Een wandeling door Quartiere Coppedè in Rome

Het is al meer dan twaalf jaar geleden dat we nog eens iets vertelden over het fraaie Quartiere Coppedè, een pittoreske wijk in het noordoosten van Rome, ver weg van de klassieke toeristische circuits en de verkeersdrukte.

Hoog tijd dus om nog eens een wandeling te maken doorheen dit fraaie maar weinig bekende stukje Rome dat genoemd is naar zijn ontwerper, de Florentijnse architect en beeldhouwer Luigi Gino Coppedè.

coppede(1)

Quartiere Coppedè bevindt zich niet zover van Villa Torlonia (aan de Via Nomentana) en het Museo d’Arte Contemporanea (MACRO) op de hoek van de Via Nizza en de Via Cagliari.

Sinds de opening van deze twee toeristische bestemmingen is de bekendheid van de Coppedèwijk de jongste jaren een klein beetje toegenomen. Wie het bestaan ervan kent, wandelt weleens verder tot aan de Piazza Mincio. Toch blijft de plek voor de meeste toeristen een onbekend pareltje.

De wijk herinnert in niets aan de tijden van de glorierijke keizerlijke of pauselijke geschiedenis van Rome. Slenterend langs de merkwaardige huizen rondom de Piazza Mincio, dat het hart van de wijk vormt, word je ondergedompeld in een bijzondere magische en eclectische sfeer die hier alom heerst.

coppede(16)

Luigi Gino Coppedè (1866-1927) kreeg in 1915 van de stad Rome de opdracht om hier een nieuwe residentiële zone te ontwerpen. De architect presenteerde zijn ontwerp op 19 oktober 1916 en op 23 augustus 1917 begonnen de eerste bouwwerkzaamheden.

Coppedè kon werken in volledige vrijheid en in de nieuwe wijk zijn fantasie totaal uitleven. Hij werkte tot aan zijn dood in 1927 aan de realisatie van zijn ideeën. Hoewel hij ook elders in Italië erg actief is geweest, was dit het lievelingsproject van de Florentijn.

Coppedè liet zich zowel inspireren door het antieke Rome en het klassieke Griekenland, als door de middeleeuwen, de neogotiek, de renaissance en de barok. Daar voegde hij nog een snuifje Italiaanse art nouveau aan toe.

Na het overlijden van Gino Coppedè werd het project voltooid door zijn schoonbroer, de Florentijnse architect (Enrico) Paolo Emilio Andrè (1877-1939).

coppede(2)

Deze kleine sprookjesachtige wijk bestaat uit een cluster van 18 palazzi en 26 kleinere gebouwen. De toegang tot de wijk wordt gevormd door een monumentale boog die twee grote torengebouwen, de zogenaamde Palazzi degli Ambasciatori, met elkaar verbindt.

In deze ingangspoort hangt een grote kroonluchter in smeedijzer en op de gevels van de beide palazzi bevinden zich dierlijke en florale symbolen, middeleeuwse maskers en sculpturen van ridderfiguren.

coppede(4)

Zodra je onder deze luchter doorwandelt richting Piazza Mincio, kom je terecht in een bijna magische wereld van grappige huizen die uitbundig versierd zijn met maskers, mozaïeken, reliëfs, schilderingen en monsterachtige creaturen.

Het centrum van de kleine wijk wordt zoals verteld gevormd door de Piazza Mincio, waar de neobarokke Fontana delle Rane, ‘de fontein van de kikkers’, het middelpunt vormt. Er staan in totaal twaalf beelden van kikkers op dit waterbekken.

De fontein bestaat uit een centraal bassin, enkele centimeters hoger dan het straatniveau, met vier paar figuren, die elk een schaal ondersteunen waarop een kikker staat waaruit water in het bassin gutst. Vanuit het midden van de fontein rijst een tweede bassin op, ongeveer twee meter hoog, waarvan de rand wordt bekroond door acht andere kikkers.

Coppedè ontwierp deze fontein in 1924, naar verluidt als knipoog naar de Fontana delle Tartarughe, de ‘fontein van de Schildpadden’ van Giacomo della Porta op de Piazza Mattei in het oude joodse getto van Rome.

Verder vinden we in Quartiere Coppedè een aantal eigenaardige en fantasierijke constructies, zoals de Villini delle Fate, de ‘feeënhuisjes’, eigenlijk een mengeling van drie huizen die als een blokkendoos op en naast elkaar zijn gestapeld.

Barokke wapenschilden, renaissancistische loggia’s, torentjes en middeleeuwse bogen geven het geheel een bijzonder uitzicht. Het is één van de vele creatieve hoogtepunten van architect Coppedè.

Aan de ingang toont een ronde mozaïek de inscriptie ‘de villa’s van de feeën Neme, Melete, Aede’, en daarbij zijn drie meisjes afgebeeld in oude Romeinse kleding.

Elk ‘feeënhuisje’ is gewijd aan één van de drie belangrijkste Italiaanse kunststeden – Firenze, Rome en Venetië – en de gevelversieringen verwijzen naar die steden. Zo zien we een fresco over Firenze in de renaissance, dat het opschrift ‘Fiorenza Bella’ draagt, als een soort eerbetoon aan de geboortestad van de architect.

Voorts zijn er ook afbeeldingen van Dante en Petrarca aangebracht en reliëfs met de gevleugelde leeuw van Venetië. Op de balustrade van een klein balkon staat de Romeinse wolvin met Romulus en Remus.

