Archive for 8 november 2019

Een uitzonderlijk bezoek aan Villa del Vascello

8 november 2019

Aan het begin van Via di San Pancrazio op nummer 8 ligt een mooie villa met een piekfijn verzorgd weelderig park: Villa del Vascello. Tegenwoordig is het gebouw verdeeld in twee privé-eigendommen. Eén van de eigenaars is de Loge van het Grootoosten van Italië. De villa kan nu en dan, maar doorgaans slechts uitzonderlijk, worden bezocht.

Voor zover we konden nagaan is de eerstvolgende mogelijkheid een rondleiding die op dinsdag 19 november 2019 van 14.45 tot 16.45 uur wordt georganiseerd door de culturele vereniging Ars in Urbe. De praktische informatie vind je onderaan deze nieuwsbrief. Nu en dan wordt de villa ook gebruikt voor lezingen of boekvoorstellingen en ook dat zijn gelegenheden om er een (beperkt) kijkje te nemen.

Villa del Vascello heeft een rijk verleden en is van groot historisch belang in de recente Italiaanse geschiedenis. Ze werd gebouwd door abt Elpidio Benedetti (1609-1690), de ‘Romae negotiorum gestor’ van de Franse koning Lodewijk XIV.

Elpidio Benedetti was aanvankelijk secretaris van Jules Mazarin in Parijs, maar toen Mazarin in opdracht van kardinaal Francesco Barberini benoemd werd tot pauselijk nuntius bij het Franse hof, werd Elpidio Benedetti zijn agent in Rome (van 1645 tot aan de dood van Mazarin in 1661).

Daar werd hij verantwoordelijk voor de goede betrekkingen tussen de Franse kroon en het pauselijke hof. Daarnaast was hij actief op de kunstmarkt en bevorderde hij de Italiaanse invloed aan het Franse hof.

Net vóór Benedetti met het project van zijn villa begon, kreeg hij van kardinaal Mazarin een bijzondere opdracht toevertrouwd. Op 6 januari 1660 ontving hij namelijk een brief met de mededeling dat de Franse koning een monumentale trap wilde laten aanleggen naar de kerk Trinità dei Monti.

Mazarin vraagt daarin uitdrukkelijk aan Benedetti om ervoor te zorgen dat Gian Lorenzo Bernini zou meedingen naar de opdracht. Aldus gebeurde, Bernini zette zich aan het werk en ontwierp een trap. Maar zoals wel vaker gebeurt, kwam er van het hele plan uiteindelijk niets terecht. Een jaar later gaf Mazarin het hele project op en korte tijd nadien stierf hij.

Na de dood van zijn beschermheer kon Elpidio Benedetti zich volop toeleggen op de bouw van zijn villa. Benedetti had reeds in 1655 een relatief bescheiden, maar vruchtbaar terrein op de Gianicolo gekocht. In de historische roman Secretum (uit 2005) van het schrijversduo Monaldi & Sorti wordt gesuggereerd dat deze aankoop met het geld van Jules Mazarin zou zijn gebeurd.

Hij kon zich geen betere site wensen voor een residentie buiten de muren: dichtbij de Porta San Pancrazio en langs het tracé van de Via Aurelia Antica, niet ver van de top van de Gianicolo en omgeven door machtige buren, zoals de families Pamphili en Corsini. De nabijheid van het aquaduct Traiano Paolo verzekerde het gebied bovendien van voldoende watertoevoer.

Voor het ontwerp van de villa maakte Benedetti een opmerkelijke keuze, hij vertrouwde het hele project toe aan de Romeinse architecte en schilderes Plautilla Bricci (1616 -1705), de eerste vrouwelijke Italiaanse professionele architecte en lid van de Accademia di San Luca. Schilderessen waren er wel meer in de zeventiende eeuw, maar vrouwelijke architectes waren uitzonderlijk.

De keuze voor Plautilla Bricci werd waarschijnlijk ingegeven door de zus van Benedetti, Maria Eufrasia della Croce, die karmelietes was, kunstschilderes en een vriendin van Plautilla. Het was ook deze Plautilla Bricci aan wie Benedetti in 1664 de opdracht gaf de kapel van San Luigi IX te ontwerpen in de San Luigi dei Francesi.

Plautilla Bricci ontwierp voor Benedetti een “Franse” barokke villa in de vorm van een schip (vascello), met de voorgevel niet parallel aan de straatkant, zoals gebruikelijk was, maar er loodrecht op, zodanig dat het terras dat toegang gaf tot de villa ook uitzicht bood op de koepel van de Sint-Pietersbasiliek. Benedetti had een bijzondere bewondering voor Bernini en heeft hem suggesties gevraagd voor de plannen van zijn residentie.

Elpidio Benedetti gaf veel geld uit voor de aanleg van de tuinen (teveel, zoals hij zelf schreef) en verfraaide ze met tuinpaden, boomgaarden, citrusbomen, fonteinen, uitgestrekte dreven met grote potten citrusvruchten, bloemen, visvijvers, pergola’s, rozen, bosjes, standbeelden, een geheim theater enz.

Het interieur van de villa was bijzonder waardevol en rijkelijk versierd. Op de begane grond bevonden zich drie galerijen versierd met spiegels en trofeeën met zwarte en witte majolicavloeren, inscripties met onder meer spreekwoorden en portretten van Franse vorsten.

In de hoofdgalerij was een prachtig frescogewelf te bewonderen, vervaardigd door Pietro da Cortona (l’Aurora), Allegrini (il Mezzodì) en Grimaldi (la Notte). In die tijd werd het gebouw ook wel Villa Benedetta genoemd.

Bij zijn dood in 1690 liet Benedetti zijn villa na aan Filippo Giuliano Mancini, de hertog van Nevers en een neef van Mazarin. In 1749 werd het domein gekocht door graaf Stefano Giraud voor de som van 2.000 scudi (terwijl de bouw van de villa 30.000 scudi had gekost). Later werd de villa doorverkocht aan kardinaal Belisario Cristaldi en vervolgens aan graaf Luigi Primoli.

In 1849 vormde de villa het strijdtoneel van de gevechten tussen de aanhangers van de Romeinse Republiek onder leiding van Garibaldi en de Franse troepen. Zo was de villa gedurende een aantal dagen het laatste Republikeinse bolwerk buiten de Aureliaanse muren.

Het gebouw werd daarbij echter zo zwaar beschadigd dat een gedeelte moest worden afgebroken. Alleen de begane grond van de oorspronkelijke villa is nog overgebleven. Ook andere villa’s in de omgeving van de Gianicolo (onder andere van de families Corsini, Farnese en Spada) leden in die periode veel schade.

Tegenwoordig heeft de villa nog steeds zijn specifieke grensmuur met een gevel in een naturalistische en pre-romantische stijl. In 1980 kwam de villa in het bezit van het Grootoosten van Italië, de oudste Italiaanse loge.

De villa en de tuinen werden zorgvuldig gerestaureerd en drie jaar later werd het gebouw weer in gebruik genomen. Er werd ook een bibliotheek geopend die historische documenten in verband met de loge verzamelt.

Villa del Vascello
Via di San Pancrazio 8, Rome

De vereniging Ars in Urbe organiseert binnenkort een bezoek aan Villa del Vascello.

Alle praktische informatie vind je op deze link.

Met dank aan clublid
ANN DE LATTER
voor deze bijdrage.