Ostia Antica krijgt Europees Erfgoedlabel

De Europese Commissie heeft het Europese Erfgoedlabel (European Heritage Label of de Marchio del Patrimonio Europeo) toegekend aan de archeologische site van Ostia Antica. Deze erkenning, uitgereikt op initiatief van de Europese commissaris voor Innovatie, Onderzoek en Cultuur, is een bevestiging van de belangrijke rol die de oude havenstad van Rome heeft gespeeld in de Europese geschiedenis en cultuur. De voorbije jaren werd fors geïnvesteerd in het archeologische park.

ostiaantica(11)

Ostia Antica staat op de eerste plaats in de ranglijst van de tien historische sites die de Europese erfgoedtitel dit jaar hebben gekregen. Het label is in 2013 ingesteld en werd tot dusver aan 48 Europese sites gegeven.

In tegenstelling tot de Unesco-werelderfgoedlocaties worden de sites die met het erfgoedlabel worden bekroond, vooral belangrijk geacht voor de Europese geschiedenis en cultuur, niet alleen vanuit esthetisch oogpunt.

Ostia Antica werd samen met negen andere locaties gekozen na een selectieprocedure waarbij onafhankelijke deskundigen uit het hele continent oordeelden over de talrijke aanvragen uit de verschillende Europese lidstaten.

Een project dat zeker mee de doorslag heeft gegeven om het erfgoedlabel toe te kennen aan de archeologische site Ostia Antica, is de geslaagde restauratie van de befaamde decumanus die eind 2017 werd afgerond.

Er werd vier jaar lang gewerkt aan deze oorspronkelijk ruim 2 km lange straat die de hele stad vanaf de Porta Romana doorkruiste en kan beschouwd worden als het kloppende hart van het toenmalige handelscentrum.

ostiaantica(9)

Hier speelde zich immers het dagelijkse leven af en de straat was dan ook bezaaid met winkels, bedrijfjes, tavernes, enz. De voorbije jaren werden niet minder dan 187 van deze voormalige panden gerestaureerd. Dat restauratieproject heeft 1,8 miljoen euro gekost.

De restauratiewerkzaamheden zorgden ervoor dat de decumanus en de onmiddellijke omgeving na lange tijd opnieuw toegankelijk werden voor het publiek. Langs de route van zowat 670 m werden ook nog verschillende andere belangrijke monumenten gerestaureerd.

Al even fraai zijn de fresco’s die terug te vinden zijn in 31 voormalige gebouwen. Ze zijn voortaan beschermd tegen weersinvloeden en geven samen met de beroemde mozaïeken van Ostia Antica een indrukwekkend beeld van deze havenstad uit de Romeinse oudheid.

De restauratie van dit gedeelte van de archeologische site was dringend nodig omdat de ingroeiende vegetatie de omgeving en de oude ruïnes ernstig begon te verstoren en te beschadigen. Het was dan ook een enorm werk om alleen al alle biologische en plantaardige afzettingen op alle oppervlakken te verwijderen. Dat karwei moest zorgvuldig worden uitgevoerd en gebeurde met de hand.

ostiaantica(12)

Vervolgens werd in talrijke stenen de geërodeerde mortel vernieuwd en werden ontbrekende stukken opnieuw samengesteld of geïntegreerd. Dat gebeurde telkens met originele materialen en met dezelfde methodes zoals die in de tweede eeuw werden gebruikt.

Het stadje Ostia ligt ten zuidwesten van Rome, telt zo’n 4.000 inwoners en maakt samen met de strandbadplaats Lido di Ostia (ongeveer 40.000 inwoners) deel uit van de agglomeratie en de stad Rome. De naam komt van het Latijnse ostium, wat ingang betekent.

Aansluitend bij het huidige stadje (dat een burcht gebouwd door paus Julius II en een vijftiende-eeuwse kerk bezit) liggen dus ook de beroemde resten van de uit de Romeinse oudheid daterende havenstad van Rome, vandaag Ostia Antica geheten, aan de monding van de Tiber.

ostiaantica(8)

Door verzanding is de oude haven vandaag ruim 3 km van zee verwijderd. Door regelmatige opgravingen sinds 1870 en vooral vanaf 1909, is een aanzienlijk gedeelte van de oude stad blootgelegd en gedeeltelijk gerestaureerd.

Een selectie van de talrijke kunst- en gebruiksvoorwerpen die in de loop der jaren op de site werden ontdekt zijn ter plaatse in het museum te bewonderen. Lange tijd dachten archeologen dat ze ongeveer twee derde van de stad hadden opgegraven en in kaart gebracht, maar zes jaar geleden moesten ze die denkpiste helemaal omgooien.

Nieuwe opgravingen maakten toen duidelijk dat Ostia destijds tot wel twee keer groter was dan tot dan werd aangenomen. De stad bevond zich in de eerste eeuw v. Chr. immers niet alleen aan de vandaag gekende zijde, maar strekte zich ook aan de andere zijde van de Tiber minstens zover uit.

