Archive for 13 februari 2020

Luchtvaartmaatschappij Air Italy stopt activiteiten

13 februari 2020

De Italiaanse luchtvaartmaatschappij Air Italy houdt ermee op. Ongeveer 1.200 mensen verliezen hun job. De voornaamste reden voor de stopzetting van het bedrijf zijn de fors oplopende verliezen. Tot 25 februari 2020 worden de vluchten van Air Italy overgenomen en verzekerd door andere maatschappijen.

Air Italy maakte vorig jaar ongeveer 200 miljoen euro verlies, in 2018 ging het om 164 miljoen euro. De aandeelhouders van Air Italy zijn prins Aga Khan (51%) en Qatar Airways (49%).

Air Italy werd pas twee jaar geleden opgericht en was eigenlijk een doorstart van Meridiana. De budgetvlieger wilde een graantje meepikken na de problemen bij het slabakkende Alitalia, een ander zorgenkind van de Italiaanse luchtvaartsector. Het voortbestaan van Alitalia hangt nog altijd aan een zijden draadje.

Van Castellum tot Monasterium naar Castrum

13 februari 2020

Tongeren had in de Gallo-Romeinse tijd meer straten en dus meer bewoning dan tot nog toe werd aangenomen. Na het vertrek van de Romeinen groeide het middeleeuwse Tongeren pas weer vanaf de tiende eeuw, vanuit een ommuurde pre-stedelijke kern rond de Onze-Lieve-Vrouwekerk. Dat gebeurde vooral onder invloed van Notger (ook wel Notker), de achttiende bisschop van Luik.

Tijdens de recente presentatie van de nieuwe monografie Van Castellum tot Monasterium naar Castrum van stadsarchivaris Steven Vandewal werd een nieuwe hypothese over de ontwikkeling van het middeleeuwse Tongeren naar voor gebracht. Het boek werd voorgesteld in de basiliek voor ongeveer 130 belangstellenden. De studie wordt uitgegeven door het Koninklijk Limburgs Geschied- en Oudheidkundig Genootschap (KLGOG) in samenwerking met het Stadsarchief Tongeren.

Terwijl het Gallo-Romeinse Tongeren met naar schatting vijfduizend inwoners een behoorlijk grote stad was, was de stad in de tiende eeuw nog maar amper een hectare groot en telde het vermoedelijk niet meer dan 500 tot 600 inwoners. Die pre-stedelijke middeleeuwse kern situeerde zich rond de toen veel kleinere, nog Karolingische, Onze-Lieve-Vrouwkerk.

Dat gebied kreeg in de late tiende eeuw een ommuring. De grote middeleeuwse muur zou pas rond Tongeren komen vanaf 1240. De grote Romeinse muur uit de tweede eeuw en de kleinere Romeinse muur uit de vierde eeuw waren toen al in verval of reeds gedeeltelijk afgebroken om te dienen als bouwmateriaal.

Volgens Steven Vandewal werd in de negentiende eeuw gedacht dat die ommuring uit de tiende eeuw resten waren van een castellum, een Romeinse versterking rond de Romeinse basiliek. Die Romeinse basiliek is meer dan waarschijnlijk uitgegroeid tot de eerste kerk van de Lage Landen, de huidige Onze-Lieve-Vrouwbasiliek.

Dat gebouw werd in de eerste eeuwen na het vertrek van de Romeinen in het vrijwel verlaten Tongeren toch onderhouden en ze overleefde de tijd. Maar in het begin van de twintigste eeuw stelt deken en historicus Jan Paquay dat die muurresten uit de tiende eeuw niet Romeins zijn, maar de ommuring van een klooster. Geen castellum dus, maar een monasterium.

Na een nieuwe studie pleit Steven Vandewal nu toch voor een castrum. Volgens de archivaris was die muur een pre-stedelijke versterking. De kern van het toenmalige Tongeren was niet louter religieus. Het was een mix van religieuze en burgerlijke gebouwen. Er stond bijvoorbeeld ook een lakenhal.

Die versterkingswerken gebeurden volgens Vandewal op initiatief van de Luikse bisschop Notger (930-1008). Dat is zowat de beroemdste bisschop die het prinsbisdom ooit heeft gehad, de man die Luik groot maakte. Harde bewijzen heeft Steven Vandewal niet, wel aanwijzingen.

“Vier bisschoppen kregen jaarmissen in Tongeren. Eén van die vier was Notger. De drie andere kunnen gelinkt worden aan belangrijke bouwfases voor Tongeren dat immers bij Luik hoorde. Alleen Notger niet, maar hij staat wel in dat Tongerse obituarium (een jaargetijdenboek waarin een lijst werd bijgehouden van de doden die moesten herdacht worden door een religieuze gemeenschap) vermeld voor zo’n jaarmis.

Net in die periode laat Notger heel wat versterkingswerken uitvoeren, niet alleen in Luik en Maastricht, maar ook in andere Luikse steden als Fosses en Thuin. Het was een tijd dat veel soldaten doorheen het Luikse land trokken in een machtsstrijd om Lotharingen. Notger wilde ook Tongeren verdedigen en legde er meteen zijn claim op.

Tongeren was immers interessant. Het lag aan een belangrijke handelsweg, de oude heirbaan Bavay-Keulen. Tongeren had bovendien prestige, Romeins prestige nog wel. Lieten de bisschoppen van Maastricht, en nadien die van Luik, zich immers niet nog lang de bisschop van de Tungri noemen?

Omstreeks het jaar 1000, tijdens de ambtsperiode van Notger, werd ook de Sint-Niklaaskerk in Tongeren gebouwd. Die werd in 1818 afgebroken en stond waar nu het Stadhuisplein is. De heilige Nicolaas werd vanuit het Byzantijnse rijk eind tiende eeuw ook in het westen populair.

De bouw van de Tongerse Sint-Niklaaskerk linkt Vandewal aan de met de Duitse keizer getrouwde Theophanu (960-991), een Byzantijnse prinses die Notger goed gekend heeft. Zij was een (aangetrouwde) nicht van de Byzantijnse keizer Johannes I Tzimiskes. Op 14 april 972 huwde zij in de Sint-Pietersbasiliek in Rome met keizer Otto II en werd zo keizerin van het Heilige Roomse Rijk. Paus Johannes XIII verzorgde de huwelijksplechtigheid. Na de dood van Otto II werd Theophanu regentes voor haar zoon keizer Otto III.

Het Koninklijk Limburgs Geschied- en Oudheidkundig Genootschap (KLGOG) van Tongeren werd opgericht in 1851. Het lag onder andere aan de oorsprong van de oprichting van het standbeeld van Ambiorix en in de jaren 1950 van de oprichting van het Gallo-Romeins Museum en het Moerenpoortmuseum.

Het KLGOG geeft ook jaarlijks publicaties uit, beheert een erfgoedbibliotheek, organiseert congressen en onderhoudt een voortdurende wetenschappelijke werking. Verschillende vrijwilligers en werkgroepen zijn actief bezig met verschillende thema’s.

Van Castellum tot Monasterium naar Castrum
Steven Vandewal
185 blz.
Uitgever: KLGOG / Stadsarchief Tongeren
Prijs: 35 euro
info@klgog.be
www.klgog.be