Filmotheek Vaticaan viert zestigste verjaardag

Het Vaticaanse filmarchief, de Filmoteca Vaticana, viert zijn zestigste verjaardag. De Filmotheek bevat wellicht de meest unieke en waardevolle collectie cinematografische schatten ter wereld. Het gaat om een collectie van ongeveer 8.000 films, wat niet zoveel lijkt, maar het zijn dus doorgaans wel unieke beelden. Ter gelegenheid van het jubileum werd een korte documentaire gemaakt over dit weinig bekende filmarchief.

De Vaticaanse Filmotheek is gehuisvest bij de Pontificio Consiglio delle Comunicazioni Sociali (de Pauselijke Raad voor Sociale Communicatie) in Palazzo San Carlo, vlakbij Casa Santa Marta. Het archief bestaat uit een kijkkamer op de begane grond en een ruimte voor het opslaan van films op de bovenste verdieping. Je kan de ruimte beschouwen als de bioscoop van het Vaticaan.

De paus pikt hier zelf ook weleens een filmpje mee. Bekende regisseurs komen er soms persoonlijk een film voorstellen aan de paus. Een tijdje geleden was Martin Scorsese er nog te gast, maar het is niet bekend of de paus gekeken heeft naar The Irishman, Scorseses nieuwste misdaadfilm met Al Pacino, Robert De Niro en Joe Pesci.

De Filmoteca Vaticana werd opgericht op initiatief van paus Johannes XXIII op 16 november 1959. Die gaf opdracht om alle belangrijke films over het kerkelijke leven en films met een grote artistieke waarde te verzamelen. De bedoeling was om het geheugen van de Heilige Stoel ook op cinematografisch vlak te bewaren. In die periode werd televisie steeds belangrijker en steeds meer evenementen werden gefilmd en bliksemsnel doorheen heel het land verspreid.

De filmcollectie bevat zowel korte films, opnamen met en zonder geluid, commerciële en artistieke speelfilms, als documentaires over verschillende thema’s. De films worden opgeslagen in speciale bewaarcellen met een constante temperatuur van ongeveer 16 graden Celcius en een luchtvochtigheid van 30%.

De Vaticaanse filmbibliotheek bewaart er onder meer de eerste Italiaanse film, Sua Santità papa Leone XIII (Zijne Heiligheid paus Leo XIII) van Vittorio Calcina uit 1896. Daarop is paus Leo XIII te zien, tijdens een wandeling in de tuinen van het Vaticaan. Het was ook de eerste keer dat een paus op film werd vereeuwigd.

Een ander collectiestuk is L’Inferno van Giuseppe Berardi uit 1911, de eerste Italiaanse speelfilm waarin speciale effecten werden gebruikt. Het archief bezit echter ook zeldzame fragmenten van de griezelfilm Frankenstein uit 1931 of filmrollen van de Duits-Italiaanse film Quo Vadis, een stomme film uit 1924 naar de roman van Henryk Sienkiwicz.

Eén van de kostbaarste en historisch belangrijkste collectiestukken is de serie filmopnamen van het conclaaf van 1939, met ook de allereerste opnamen ooit van concilievaders die zich naar de Sixtijnse kapel begeven om er een nieuwe paus te kiezen. Op dit conclaaf zou Eugenio Pacelli worden verkozen als paus Pius XII.

De voorbije jaren werden vele beelden die enkel op pellicule bestonden gedigitaliseerd om ze niet verloren te laten gaan. Zo werd in 2014 de restauratie en digitalisering voltooid van Het evangelie volgens Matteüs (Il Vangelo secondo Matteo), een merkwaardige zwart-witfilm uit 1964, geregisseerd door Pier Paolo Pasolini.

De regisseur gebruikte dit evangelie als draaiboek. De dialogen waren enkel letterlijke citaten. De acteurs waren allemaal amateurs, waarvan de meesten afkomstig waren uit Matera (regio Basilicata) waar de film ook werd opgenomen. De rol van Jezus werd vervuld door de Spaans-Catalaanse economiestudent Enrique Irazoqui. De moeder van Pasolini speelde de oude Maria.

Pasolini ontving voor deze film op het Festival van Venetië in 1964 de speciale prijs van de jury. Wat later werd de film ook in het Vaticaan vertoond voor een publiek van hoofdzakelijk rooms-katholieke hoogwaardigheidsbekleders. Na afloop zouden de aanwezigen een veertig minuten durend applaus hebben gegeven. Opmerkelijk is dat regisseur Pasolini zelf een atheïst was.

Het is overigens niet de eerste keer dat de bij het publiek weinig bekende Vaticaanse Filmotheek zichzelf even in de kijker plaatst. Tien jaar geleden werd naar aanleiding van de vijftigste verjaardag door het Vaticaan een dvd uitgegeven met unieke beelden van het Tweede Vaticaans Concilie.

Maar de ‘pauselijke bioscoop’ heeft dus niet altijd bestaan. Vóór 1959 was het pauselijke appartement uitgerust met een speciale kijkkamer waar de paus naar de nieuwste films kon kijken. De introductie van een speciale kijkzaal die voldeed aan alle cinematografische en akoestische normen was een grote vooruitgang.

Vóór het ontstaan van de Filmotheek werden ook al wel beelden en films bewaard, maar die kregen aanvankelijk een plek in de gewone Vaticaanse archieven. Toen ze daar teveel plaats begonnen in te nemen werden ze overgebracht naar een opslagruimte in de Vaticaanse Gendarmerie.

De oprichting van het filmarchief door Johannes XXIII is het resultaat van een lang proces dat al in gang werd gezet tijdens het ponticicaat van Pius XII. De goede relatie tussen Egenio Pacelli en cinema is bekend. De camera volgde de paus regelmatig. Johannes XXIII professionaliseerde dus enkel iets wat de Heilige Stoel al veel eerder was begonnen.

Vatican Media heeft ter ere van het zestigjarige jubileum van de Vatiaanse Filmotheek een korte documentaire gemaakt waarin enkele belangrijke momenten en filmherinneringen in de kijker worden gezet.

Je kan het filmpje hier bekijken of downloaden

2 Reacties to “Filmotheek Vaticaan viert zestigste verjaardag”

  1. martin tukker Says:

    Kun je er als leek terecht om een film of fragment te bekijken, lijkt me de belangrijkste vraag die niet is beantwoord in dit artikel.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.