Italiaanse Architectuurprijs voor ontwerpster kunsthuis Z33 in Hasselt

De Italiaanse architecte Francesca Torzo heeft zopas in Rome de Italiaanse Architectuurprijs 2020 gekregen voor haar ontwerp van Z33, het Huis voor Actuele Kunst, Design & Architectuur in Hasselt (Belgisch Limburg) dat op 14 maart de deuren opende.

De Premio Italiano di Architettura 2020 is een nieuwe prijs die wordt uitgereikt door de Fondazione MAXXI in Rome en de Triënnale van Milaan en gaat naar het beste gebouw of project dat de voorbije drie jaar in Italië of in het buitenland door een Italiaanse architect werd gerealiseerd.

Een tweede prijs ging naar Lucy Styles, zij wordt gelauwerd als beste jonge ontwerpster met haar project Home Sweet Home, een installatie die ze maakte voor de achtste editie van het Young Architects Program Rome (YAP) dat jonge architectuur promoot en ondersteunt en dat tot 25 oktober in het Museo nazionale delle arti del XXI secolo (MAXXI) te bezoeken is.

archiprijsmaxxi (5)De twee winnaars van de eerste Italiaanse Architectuurprijs:
Francesca Torzo (l.) en Lucy Styles.

Voor dit YAP-programma wordt samengewerkt met het MoMA / MoMA PS1 uit New York, het Constructo uit Santiago (Chili), het Istanbul Modern (Turkije) en het National Museum of Modern and Contemporary Art (MMCA) uit Seoul in Korea. Het winnende project en deze van de finalisten zullen behalve in het MAXXI ook worden tentoongesteld op de volgende Triënnale in Milaan.

Architect Cino Zucchi kreeg tijdens de uitreiking van de eerste Italiaanse Architectuurprijs in het MAXXI een eervolle vermelding voor zijn ontwerp van het nieuwe hoofdkwartier van Lavazza in Turijn.

De bekende en veelgeprezen Italiaanse architect Renzo Piano ontving een Lifetime Achievement Award. De internationale jury was unaniem bij de keuze om Renzo Piano een prijs voor zijn hele carrière toe te kennen.

Ze onderstreepte het professionele en burgerlijke engagement dat de architectonische productie van Renzo Piano heeft gemarkeerd en zijn onvermoeibare werk om de kwaliteit en publieke waarde van architectuur te promoten.

archiprijsmaxxi (4)Giovanna Melandri, voorzitter van de Stichting MAXXI, overhandigt
de Italiaanse Architectuurprijs 2020 aan Francesca Torzo (r.)

Met de Premio Italiano di Architettura willen de Triënnale van Milaan en het MAXXI in Rome de architecturale productie van Italiaanse ontwerpers of degenen die in Italië actief zijn promoten.

Er wordt vooral gekeken naar de innovatieve aspecten van de gebouwen, de kwaliteit van het project en de sociale rol van de architectuur in het gehele ontwerp. De prijs is een erkenning voor het beste gebouw of project dat in de voorbije drie jaar gerealiseerd werd, de beste ontwerper jonger dan 40 of een carrièreprijs.

Na een selectieprocedure met 31 kandidaten, kwam de expertengroep tot een shortlist van zes finalisten Daaruit koos de internationale jury voor Francesca Torzo en Z33 in de categorie ‘beste gebouw’.

De jury verwees naar de nauwkeurigheid en de kwaliteit van de presentatie, waarbij het bouwproces en de persoonlijkheid van de ontwerper met succes in de verf zijn gezet.

“Het project in Hasselt onderscheidt zich door de diepgaande capaciteit om de geschiedenis van de locatie en de typologie van het gebouw te interpreteren. De tentoonstellingsruimte vertoont een ruimtelijke en expressieve intelligentie en beantwoordt volledig aan hedendaagse normen”, lezen we in het juryverslag.

De jury prees tevens de aanpak van het ontwerpproces, vertrekkende vanuit de haast poëtische en zintuiglijke beleving van de ruimtes in en rond de infrastructuur en haar omgeving. Het project straalt soberheid, soliditeit en intimiteit uit, past binnen de historische context en gaat een relatie aan met de omgeving.