De sensationele ontdekking van talrijke gebouwen, waaronder torens, enorme opslagplaatsen, muren en een uitstekend wegennet, toonden aan dat het hier ging om een tot dusver volkomen onbekend stadsdeel, dat doorloopt tot een paar kilometer van de huidige luchthaven Leonardo da Vinci in Fiumicino.

ostiaantica(7)

De havenbedrijvigheid in dit gebied moet in de Romeinse tijd nog veel enormer geweest zijn dan de archeologen altijd hadden vermoed. Dat maakt Ostia tot een stad die in grootte zelfs Pompei minstens overschrijdt.

De ontdekking gebeurde in het verlengde van een opgravingscampagne die in 2007 werd gestart door Angelo Pellegrino en Paolo Germoni (soprintendenza speciale per i beni archeologici di Roma ), samen met de professsoren Simon Keay (Universiteit van Southhampton – British School in Rome) en Martin Millet van de Universiteit van Cambridge. Zij gaven leiding aan een team van archeologen en geofysici die het gebied onderzochten dat zich uitstrekt tussen de oude havens van Portus en Ostia.

Het is niet de bedoeling dat de nieuw ontdekte site helemaal wordt blootgelegd. Dat kan Rome zich financieel ook niet veroorloven, maar er gebeuren wel gerichte opgravingen op basis van de resultaten van het geofysische onderzoek. Er zijn dus in de toekomst waarschijnlijk nog heel wat mooie vondsten te verwachten.

ostiaantica(6)

Voor bezoekers van Ostia Antica is er echter ook vandaag reeds meer dan genoeg te bewonderen. Het kosmopolitische karakter van de haven met haar kantoren van handelscorporaties uit het gehele Middellandse-Zeegebied, blijkt uit de talrijke aanwezigheid van allerlei uitheemse heiligdommen (onder andere van de goden Isis en Mithras), fora en marktpleinen, theater, horrea (graanpakhuizen), tabernae (winkels) en thermopolia (kroegen).

Opmerkelijk zijn de grote woonblokken, flatgebouwen eigenlijk, soms met een gemeenschappelijke tuin in het midden, die in baksteen waren opgetrokken (insulae). Mozaïeken en wandschilderingen verlevendigden de interieurs. Op het grootste marktplein hadden mozaïekvloeren een met de latere uithangborden vergelijkbare functie voor de verschillende groepen kooplui uit het gehele Romeinse Rijk.

ostiaantica(5)

Toen Ostia op het hoogtepunt van haar bloei was (begin tweede eeuw na Chr.) woonden er naar schatting 50.000 mensen, van wie er naar schatting 17.000 slaaf waren. Een nieuwe, maar korte periode van opbloei kende de stad in het begin van de vierde eeuw. Daarvan getuigen luxueuze, grootscheeps aangelegde villa’s met nymphaea (fonteinen), mozaïeken, enz. en een vroeg-christelijke, door keizer Constantijn gebouwde basilica.

Ostia heeft de regelmatige stadsaanleg (met loodrecht elkaar kruisende hoofdstraten (cardo en decumanus) in het midden) steeds behouden. De eerste uitbreiding vond plaats in het eerste kwart van de eerste eeuw voor Christus. Uit beide periodes zijn gedeelten van de stadsmuur en de poorten bewaard gebleven.

ostiaantica(4)

Volgens de overlevering was de vierde koning van Rome, Ancus Marcius (ca. 630 v. Christus), de stichter van Ostia, maar andere bronnen dateren het ontstaan omstreeks 338 v. Chr. Ook archeologische gegevens wijzen op een nederzetting uit de vierde eeuw v. Chr., die de oude Latijnse havenstad Antium (in 338 v. Chr. door Rome onderworpen) gedeeltelijk moest vervangen.

Behalve door de grote zoutwerken (salinae) en als oorlogshaven (vooral in de Tweede Punische Oorlog (218 v. Chr. – 201 v. Chr.) kwam Ostia al vroeg tot bloei als overslagplaats voor de graanvoorziening van Rome. Nadat de stad tijdens de burgeroorlog door Marius was verwoest, werd zij door Sulla herbouwd en gemoderniseerd, met onder andere nieuwe en ruime stadsmuren.

ostiaantica(3)

Een hoogtepunt beleefde Ostia in de tweede eeuw na Christus toen er onder de keizers Trajanus, Hadrianus en Antoninus Pius veel nieuwbouw gebeurde. Daarbij werd over oudere gebouwen heen gebouwd, waardoor we weinig weten over de oude bebouwing van Ostia. Al sinds het einde van de eerste eeuw, in de tijd van Domitianus, werd het grondniveau daarbij een meter verhoogd, mogelijk in verband met overstromingen.

