Archive for 3 mei 2020

Kippen, hazen en konijnen verdwenen aanvankelijk samen met de Romeinen uit Brittannia

3 mei 2020

Archeologen van de Universiteit van Exeter in Groot-Brittannië ontdekten een aantal begraven skeletten van hazen en kippen, volgens de eerste bevindingen afkomstig uit de ijzertijd. Op zich niets bijzonders. Eerdere soortgelijke vondsten van dergelijke dierenbotjes dateerden uit de eerste eeuw voor Chr. Het enige nieuws lijkt dat de dieren er al lang vóór de Romeinse periode rondliepen, zeg maar in de vijfde eeuw v. Chr.

Het opvallende aan de gevonden skeletten van kippen en hazen is echter dat ze volledig intact werden aangetroffen. Op de onderzochte botten is geen enkele aanduiding te zien dat er ook maar een stukje vlees is van gegeten. Er is niet aan de dieren geknaagd en er werd niet in gesneden met een mes. Dat laat archeologen vermoeden dat die dieren niet dienden als voedsel. Maar wat gebeurde er dan wel mee?

Het opgravingsteam is al langer bezig met onderzoek naar en koolstofdateringen op oude dierenbotten gevonden op locaties in Hampshire (Houghton Down, Weston Down, Winnal Down en Winklebury Camp) en Hertfordshire (Blackhorse Road). Het wordt nu duidelijk dat de dieren tot aan de Romeinse periode niet werden gegeten. Die gewoonte veranderde echter met de komst van de veroveraars uit het zuiden, maar verdween samen met hun vertrek ook weer lange tijd uit de Britse eetcultuur.

Voordat de Romeinen arriveerden waren de dieren gewoon te zeldzaam en te speciaal om opgegeten te worden. In plaats daarvan werden ze geassocieerd met goden; kippen met een god uit de ijzertijd die verwant is aan de Romeinse god Mercurius, en hazen met een onbekende vrouwelijke godin. De religieuze associatie van hazen en kippen in Brittannia bleef overigens gedurende de hele Romeinse periode bestaan.

Deze vaststelling sluit aan op historische verslagen. In Julius Caesar’s historische verslag Commentarii de bello Gallico (voluit Commentarii Rerum in Gallia Gestarum of Commentaren op de gebeurtenissen in Gallië), lezen we dat de Britten het in strijd met de goddelijke wet vinden om hazen, kippen of ganzen te eten.

4 T UMAX     PL-II            V1.5 [4]

De Romeinse senator en geschiedschrijver Lucius Cassius Dio (155-229 na Chr.) schreef  dat de Keltische koningin Boudica (ook Boadicea of Boudicca) in het jaar 61 een levende haas vrijliet om de uitkomst van haar strijd met de Romeinen te voorspellen en de hulp in te roepen van de godin Andraste tijdens hun opstand tegen de Romeinen. Boudica was de leidster van die opstand.

Professor Naomi Sykes van de Universiteit van Exeter die het archeologisch onderzoek leidt, verklaart dat het idee dat kippen en hazen aanvankelijk religieuze associaties hadden, niet verrassend is. Interculturele studies hebben al vaker aangetoond dat exotische dingen en dieren in sommige culturen vaak een bovennatuurlijke status krijgen.

Tijdens de Romeinse tijd in Brittannia werden zowel hazen als kippen gekweekt en gegeten en werden ook konijnen geïntroduceerd. In tegenstelling tot de Britten zelf smulden de Romeinen graag van het malse vlees. Maar in 410 na Chr. trok het Romeinse rijk zich definitief terug uit de provincie en veroorzaakte daarmee een economische ineenstorting.

Ook het kweken van kippen en konijnen viel toen stil. Konijnen stierven plaatselijk uit, terwijl ook grote populaties bruine hazen verdwenen. Mensen stopten met het jagen op hazen en dit kan verklaren waarom archeologen tot de middeleeuwen weinig overblijfselen van het dier hebben gevonden. Door hun opnieuw toenemende  schaarste herwonnen kippen en hazen uiteindelijk weer hun speciale status.

Meer dan een eeuw later namen de kippenpopulaties weer toe. Dit komt wellicht omdat Sint-Benedictus in de zesde eeuw de consumptie van vlees van viervoetige dieren tijdens bepaalde periodes zoals in de vastentijd verbood. Zijn regels werden in de tiende en elfde eeuw algemeen aanvaard, waardoor de populariteit van kippen en eieren als dagelijks voedsel steeds meer toenam.

Daarna verdwenen de beestjes weer een paar eeuwen uit beeld. Historische en archeologische bewijzen tonen aan dat konijnen vanaf de dertiende eeuw na Christus opnieuw als voedsel voor de elite in Groot-Brittannië werden geïntroduceerd. 

Het gezamenlijke werk van de universiteiten van Exeter, Leicester en Oxford onthult ook hoe bruine hazen, konijnen en kippen werden opgenomen in de moderne paastradities. Konijnen kwamen in de daaropvolgende eeuwen steeds vaker voor en droegen in het negentiende-eeuwse Engeland waarschijnlijk bij aan de geleidelijke vervanging van de haas als paashaas toen de paastradities tijdens de Victoriaanse tijd nieuw leven werden ingeblazen.