Italië leent De Vitruviusman toch uit

Er gingen lange discussies, verhitte debatten en zelfs rechtszaken aan vooraf, maar Italië zal De Vitruviusman, de wereldberoemde tekening van Leonardo Da Vinci, nu toch uitlenen aan het Louvre. Eerder had een Italiaanse rechtbank beslist dat de tekening uit 1490 te kwetsbaar was om te worden vervoerd en om te worden getoond in een publieke ruimte.

De tekening zal slechts gedurende de eerste zes weken te zien zijn op een tentoonstelling over Leonardo da Vinci die vandaag opent in het Louvre. Als tegenprestatie zal Frankrijk volgend jaar kunstwerken van de schilder Rafaël uitlenen voor de grote tentoonstelling Rafaello in de Scuderie del Quirinale in Rome. Dat wordt voor Rome vermoedelijk één van de belangrijkste tentoonstellingen van het jaar. Ze wordt opgezet naar aanleiding van de 500ste verjaardag van het overlijden van de beroemde kunstschilder uit Urbino.

Dit jaar is het 500 jaar geleden dat Leonardo da Vinci overleed. Rome presenteerde al eerder een tentoonstelling over de beroemde wetenschapper en uitvinder, maar overmorgen pakt ook het Louvre in Parijs uit met een overzichtstentoonstelling met topwerken van de Italiaanse renaissancemeester. Het Louvre bezit zelf vijf originele schilderijen en 22 tekeningen van da Vinci omdat hij een tijdje in Frankrijk woonde en daar ook stierf.

Het museum wilde graag ook enkele originelen van da Vinci uit Italië laten overkomen, waaronder De Vitruviusman, een werk dat wordt bewaard in de Gallerie dell’Accademia in Venetië. In 2017 sloten Frankrijk en Italië reeds een akkoord om een aantal werken uit te lenen.

Maar in 2018 kreeg Italië een nieuwe regering, gevormd door een coalitie tussen de Vijfsterrenbeweging en Lega. Vooral Matteo Salvini, de partijleider van Lega die intussen ook minister van Binnenlandse Zaken was geworden, wilde de kunstwerken plots niet meer uitlenen “omdat Leonardo een Italiaan was” en “de Fransen niet moesten denken dat ze zomaar een boodschappenlijstje konden afgeven met wat ze zoal allemaal willen”.

Sommige Italianen zijn al jaren misnoegd dat de wereldberoemde Mona Lisa in het Louvre hangt in plaats van in Rome. Nationalistische politici spelen in op die onvrede. Lega-politicus Lucia Borgonzoni beschuldigde Frankrijk er zelfs van zich de sterfdag van da Vinci toe te eigenen. Maar inmiddels kreeg Italië alweer een nieuwe regering, vloog Salvini naar de oppositie en kreeg Frankrijk opnieuw de toezegging dat ze de da Vinci’s toch konden lenen.

Maar intussen had ook de erfgoedvereniging Italia Nostra een officiële klacht ingediend omdat ze vreesde dat de fragiele tekening van De Vitruviusman blijvende schade zou oplopen. De originele prent wordt bewaard in een speciale afgesloten ruimte, waar ze beschermd wordt tegen licht en waar ook de temperatuur permanent gecontroleerd wordt. De tekening wordt slechts uiterst zelden tentoongesteld.

Italia Nostra haalde ook een Italiaanse wet aan die verbiedt dat topstukken uit musea, galeries of bibliotheken het land verlaten. De Vitruviusman is onmiskenbaar zo’n topstuk. De rechtbank gaf de erfgoedvereniging aanvankelijk gelijk, maar in beroep oordeelde de regionale administratieve rechtbank in Veneto zopas dat de tekening toch mocht worden uitgeleend.

Volgens het vonnis van de rechtbank zijn in het verleden al andere delicate prenten uitgeleend aan het buitenland. De rechters stellen ook dat de overzichtstentoonstelling in het Louvre een “uitzonderlijke wereldwijde relevantie” heeft en dat Italië zijn “kunsthistorisch potentieel wil maximaliseren”.

De Vitruviusman is één van de meest bekende kunstwerken uit de geschiedenis. De tekening in inkt toont een man in een stelsel van allerlei lichaamsverhoudingen. Ze werd omstreeks 1490 getekend door de Italiaanse kunstenaar en wetenschapper Leonardo da Vinci. Zowel het kunstwerk als de artiest is voor velen het symbool van de renaissance en het humanisme, waarbij de mens en niet langer religie, centraal staat.

Leonardo da Vinci baseerde zich op het werk van de Romeinse architect en ingenieur Vitruvius die leefde van ongeveer 85 tot 20 v. Chr. Zijn ‘De architectura’, opgedragen aan zijn beschermheer keizer Augustus, is een gids voor bouwprojecten en zowat de belangrijkste bron over klassieke bouwkunde die er bestaat.

Het werk is één van de belangrijkste bronnen van de moderne kennis van de Romeinse manier van bouwen, de planning en het ontwerp van constructies, zowel grote (aquaducten, gebouwen, baden, havens) als kleine (machines, meetapparatuur, instrumenten). In  hetzelfde werk beschrijft Vitruvius ook de verhoudingen en de bouw van het menselijk lichaam. Volgens hem kan het lichaam precies in een omgeschreven cirkel of vierkant passen, met de navel als middelpunt. Er zijn in de loop der eeuwen verschillende afbeeldingen van een Vitruviusman gemaakt, maar de bekendste is ongetwijfeld die van Leonardo da Vinci.

Hij gebruikte twee perfecte vormen, de cirkel en het vierkant, die de hemel en de aarde voorstellen en plaatste de mens in het centrum. Leonardo plaatste de navel niet meer in het middelpunt van de cirkel, zodat het geheel klopte en dat was voordien nog niet op zulke overtuigende wijze gedaan. Perfectie en eenheid maken dit één van de meest belangrijke kunstwerken van de Italiaanse renaissance.

De Vitruviusman was één van de ongeveer zestig illustraties die Leonardo da Vinci maakte voor ‘De divina proportione’, een traktaat van de Italiaanse wiskundige en franciscaner broeder Luca Bartolomeo de Pacioli (1445-1517), ook wel Luca di Borgo genoemd en soms ook wel Paciolo. De tekening van 345 bij 245 mm maakte deel uit van een verzameling grafische kunst van Giuseppe Bossi die in 1822 door de Gallerie dell’Accademia van Venetië werd gekocht.

Vele mensen krijgen vrijwel dagelijks te maken met een Vitruviusman. De kans is zelfs groot dat u er eentje op zak hebt. Leonardo’s tekening staat immers ook afgebeeld op de achterzijde van het Italiaanse muntstuk van 1 euro.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.