Francesca Torzo levert met de nieuwbouw en de verbouwing van het bestaande tentoonstellingsgebouw een zintuiglijke, menselijke architectuur af, op maat van de opdrachtgever.

Ver van de ‘starchitecture’ zet Torzo in de Limburgse hoofdstad een gebouw neer dat de site mooi aanvult en de stad respecteert. De aandacht voor maatvoering, textuur, detail en de verwevenheid met de plek maken het gebouw bijzonder.

“We juichen dit initiatief van het MAXXI in Rome en de Triënnale van Milaan uiteraard toe en feliciteren Francesca Torzo, haar team en iedereen die vóór en achter de schermen meewerkte aan ons nieuwe gebouw. Deze internationale architectuurprijs toont aan hoe kwalitatieve architectuur kan samengaan met een historische context en een stadsweefsel”.

“Die gedurfde keuze geeft Z33 en Hasselt vandaag een internationale uitstraling. We hopen dat dit Limburg en Vlaanderen kan inspireren om ook in de toekomst architecturaal ambitieus uit de hoek te komen”, reageert Adinda Van Geystelen, artistiek directeur van Z33.

In het centrum van Hasselt bevindt zich nu een gebouw van architecturale wereldklasse. Het ontwerp van de Italiaanse architecte Francesca Torzo weet zich precies in te passen in de bestaande architectuur van zowel de tentoonstellingsvleugel uit de jaren ‘50 van de vorige eeuw als het historische begijnhof en het Jenevermuseum.

De vroegere lagere school aan de Bonnefantenstraat in Hasselt die aan het huis voor actuele kunst Z33 grensde, werd afgebroken en maakte plaats voor een nieuwbouw, waardoor het kunsthuis kon uitbreiden. Er waren 29 inzendingen voor de internationale ontwerpwedstrijd.

Uiteindelijk werd gekozen voor het voorstel van de combinatie rond de Italiaanse architecte Francesca Torzo. Ook vormgever Aldo Bakker, landschapsarchitect Piet Oudolf, Conzett Bronzini Gartmann en ABT België dat instond voor de disciplines bouwkunde, stabiliteit en technieken, maakten deel uit van het team dat het project in de renovatie- en nieuwbouwfases begeleidde.

De ontwerpopdracht omvatte de restauratie van het monumentale poortgebouw, de renovatie van het tentoonstellingsgebouw Vleugel ’58 en een nieuw te bouwen volume op het aanpalende perceel. Z33 verliet daarmee de begijnhofhuisjes en verschoof haar werking naar de westelijke zijde van de begijnhofsite.

archiprijsmaxxi (3)Lorenza Baroncelli, artistiek directeur van de Triennale di Milano
overhandigt de prijs aan Lucy Styles (r.) voor haar YAP-installatie.

Het winnende ontwerp voor Z33 schenkt veel aandacht aan de inplanting in de omgeving. De nieuwbouw is een bakstenen constructie zoals de bestaande gebouwen maar kreeg andere voegmotieven. Het is geen neutraal gebouw, maar een gebouw met karakter.

Zo staat de architectuur meer open voor een onvoorzien patroon aan functies. Een veelheid van ervaringsmogelijkheden staat voorop. Het is een zeer gevoelig, subtiel en tactiel concept dat perfect bij Z33 past.

Francesca Torzo (1975) studeerde architectuur in Delft, Barcelona, Mendrisio en Venetië. Ze werkte bij architect Peter Zumthor en Bosshard Vaquerarchitekten, Zurich. In 2008 startte ze haar eigen architectuurpraktijk in Genua.

Z33 staat voor Zuivelmarkt 33, de voormalige begijnhofsite van Hasselt. 750 jaar geleden kwam de begijnenbeweging naar Hasselt, 300 jaar geleden vestigde ze zich op de huidige begijnhofsite.

