Archive for 8 mei 2020

Het eerste speciale effect uit de oudheid gefilmd in het Pantheon

8 mei 2020

De persdienst van het Ministero per i beni e le attività culturali (MIBACT) heeft naar aanleiding van 21 april, de officiële feestdag van Rome, een spectaculair filmpje over de beroemde lichtinval in het Pantheon gemaakt. Op 21 april ’s middags komt de zon de oculus van het Pantheon binnen met een helling die een lichtstraal creëert die het toegangsportaal perfect centreert.

Om precies 12 uur, het moment dat de keizer de drempel van de tempel overstak en naar binnen schreed, bevond zijn hele lichaam zich volledig in het licht. Vermoedelijk is dit één van de eerste speciale effecten uit de architectuurgeschiedenis dat de ontwerpers bewust creëerden.

De timelapse zoals die wordt getoond in het nieuwe filmpje, brengt dit moment perfect en versneld tot leven. Het feit dat de beelden werden opgenomen terwijl er geen enkele bezoeker in het Pantheon aanwezig was, maakt het effect nog specialer.

pantheon_natale (1)

Nu we met ons allen nog steeds opgesloten zitten als gevolg van de opgelegde quarantaine-maatregelen, was er op 21 april in Rome geen sprake van veel feestgedruis. Het grootste nieuws was dat de dodenteller van de officiële virusslachtoffers iets minder snel stijgt, al klom die gisteren nog tot het hallucinante cijfer van 24.600 bevestigde virusdoden.

21 april werd dit jaar dus een dag om snel te vergeten. Alle musea, sites, openbare parken, restaurants, koffiebars, winkels, … zijn nog steeds gesloten, al is hier en daar, in bepaalde sectoren, sprake van een voorzichtige heropstart van de economische activiteiten.

Zo mogen in Rome de boekenwinkels opnieuw openen, maar dat is relatief. Om te beginnen mag je niet zomaar rondlopen in de winkel en tussen de boeken snuisteren, terwijl dat toch het prettigste is wat je daar kan doen. Je moet specifiek zeggen waar je naar op zoek bent en welk boek je wil, dan krijg je het overhandigd.

Uiteraard dien je anderhalve tot twee meter afstand te bewaren tot andere klanten en tijdens het winkelbezoek is het dragen van mondkapjes en handschoenen verplicht. Een aangename winkelervaring is dat dus niet. Wie er niet echt moet zijn blijft er beter weg.

Gelukkig heeft het MIBACT de mooie reflex gehad om de Romeinen en de vele liefhebbers van de Eeuwige Stad (wij allemaal dus!) een lichtpuntje te bezorgen op deze 21ste april. In een gloednieuw filmpje speelt het wereldberoemde Pantheon de hoofdrol. Dit prachtige monument wordt door zowat iedereen in het hart gedragen.

Momenteel kan je omwille van de maatregelen tegen het virus het gebouw dus niet in, maar het MIBACT-filmpje doet ons weer beseffen waarom we zo graag rondwandelen in dit unieke monument dat evenveel of zelfs nog meer dan het Colosseum, symbool staat voor de grootse bouwkunst uit de Romeinse oudheid.

pantheon_natale (2)

Met het unieke van zijn geweldige ontwerp, de schitterende harmonie van zijn proporties en het gewicht van de geschiedenis waarin het is gedrenkt, is het Pantheon zonder meer het mooiste van alle gebouwen die behouden bleven uit het oude Rome.

De koepel van het Pantheon speelde destijds inderdaad een essentiële rol. Hij vormde een ode aan de hemel, de oculus of opening bovenaan symboliseerde de zon en het ‘alziende’ in de hemel. Het heelal had voor de Romeinen, in tegenstelling tot de Grieken, niet zozeer astronomische betekenis, maar wel een religieuze.

Bij Plato (427-347 v. Chr.) wiens theorieën eeuwen later, ten tijde van keizer Hadrianus (117-118), veel succes kenden, lezen we over ‘een gat in het hemelgewelf’ het volgende:

‘Het gelukzalige godenras beweegt zich aan de hemel langs prachtige banen waar allerlei schitterende dingen te zien zijn. Iedere god verricht zijn eigen taak en daarbij mag telkens ieder mee die dat wil en kan, want voor afgunst is in de kosmische reidans geen plaats. Wanneer ze naar een feestelijk diner gaan, rijden ze steil omhoog naar de top van het hemelgewelf. (…)’

‘De onsterfelijken rijden, wanneer ze de top van het gewelf hebben bereikt, naar buiten en stellen zich op de rug van de hemel op. Zij draaien dan in de omwenteling mee en bezichtigen alles wat buiten de hemel is. Het gebied boven het hemelgewelf is nog door geen dichter van hier bezongen en niemand zal het ooit naar behoren bezingen’.