Haar grootste uitbreiding en vernieuwing kreeg Ostia nadat keizer Claudius de haven zo’n 4 km verplaatste. Deze nieuwe haveninstallaties (Portus Augusti of Portus Romanus), waaraan in 42 n. Chr. werd begonnen, werden door keizer Nero in 54 n. Chr. opengesteld en door keizer Trajanus in 106 met een zeshoekig bassin vergroot.

Trajanus gaf, wegens de verzanding van de oude Tibermonding, de rivier een nieuwe uitweg naar zee door een kanaal (fossa Traiana) te graven, waardoor een kunstmatig eiland in de Tiberdelta ontstond (het insula sacra) dat als begraafplaats werd gebruikt).

ostiaantica(2)

Aan het einde van de tweede eeuw liet keizer Commodus het theater uitbreiden. Deze bloeitijd duurde tot in het begin van de derde eeuw en lange tijd werd aangenomen dat Ostia door de opkomst van Portus gaandeweg zijn belang verloor.

De resultaten van een opgravingscampagne door een team van de Humboldt universiteit in Berlijn, onder leiding van Axel Gering die in 2011 en 2012 plaatsvond, tonen echter aan dat Ostia ook tussen de vierde en de vijfde eeuw nog volop in bedrijf was.

De activiteiten waren in de vierde eeuw weliswaar wat afgenomen, maar in die periode gebeurden er onder meer aan het Forum zelfs nog een ingrijpende reeks restauraties. Tot dan werd aangenomen dat er na de tweede eeuw op bouwkundig vlak nog amper iets structureel gebeurde in Ostia.

Archeologen ontdekten in de overblijfselen van het Forum hergebruikte stenen die van de alleroudste monumenten in Ostia afkomstig zijn. De vondst van een aantal munten hebben ook geholpen bij het dateren van de restauraties die in het verleden werden uitgevoerd op het Forum van Ostia.

Uit dat alles blijkt dat het openbare leven in Ostia tot zeker in de vijfde eeuw na Chr. volop bloeide. In dezelfde periode werden ook nog nieuwe fonteinen en openbare voorzieningen gebouwd. Thermen- en wellnessvoorzieningen kregen een grondige opknapbeurt. Het is dus zeker niet zo dat de stad in die periode al in verval was. De bevindingen van het Duitse onderzoeksteam komen overeen met de resultaten van een andere campagne, uitgevoerd door een ploeg van de universiteit van Bologna.

ostiaantica(1)

“Deze stad aan de zee vertoonde in de vierde en de vijfde eeuw nog een grote vitaliteit en was veel actiever dan tot dusver werd aangenomen”, verklaarde Angelo Pellegrino die het project Ostia Marina leidde, enkele jaren geleden tijdens de voorstelling van de resultaten van zijn campagne.

Mede door de toenemende verzanding (ook van de nieuwe Tibermonding) was het verval van Ostia echter niet tegen te houden. Na de vijfde eeuw werd de stad herhaaldelijk geplunderd en geleidelijk verlaten.

Het antieke Ostia werd nog wel gebruikt als vindplaats voor kant-en-klaar bouwmateriaal: marmeren platen, beeldhouwwerken en zuilen. In de negende eeuw stichtte paus Gregorius IV (827-844) het naar hem genoemde Gregoriopolis op ongeveer één kilometer ten oosten van het oude Ostia.

ostiaantica(10)

In de vijftiende eeuw werd hier een vestingtoren gebouwd, en onder paus Sixtus IV liet diens neef Giuliano della Rovere (de latere paus Julius II) door Baccio Pontelli het fort bouwen (1483-1486) dat nu nog te bezoeken is. Paus Pius VII, die veel belangstelling had voor kunst en wetenschap, begon na 1814 met opgravingen in Ostia Antica.

Omvangrijkere opgravingen en de eerste restauraties vonden plaats vanaf 1855 onder paus Pius IX. Deze liet ook in 1865 het museum oprichten in een veertiende-eeuws gebouwtje dat eerder als zoutopslagplaats was gebruikt.

Verdere restauraties en wetenschappelijke opgravingen begonnen in 1909 onder leiding van Dante Vaglieri. In de twintigste eeuw en vooral vanaf 1938 onder Mussolini, vonden grootschaliger opgravingen plaats.

De archeologische site Ostia Antica is vlot bereikbaar. Je neemt vanuit het centrum van Rome de bus of de metro naar halte Piramide (lijn B). Bij Piramide kan je overstappen op de regionale trein Roma-Ostia (Lijn RL Cristoforo Colombo), waarna je na 27 minuten uitstapt bij de zevende halte, Ostia Antica. De ingang van de site bevindt zich op een vijftal minuutjes wandelen. Je bus- of metroticket is ook geldig op de regionale trein.

Een promotiefilmpje van de archeologische site
Ostia Antica kan je hier bekijken

www.ostia-antica.org

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.