Sinds 1938, toen de provincie Limburg eigenaar werd, vervult de site op uiteenlopende manieren een culturele functie in het stadscentrum. Het Provinciaal Museum en het multidisciplinaire Centrum voor Kunsten-Begijnhof smolten in 1996 samen tot het Provinciaal Centrum voor Beeldende Kunsten – Begijnhof (PCBK).

Z33 bracht vanaf 2002 actuele kunst en vormgeving samen in thematische projecten waaraan ook andere disciplines worden verbonden. Het kreeg een onderkomen in de bijzondere infrastructuur van de begijnhofsite in het centrum van Hasselt, waar de gebouwen rond een centraal plein gegroepeerd staan.

De specifieke context van deze erfgoedsite maakte het mogelijk om tentoonstellingsprojecten op een zeer uiteenlopende wijze te presenteren.

Sinds de renovatie van de begijnhofsite en de bouw van het tentoonstellingsgebouw midden vorige eeuw, raakte de infrastructuur echter verouderd. Een groot deel van de werking van Z33 situeerde zich in de huisjes van de begijnhofsite. Dat zorgde veel heel wat praktische en logistieke problemen.

Het dossier voor een mogelijke uitbreiding en vernieuwing van het kunsthuis sleepte jaren aan. Tot de provincie Limburg in 2011 het aanpalende perceel aan de begijnhofsite kocht en uiteindelijk een architectuurwedstrijd werd georganiseerd. Met het gekende resultaat.

archiprijsmaxxi (2)

Francesca Torzo heeft de geschiedenis van de site uitvoerig bestudeerd en geïncorporeerd in haar ontwerp. De geborgenheid van de begijnhofhuisjes met de opeenvolging van ruimtes, afgesloten van de stad door een massieve muur, wordt weerspiegeld in de nieuwbouw.

Het begijnhof was altijd al een plek voor verstilling binnen het stedelijke (sociale) weefsel. Ook de nieuwbouw functioneert zo: eenmaal over de drempel, wordt de bezoeker geleidelijk, via een patio met boom en fontein, van de drukte van de stad naar een andere plek geleid.

De relatie met het bestaande tentoonstellingsgebouw ziet Torzo als een huwelijk tussen Vleugel 58, met zijn directe, verticale indeling en de nieuwbouw, Vleugel 19. De tentoonstellingsruimtes in de oude vleugel zijn allemaal verschillend: wel of geen lichtval, groot, klein, een ruimte met een ronding of een galerij, …

Deze indeling heeft Torzo op eigen wijze willen doortrekken in het nieuwe gebouw, aangevuld met volumes die Z33 nog niet had: een hoge toren, een brede zaal en een lange, hoge passage. De twee gebouwen zijn verschillend, maar vullen elkaar aan en vormen zo samen een geheel.

Die connectie met het verleden, de bestaande structuren, de materialen en de liefde voor het ambacht, zijn essentieel. Elk detail en elke positionering heeft zijn waarde en zijn plek binnen het verhaal dat de architecte wil vertellen.

Zo is de kleur rood van de ruitvormige baksteen van de buitenmuur niet zomaar willekeurig gekozen. Een studie naar de geschiedenis van het gebruik van de baksteen in de regio ging eraan vooraf. De gekaleide binnenmuren vereisen een precieze korreldikte, om zo een gladde, steriele uitstraling te vermijden.

Ook geluid speelt een rol: de fontein brengt een serene sfeer in de patio. De plafonds van verschillende ruimtes hebben een diamantvormig patroon dat zorgt voor de juiste akoestiek. De bezoeker ondergaat het gebouw met al zijn zintuigen.

Ook de variatie in tentoonstellingsruimtes speelt daarin mee: de ene kamer heeft geen daglicht, de ander is hoog en smal, de volgende is juist groot en breed, met zicht op de tuin. Of zoals Torzo stelt: “Het gebouw is een orgel van licht en schaduw”.

