De dag van de dwarrelende rozenblaadjes in het Pantheon

Zondag 9 juni is het weer zover. Voor wie de kans heeft om erbij te zijn en tijdig een plaatsje te veroveren, moet morgen om 10.30 uur proberen om de eucharistieviering in het Pantheon bij te wonen. Het is dan Pinksteren, de dag waarop vele duizenden rozenblaadjes doorheen de enorme oculus van het historische gebouw op het publiek regent. Dat gaat zelfs zolang door tot zich op de vloer een dikke laag met rozenblaadjes vormt. Uiteraard neem je er eentje mee naar huis. Als souvenir of, zoals sommigen geloven, als geluksbrengertje voor de rest van het jaar.

pantheonkoepel1

De oculus, waarlangs in de Romeinse oudheid de rook van de offeranden opsteeg, heeft een diameter van 8,72 m en is de enige lichtbron in het interieur van het Pantheon. De opening is afgezet met brons en symboliseert de zon. Tijdens de middeleeuwen beweerde men dat de duivel de punt van de koepel had weggehaald. Zoals bekend werd het Pantheon later getransformeerd van tempel tot een kerk, de Basilica di Santa Maria ad Martyres. Het is meteen de reden waarom dit prachtige gebouw uit de oudheid doorheen de eeuwen nog zo goed bewaard is gebleven.

Op Maria-Hemelvaart werd destijds een beeld van Maria omhoog gehesen en met Pinksteren, wanneer de paus in het Pantheon een mis kwam opdragen, liet men rozenblaadjes door de opening omlaag dwarrelen. Deze laatste traditie bleef behouden, omdat de Heilige Geest met Pinksteren zichtbaar werd in de vorm van vlammetjes boven de hoofden van de apostelen. Daarom wordt ook nu nog op deze feestdag, tegenwoordig in samenwerking met de Romeinse brandweer, verwijzend naar de vlammetjes, in het Pantheon een speciale mis opgedragen.

De ‘Vigili del fuoco’ nemen dan plaats op de koepel en beneden onder de opening. Wanneer de priester op het einde van de mis de woorden ‘fons vivus, ignis, caritas’, ‘levende bron, vuur, liefde’ uitspreekt, laten de pompiers ontelbare rozenblaadjes in de kerk dwarrelen. Na een tiental minuten is de vloer onder de oculus bedekt met een dikke laag, zwaar geurende blaadjes.

Romeinse gidsen vertellen aan toeristen weleens dat wie onder de koepelopening staat en het geluk heeft duivenpoep op zijn of haar hoofd te krijgen, onsterfelijk wordt. Dan toch maar liever een rozenblaadje…

Tijdens de renaissance werd de koepel soms beklommen door bewonderende bezoekers, vaak artiesten, om van bovenaf door de oculus te kijken. Dat deed ook de toen 36-jarige keizer Karel V bij zijn bezoek aan Rome in 1536. Een jonge page die in dienst was van de familie Crescenzi en die de keizer begeleidde, bekende later aan zijn vader dat hij op dat moment de drang voelde om de keizer door de opening naar beneden te duwen. Zijn vader antwoordde: ‘In mijn tijd handelden we in plaats van tijd te verliezen door erover te praten’. Als de jongen zich toen niet had kunnen bedwingen, zou de geschiedenis er vandaag wellicht helemaal anders hebben uitgezien.

De Romeinen waren op dat moment de beruchte Sacco di Roma (de Plundering van Rome nog niet vergeten, die een tiental jaren eerder had plaatsgevonden. Op 6 mei 1527 ging een ongedisciplineerd leger van 25.000 Duitse en Spaanse soldaten zich te buiten aan plundering, verwoesting, ontering, verkrachting en duizenden moorden. Paus Clemens VII was met zijn gevolg via de Passetto vanuit het Vaticaan gevlucht naar de onneembare Engelenburcht. De rest van Rome was volledig aan de indringers overgeleverd.

De stad beleefde toen de ergste plundering uit haar geschiedenis sinds de Visigoten van Alarik in 410. Met dit wapenfeit werden de vijandelijkheden tussen keizer Karel V en paus Clemens VII (1478-1534) beslecht. Het had er de schijn van dat alles in naam van Karel V gebeurd was, maar hij was er niet rechtstreeks bij betrokken. Tijdens de moordpartij bevond hij zich in Madrid.

Toen Karel het nieuws vernam, probeerde hij zijn blazoen op te poetsen. Op 24 februari 1530 zagen de twee hoofdrolspelers elkaar terug in Bologna. Paus Clemens VII heeft toen de Habsburger Karel V officieel gezalfd tot keizer van het Heilige Roomse Rijk. Maar de Romeinen hebben de keizer nooit vergeven wat er met hun stad was gebeurd.

Tot op halve hoogte bestaat de cella van het Pantheon uit een cilinder, daarboven verheft zich een halve bol. De raaklijn van de bol met de cilinder vormt de kroonlijst of attiek die op halve hoogte, 21,65 m, rondom de cella loopt. De cilindervormige hal draagt de machtige koepel, een halve bol met doormeter 43,3 m, dus het dubbele van 21,65 m die op de halve hoogte van de ruimte begint. Doordat de totale hoogte exact gelijk is aan de diameter kan men spreken van een perfecte bol die met haar onderste helft in een cilinder werd opgenomen.

De koepel van het Pantheon is de grootste koepel die ooit zonder gewapend beton werd gemaakt. Hij werd het voorbeeld voor alle latere koepelconstructies zoals deze in Firenze met een doormeter van 41,47 m, de koepel van de Sint-Pietersbasiliek met 42,52 m en dus 78 cm minder, tot de Aya Sophia in Constantinopel met 33 m. Naar verluidt ontwierp Michelangelo de koepel van de San Pietro bewust een beetje kleiner uit respect voor de bouwers uit de oudheid.

pantheonkoepel2

Binnen de koepel zien we op vijf rijen telkens 28 uitgespaarde vierkante cassetten (caissons), die naar de opening of oculus toe kleiner worden, waardoor het boleffect sterk wordt benadrukt. Deze 140 cassetten, die natuurlijk voor een gewichtswinst zorgden, waren versierd met vergulde bronzen rozetten of sterren op een blauwe achtergrond die het uitspansel suggereerden. De dikte van de koepel neemt naar boven toe af: waar hij op de trommel rust is hij 5,9 m dik, bij de opening bovenaan ‘slechts’ 1,5 m. Naar schatting werd 5.000 ton beton gestort (andere simulaties spreken echter van 3.000 ton).

Lange tijd werd verkeerdelijk verondersteld dat de koepel uit een systeem van baksteenribben met gietwerk ertussen was samengesteld. De koepel werd echter op een houten raamwerk gegoten in een soort beton dat verkregen werd door mortel dat uit kiezelsteen en baksteengruis bestond, te mengen met puzzolaan of pozzolaan in plaats van het klassieke basalt. Puzzolana of puimsteen, is roodachtige vulkanische aarde genaamd naar het stadje Pozzuoli bij Napels. De Solfatara is de enige van de drie vulkanen rond Pozzuoli die nog enigszins actief is. In de Romeinse tijd stond deze plek bekend als het Forum Vulcani en was ze aan deze god gewijd.

De specie werd gestort in verschillende concentrische stroken met telkens een verschillende verhouding van de ingrediënten. De zwaarste materialen zoals travertijn en baksteen werden onderaan de koepel gebruikt en de lichtere tufsteen, puimsteen en puzzolaan met drooggebluste kalk bovenaan bij de oculus.

Website Pantheon

Download hier een filmpje met de dwarrelende rozenblaadjes in het Pantheon 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.