen de naden van de geschiedenis vallen en waarover weinig mensen vandaag nog iets weten, maar waarvan je het jammer vindt dat je ze nooit hebt gekend. Als tijdreizen mogelijk was zou je dergelijke figuren meteen opzoeken.

Dankzij zijn vriend Rafaël weten we nu nog hoe Bindo Altoviti er op jonge leeftijd heeft uitgezien. Altoviti huwde in 1511 met Fiammetta Soderini, een dochter uit een vooraanstaande Florentijnse familie. Fiammetta bleef in haar thuisstad Firenze wonen, maar Altoviti moest al snel weer voor zaken naar Rome, de plek waar het ook toen allemaal gebeurde.

Zijn jonge vrouw vond dat niet zo prettig. Maar Altoviti’s vriend Rafaël schilderde in 1515 een fraai portret (zie foto hieronder) van de toen nog jonge Bindo, die het doek had besteld als verrassingsgeschenk voor zijn echtgenote, zodat ze tijdens zijn afwezigheid aan hem zou blijven denken. Die ingreep heeft zeker geholpen, want het koppel bleef elkaar altijd trouw en het portret zou tijdens hun hele verdere leven in hun huis in Firenze blijven hangen. Tot 1808 bleef het schilderij in het bezit van de nazaten van Altoviti.

In dat jaar, een periode waarin Rafaëls werk in Europa erg gewild was, werd het doek verworven door Lodewijk I van Beieren, waarna het terechtkwam in de Alte Pinakothek in München. In 1936 werd het door Engelse kunsthandelaars uit nazi-Duitsland gesmokkeld en aangekocht door Samuel Henry Kress. In 1943 werd het gedoneerd aan de National Gallery of Art in Washington D.C waar het vandaag wordt beschouwd als één van hun absolute topstukken.

Bindo Altoviti was in Rome in dienst van paus Julius III toen Giorgio Vasari van zijn vriend-bankier de opdracht kreeg om een doek te schilderen dat later zou worden beschouwd als één van zijn meesterwerken. Helaas verdween Il Cristo portacroce al snel van de radar en werd het eeuwenlang als verloren beschouwd. Over waar het schilderij zich al die tijd bevonden heeft is niet zoveel bekend. Het staat vast dat het na de dood van Bindo werd gekocht door de familie Savoye en daarna in Frankrijk belandde. In de zeventiende eeuw verdween het spoorloos. Het zou 400 jaar duren vooraleer het weer opdook.

Nog niet zo lang geleden werd het schilderij aangeboden tijdens een kunstveiling in Hartford (Connecticut, Verenigde Staten). Hoe het daar terecht kwam is onbekend. Carlo Falciani, een deskundige die zich specialiseerde in het werk van Vasari, kreeg per toeval een foto van het schilderij in handen. Hij wist niet wat hij zag en trok meteen naar Hartford om het doek nader te onderzoeken. De intuïtie van Falciani werd al gauw omgezet in een hard feit: het schilderij werd omwille van een aantal unieke kenmerken met volledige zekerheid geïdentificeerd als het eeuwenlang verloren werk van Giorgio Vasari. Dat was een aangename verrassing voor de nieuwe eigenaars die het doek voor niet zoveel geld hadden gekocht als ‘een mooie afbeelding van Christus’.

De ontdekking stuurde een schokgolf door de kunstwereld en het feit dat je dit doek nu eenmalig kan bewonderen in Rome is een buitenkans die je eigenlijk niet mag laten liggen. Na 30 juni verdwijnt het schilderij waarschijnlijk weer voor vele jaren (of zelfs eeuwen) in de privécollectie van de nieuwe eigenaars die zonder het te beseffen een originele Vasari hadden gekocht. Op dit niveau is dat beter dan de loterij winnen. Wie ze zijn is onbekend. Wat ze met het doek gaan doen evenzeer. Er is vermoedelijk een band met Rome omdat de moeite wordt genomen om het doek nog één keer tentoon te stellen in Italië. Daar kunnen we alleen maar blij om zijn.

De Italiaanse architect, schilder, schrijver en kunstcrititus Giorgio Vasari (1511-1574) is vooral bekend geworden door zijn Le vite de’ più eccellenti pittori, scultori e architettori (uit 1550, met een tweede zeer uitgebreide en verbeterde druk in 1564-1568), de belangrijkste bron voor de kennis van de Italiaanse kunst van de dertiende tot de zestiende eeuw. Hierin heeft hij aan de hand van bijna 200 biografieën en vaak ook karakteristieken van kunstenaars, van Cimabue tot Michelangelo, de ontwikkeling van de stijl vanaf de ‘maniera greca’ (Byzantijnse stijl) tot aan de ‘maniera grande’ willen geven.

De bronnen waaruit hij putte waren onder andere Vitruvius, Dante, Villani, Ghiberti en Vignola. De meeste informatie haalde hij echter uit mondelinge overlevering en eigen waarneming. Zijn interpretaties hebben, ondanks zijn voorkeur voor de Florentijnse kunst, voor een deel nog steeds geldigheid. De na zijn dood uitgegeven Ragionamenti (1588) zijn literair veel minder goed, maar wel van belang voor de kennis van de opvattingen en de iconografie van het maniërisme.

Als architect werd Vasari beroemd door zijn werk in het Palazzo degli Uffizi in Firenze, waarbij hij op meesterlijke wijze Toscaanse en Michelangeleske elementen verbond. Hij raakte vooral bekend door zijn grote fresco’s, onder meer in de Sala di cento giorni (hij voerde ze volgens de opdracht in 100 dagen uit), van de Cancelleria in Rome en in het Palazzo Vecchio in Firenze (1550).

Ook in zijn geboortestad Arezzo, in de door hem zelf ontworpen Casa Vasari (vandaag een museum) bevinden zich fresco’s van zijn hand, evenals door hem ontworpen meubels. Tegen het einde van zijn leven maakte hij de fresco’s voor de binnenkant van de Duomo. Deze schilderijen representeren Het laatste oordeel. Vasari werkte er van 1568 tot 1574 aan. Na zijn dood maakte Federico Zuccari het werk af.

Il Cristo portacroce di Vasari – Praktische informatie

www.barberinicorsini.org

Lees ook:

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.