Deze tekst zou misschien wel aan de basis kunnen liggen voor het ontwerp van deze Pantheonkoepel met de mysterieuze oculus. Het zou een mooi verhaal zijn, maar zeker weten doen we dat natuurlijk niet.

De oculus (opaion) waarlangs de rook van de offeranden opsteeg, heeft een diameter van 8,72 m en is de enige lichtbron in het interieur van het Pantheon. Hij is afgezet met brons en symboliseert de zon. Tijdens de middeleeuwen beweerde men weleens dat de duivel de punt van de koepel had weggehaald en dat daardoor de grote opening was ontstaan.

Op 15 augustus, de feestdag van Maria-Tenhemelopneming (ook wel Maria Hemelvaart of Onze-Lieve-Vrouw Hemelvaart) werd een beeld van Maria in de hoogte gehesen.

Met Pinksteren, wanneer de paus in het Pantheon een mis kwam opdragen, liet men rozenblaadjes door de opening omlaag dwarrelen omdat volgens de overlevering de Heilige Geest met Pinksteren zichtbaar werd in de vorm van vlammetjes boven de hoofden van de apostelen.

De paus komt al jaren niet meer naar het Pantheon, maar de traditie van de dwarrelende rozenblaadjes is tot vandaag behouden gebleven. Op Pinksteren wordt in het Pantheon eerst een speciale eucharistieviering gehouden. Ondertussen klimmen enkele leden van de Vigili del Fuoco, de Romeinse brandweer, tot helemaal bovenaan op de koepel van het Pantheon.

Zodra de priester op het einde van de mis de woorden ‘fons vivus, ignis, caritas’ (‘levende bron, vuur, liefde’) uitspreekt, strooien de brandweerlieden vele duizenden bloemenblaadjes door de oculus naar beneden. Een prachtig schouwspel waar je hier een filmpje van kan zien.

Na een tiental minuten zijn de vloer, en als ze niet opletten ook sommige gelovigen, bedekt met een flinke laag fel geurende rozenblaadjes. Iedere aanwezige neemt natuurlijk een paar bloemblaadjes mee naar huis, het spreekt vanzelf dat die geluk brengen.

pantheonkoepel2

Tijdens de renaissance werd de koepel soms beklommen door bewonderende bezoekers, vaak kunstenaars of prominenten, om van bovenaf door de oculus te kijken. Ook keizer Karel V (1500-1558) waagde bij zijn bezoek aan Rome de klim tot bovenaan het Pantheon.

Een jonge afstammeling van de familie Crescenzi, één van de oudste Italiaanse geslachten in Rome, trad op als begeleider van de keizer. De naam Crescenzi dook al in 901 op in het adellijke milieu van Rome en dat bezorgde de familie vele jaren een unieke en machtige status binnen de Italiaanse adel, wat uiteraard resulteerde in allerlei politieke intriges.

Nadat de page samen met de keizer op het Pantheon was geklommen en ze door de oculus naar beneden hadden gekeken, vertelde de jongeling nadien aan zijn vader dat hij op dat moment de bijna onweerstaanbare drang voelde om de keizer door de opening naar beneden te duwen.

Zijn vader antwoordde nonchalant: ‘In mijn tijd hadden we gewoon gehandeld en er niet enkel over gepraat’…

Of: hoe de Europese geschiedenis er misschien helemaal anders had uitgezien indien de jonge Crescenzi zich toen niet had kunnen bedwingen om een einde te maken aan het leven van Karel V.

Het nieuwe Pantheonfilmpje kan je bekijken via de hiernavolgende links, met aan het einde een heel kort tekstje in het Engels of het Italiaans, naar keuze.

The Birthday of Rome

Natale di Roma

Pantheon
Piazza della Rotonda, Rome
Gratis toegang
Website Pantheon

pantheon_natale (3)