De toren draagt een astronomische klok en aan de kant van de Via Olona een zonnewijzer en een levensboom met het opschrift ‘Domus Pacis’. Eveneens opmerkelijk aan het gebouw is het gebruik van erg veel verschillende bouwmaterialen: marmer, baksteen, travertijn, glas, hout, terracotta, smeedijzer, …

coppedekaartje

Een ander opvallend gebouw is het Palazzo del Ragno, het ‘Paleis van de Spin’. Het complex dankt zijn naam aan het grote mozaïek boven de voordeur. Dit gebouw bestaat uit vier verdiepingen en een balkon met een loggia in renaissancestijl. Boven dit balkon is een schilderij van een ridder en twee griffoenen te zien.

Op de hoek tegenover het ‘Paleis van de Spin’ bevindt zich het Palazzo Cabiria, dat versierd is met arabeske motieven. Het palazzo dankt zijn naam aan de epische film Cabiria (1914) van Giovanni Pastrone.

Quartiere Coppedè vormde overigens het decor van een aantal Italiaanse films van verschillende befaamde regisseurs, waaronder Dario Argento, Francesco Barilli, Mario Bavo, Richard Donner, Carlo Vanzina en Nandi Cicero.

Luigi ‘Gino’ Coppedè was beeldhouwer, architect en decorateur. Tussen 1885 en 1890 werkte hij in het meubelatelier van zijn vader Mariano waar hij zich bekwaamde in de houtsculptuur en de beeldhouwkunst. In 1891 werd hij professor in architectuur, en doceerde aan verschillende universiteiten, onder andere in Pisa en Rome.

Gino Coppedè ontwikkelde gaandeweg een eigen eclectische architectuurstijl met veel art deco elementen en uitbundige versieringen. De art nouveau kunststroming vloeide voort uit de arts-and-craftsbeweging en bloeide op in Europa in de periode tussen 1890 en 1910.

Art nouveau was in verschillende Europese landen populair. Daardoor ontstonden verschillende benamingen om deze stroming aan te duiden. De Italiaanse benamingen zijn Stile Liberty en Stile Floreale. In Italië ontwikkelde de art nouveau zich van begin 1900 tot aan de Eerste Wereldoorlog.

De eerste grote verwezenlijking van Gino Coppedè was een opdracht voor bankier Evan Mackenzie in Genua. Door de realisatie van Castello Mackenzie kreeg de architect meer bekendheid en de bankier bezorgde hem een aantal nieuwe opdrachten. Coppedè was inmiddels met zijn gezin verhuisd naar Genua.

coppede(15)

In 1917 werd hem gevraagd om in Rome een nieuwe residentiële wijk te ontwerpen, die we vandaag kennen als Quartiere Coppedè. In 1919 werkte hij aan een aantal gebouwen in Messina (Sicilië).

In San Siro, aan het Comomeer, bouwde hij in 1921 de Villa La Gaeta, die in 2006 als decor diende voor de slotscène uit de James Bondfilm Casino Royale. In 1924 ontwierp de architect in Sevilla een nieuw kasteel voor markies de la Motilla.

Het is slechts een kleine greep uit het toch vrij aanzienlijke werk van de architect die vooral in Genua heel wat gebouwen realiseerde, maar van wie we ook ontwerpen terugvinden in Livorno, Pietrasanta, Napels en Bucine (Arezzo).

Hij werkte veel samen met zijn broer Adolfo, eveneens een architect, en was gehuwd met Beatrice Romanelli († 1920), een dochter van de Florentijnse beeldhouwer Pasquale Romanelli.

Gino Coppedè overleed in Rome op 27 september 1927 als gevolg van longcomplicaties die optraden na een heelkundige ingreep. Hij werd begraven in het familiegraf op de begraafplaats van de San Miniato al Monte in Firenze.

Minder bekend is dat Gino Coppedè kort voor zijn overlijden in Rome nog een tweede project realiseerde, namelijk het pand dat vandaag bekend staat als Palazzo Coppedè. Het bevindt zich aan de Via Vittorio Veneto nr. 7.

Als je vanaf de Piazza Barberini inwandelt is dat het eerste gebouw rechts aan het begin van de straat, op de hoek met de Via di San Basilio, vlak naast de Fontana delle Api of de Bijenfontein van Bernini.

palcoppede(3)

Het neobarokke palazzo werd in 1927 gebouwd. Op 30 maart 1931 opende Benito Mussolini hier een tentoonstelling over rationele architectuur, een stijl die toen opgang maakte in Rome. Het gebouw is beschermd en staat onder toezicht van het Ministerie van Erfgoed en Cultuur.

Vandaag bevinden zich in het gebouw een aantal appartementen en kantoren. Momenteel staat er zelfs een kantoor te koop. De vraagprijs voor deze ruimte met een oppervlakte van 280 m² bedraagt 2,7 miljoen euro.

Op dit adres bevindt zich ook het Casa Argentina, een vereniging die zich sinds 1965 bezighoudt met de promotie en de verspreiding van de Argentijnse cultuur in Italië. Ze onderhoudt tevens de culturele banden tussen Argentijnen die in Italië verblijven en hun vaderland.

Er worden hier ook cursussen gegeven, onder meer Spaans, Argentijnse cultuur, tango en theater. Het Casa Argentina beschikt tevens over een bibliotheek met meer dan vierduizend werken. Die kan op afspraak worden bezocht.

Klik hier voor praktische informatie over het Quartiere Coppedè

Zaterdag 1 augustus om 19 uur geeft de culturele vereniging L’Asino d’Oro een rondleiding doorheen Quartiere Coppedè. Vooraf inschrijven is verplicht. Alle informatie vind je op hun website.

Met dank aan clublid
JOHAN VANHECKE
voor zijn bijdrage
aan dit artikel

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.