De necropolis aan de Via Ostiense

In Rome, een stad die al vele eeuwen lang druk bewoond is, loopt je vrijwel permanent en letterlijk bovenop het verleden. Toch blijft het verbazend hoe dicht de oudheid soms onder je voeten aanwezig is. Recent werd ter hoogte van de Piramide van Cestius aan Piazzale Ostiense tijdens het plaatsen van een lantaarnpaal op amper een meter diepte een skelet uit de Romeinse oudheid ontdekt. Voorbijgangers konden zien hoe de bijgeroepen archeologen de nodige vaststellingen deden. Tegen de avond werd het skelet verwijderd en konden de arbeiders hun werk voortzetten.

Het skelet werd voor onderzoek overgebracht naar een gespecialiseerd labo, maar volgens de eerste bevindingen zal het behoorlijk moeilijk worden om de ouderdom precies vast te stellen. Het geraamte is wellicht afkomstig van een relatief kleine necropolis uit de tweede eeuw waarvan in 2012 in de onmiddellijke omgeving een deel werd blootgelegd tijdens de aanleg van een nieuwe tramlijn.

Toen werden de werkzaamheden wel langere tijd stilgelegd en behalve een aantal skeletten en een heleboel botresten werden honderden voorwerpen ontdekt, waaronder ook amforen en grafstenen. Het eenzame skelet dat nu werd blootgelegd is eigenlijk een zeer vreemde ontdekking omdat in de directe omgeving geen enkele andere grafvondst aanwezig was. Het vermoeden bestaat dat de dode of zijn tombe destijds werd gestolen en door omstandigheden op deze plek moest worden achtergelaten. Sommige mysteries uit het verleden raken nooit opgelost.

Deze kleinere necropolis heeft niets te maken met de veel grotere begraafplaats die in 1917 werd ontdekt in Parco Schuster, vlakbij de basiliek San Paolo fuori le Mura (Sint-Paulus buiten de Muren). Die begraafplek (foto boven en de beelden hierna) zou later de naam ‘Sepolcreto di Via Ostiense’ krijgen. Eerder werden in de directe omgeving van de Via Ostiense en de Via delle Sette Chiese tijdens werkzaamheden in een wijngaard omstreeks 1858 en 1872 ook al graven blootgelegd.

Ook tijdens wegenwerken in de periode 1897-1897 werden ten oosten van de Via Ostiense talloze grafrestanten ontdekt. Die werden toen zonder meer grotendeels vernietigd. De vondsten werden zelfs niet in kaart gebracht of gedocumenteerd. Het waren toen duidelijk andere tijden.

Op een kleinere opgraving na, in 1933, zou het echter ruim honderd jaar duren, tot 2017, voordat de Sovrintendenza Capitolina in Rome samen met een studententeam antropologen en archeologen van de universiteit van Valencia de site deftig zou onderzoeken. Dat onderzoek is nog altijd niet helemaal afgerond.

De site bleef na een eerste oppervlakkig onderzoek zowat een eeuw onaangeroerd omdat vele andere projecten in Rome prioritair waren en er inzake archeologische opgravingen in Rome (en bij uitbreiding elders in Italië) altijd een acuut geldgebrek heerst. Enkele belangrijke vondsten die men hier in de periode tussen 1917 en 1920 bovenhaalde, werden wel overgebracht naar de Capitolijnse Musea, maar daar bleef het bij.

Studenten en stagiairs graven nu tot 2020 onder leiding van stadsarcheologen telkens één maand per jaar intensief op deze site. De rest van hun tijd wordt besteed aan het analyseren en catalogiseren van de talrijke artefacten die hier al gevonden zijn of nog op ontdekking wachten. Deze necropolis bevat zonder twijfel vele belangrijke getuigenissen uit het verleden en de inhoud en de structuur van de begraafplaats is nooit goed in kaart gebracht. Werk is er dus genoeg.

Het staat wel vast dat door wegenwerken die in het verleden in de hele omgeving werden uitgevoerd, een gedeelte van de eeuwenoude necropolis onherroepelijk vernietigd is. Tijdens de eerste opgravingen, nu een eeuw geleden, werden gelukkig wel reeds schitterende vondsten veilig gesteld. Die bevinden zich nu zoals verteld in de Capitolijnse Musea.

Uit die eerste opgravingscampagne leerden archeologen ook dat de skeletten en de menselijke resten die toen werden opgegraven gedurende al die eeuwen vrijwel perfect bewaard zijn gebleven. Vandaag omschrijven de aanwezige archeologen de site als één van de best bewaarde begraafplaatsen uit de oudheid.

De Romeinse necropolis, die naast de oude Via Ostiensis liep, bevat talrijke graven, vaak fraai versierd met stucwerk, kleurrijke fresco’s en kundig uitgevoerde vloermozaïeken. Ze vormen een prachtige blauwdruk van het leven in Rome tijdens de late Republikeinse periode tot in de vierde eeuw. Het gaat dus om een erg oude necropolis die bovendien bijzonder lang in gebruik bleef.

De vele funeraire inscripties die al werden gevonden geven ook aan dat het een begraafplaats voor zowat alle delen van de bevolking was. Er bevinden zich overleden ambachtslieden en handelaars maar ook slaven en doden met Oosterse of Griekse namen. De gevarieerde afkomst van de doden wordt ook duidelijk in de kwaliteit van de fresco’s, die variëren van kleine meesterwerkjes tot erg eenvoudige uitvoeringen. De belangrijkste vondsten die op deze necropolis worden gedaan krijgen na reiniging en restauratie een (voorlopig?) plekje in de vlakbij gelegen Centrale Montemartini.

De site is onder begeleiding en na reservatie maandelijks te bezoeken in het kader van Archeologia in Commune dat nog heel wat andere archeologische sites regelmatig uitzonderlijk openstelt. De eerstkomende rondleidingen zijn op 12 oktober (begeleidster Marina Marcelli) en 13 november (rondleiding door Christina Carta). Er is een maximum van 25 deelnemers per keer.

Il Sepolcreto della Via Ostiense
Viale Ostiense 195

Praktische informatie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.