Jury Italiaanse Architectuurprijs 2020

• Giovanna Melandri, voorzitter Fondazione MAXXI
• Stefano Boeri, voorzitter Triënnale Milano
• Pippo Ciorra, senior curator MAXXI Architettura
• Lorenza Baroncelli, artistiek directeur Triënnale di Milano
• Tatiana Bilbao, architect Titiana Bilbao Estudio
• Simone Capra, architect stARTT studio
• Marco De Michelis, architectuurhistoricus
• Maria Giuseppina Grasso Cannizzo, architect
• Alfredo Jaar, kunstenaar
• James Taylor-Foster, curator Contemporary Architecture and Design ArkDes.

archiprijsmaxxi (1)
ACHTERGROND – RENZO PIANO

Renzo Piano werd geboren in Genua in 1937 en is vooral bekend om zijn hightech openbare ruimtes, met name zijn ontwerp (met Richard Rogers) voor het Centre Georges Pompidou in Parijs (1971-1977), het Auditorium Parco della Musica in Rome (1994-2002) ) en The Shard (De Scherf) in Londen (2000-2012). Dit om slechts enkele gebouwen te vermelden, want zijn iconische ontwerpen zijn vrijwel overal ter wereld terug te vinden.

Ook in Rotterdam is werk van de Italiaanse architect te bewonderen. Als een van de eerste projecten op de Wilhelminapier werd in 1997-2000 een 98 m hoog kantoorgebouw voor KPN gebouwd. Renzo Piano liet het gevelvlak mee hellen met de kabels van de nabijgelegen Erasmusbrug.

De helling van bijna zes graden is gelijk aan die van de scheve toren van Pisa. De hellende gevel wordt gestut door een stalen kolom van bijna 50 m. Met een raster van 1,8 m en met duizend lampen vormt de gevel een lichtkrant van 48 bij 85 m. De ruimte voor het gebouw is ingericht als plein; eronder bevindt zich een parkeergarage.

Renzo Piano ontwierp ook de nieuwe brug die vanaf deze zomer de op 14 augustus 2018 ingestorte Ponte Morandi in zijn geboortestad Genua zal vervangen. Bij die instorting vielen toen 43 doden.

De architect richtte in 1981 de Renzo Piano Building Workshop (RPBW) op. Het kantoor telt ruim 150 medewerkers in lokale vestigingen in Parijs, Genua en New York.

In 2004 werd hij hoofd van de Renzo Piano Foundation, gewijd aan de promotie van het architectenvak. Sinds juni 2008 is het hoofdkantoor ondergebracht bij zijn architectenbureau in Punta Nave, nabij Genua. Privé woont Renzo Piano in Parijs met zijn tweede vrouw Milly en vier kinderen.

Renzo Piano wordt door velen beschouwd als één van de meest invloedrijke, productieve en actieve internationale architecten van de 20ste en de 21ste eeuw. Hij won reeds talrijke architectuurprijzen, waaronder de befaamde Pritzker Prize, zowat de Nobelprijs van de architectuur, die hem in 1998 door de Amerikaanse president Bill Clinton in het Witte Huis werd uitgereikt.

In Italië wordt hij beschouwd als de grootste nog levende architect van het land. In 2013 werd hij door de toenmalige Italiaanse president Giorgio Napolitano tot senator voor het leven benoemd.

Als gevolg daarvan richtte Renzo Piano een werkgroep van jonge architecten op, genaamd G124, wiens missie het is om te werken aan de transformatie van de belangrijkste buitenwijken van Italië.

De teamleden worden betaald met het salaris dat hij krijgt als senator en wisselen elk jaar via een openbare selectie. Team G124 dankt zijn naam aan het nummer van het kantoor van de senator in Palazzo Giustiniani aan de Via della Dogana Vecchia, vlakbij het senaatsgebouw in Rome.

Om het werk te coördineren, zijn er naast de senator-architect zelf ook docenten: architecten, ingenieurs, sociologen en psychologen die persoonlijk door Renzo Piano zijn uitgekozen en die vrijwillig en zonder enige vergoeding de projecten volgen die door de jonge architecten zijn ontwikkeld.

Er zijn inmiddels al projecten gelanceerd in Turijn, Milaan, Padua, Venetië en Rome.

Premio Italiano di Architettura 2020 – Persbericht (Italiaans)

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.