Een bezoek aan Villa Albani-Torlonia in Rome

Vandaag brengen we een bezoek aan de schitterende Villa Albani-Torlonia, gelegen aan de Via Salaria 92. Het monumentale gebouw is niet te verwarren met Villa Torlonia aan de Via Nomentana.

Villa Albani Torlonia is een historische villa in een prachtig aangelegd park en een museum met een uitzonderlijke collectie klassieke sculpturen. De villa is niet alleen kunsthistorisch, maar ook historisch belangrijk: in 1870 werd in deze villa de overgave van de Pauselijke Staten aan het koninkrijk Italië ondertekend.

albanitorlonia(1)

De villa met bijgebouwen en tuinen werd tussen 1747 en 1763 gebouwd door kardinaal Alessandro Albani (1692-1779) op een uitgestrekt groen gebied aan de Via Salaria dat eerder eigendom was geweest van de families Accoramboni, Ercolani en Orsi.

De architect was Carlo Marchionni. Bekende namen zoals Giovanni Battista Nolli, Giovanni Battista Piranesi en Johan Joachim Winckelmann bepaalden mee de bouwplannen van de kardinaal.

Waar nu de villa ligt, bevonden zich destijds verschillende wijngaarden en weiden, voorzien van permanente watertoevoer dankzij het aquaduct Aqua Felix. Het gebouw is één van de laatste villa suburbana en is in laat-barokke en neoklassieke stijl opgetrokken.

De villa met zijn collectie, fonteinen, beelden, trappen en fresco’s, de Italiaanse tuin, het Kaffeehaus, verschillende kleinere gebouwen en een kleine tempel die dienst doet als volière, vormt een sublieme getuigenis van die specifieke antiquarische smaak die halverwege de achttiende eeuw naar voren kwam.

albanitorlonia(5)

Rome was toen een belangrijke bestemming voor de reizigers van de zogenaamde grand tour, de uitgebreide reis die jonge volwassenen van de Europese en vooral Britse elite en adel maakten langs de monumenten en bezienswaardigheden op het vasteland. Het maken van de grand tour was gebruikelijk van de achttiende tot in het begin van de twintigste eeuw.

De rondreis was bijna een verplicht onderdeel van hun vorming en werd alleszins beschouwd als een onderdeel van de opvoeding en het leren kennen en waarderen van de (klassieke) kunsten. Ouders stimuleerden deelname aan de grand tour zodat de jongeren op deze manier ver van huis hun wilde haren konden kwijtraken.

Dat verliep in de praktijk vaak anders. Regelmatig gaven deze jongelui een aanzienlijk minder serieuze invulling aan de grand tour dan hun ouders in gedachten hadden. De grand tour was voor velen de gelegenheid om tijdelijk te ontsnappen uit het keurslijf van de hoogste standen.

Vanaf 1750 reisden ook volwassen Britten en vrouwen door Frankrijk en Italië. Het accent van de grand tour verschoof daarbij langzamerhand van educatie naar ontspanning en plezier. Hoogtepunten van de traditionele grand tour waren Parijs, Venetië, Firenze, Rome en Napels.

albanitorlonia(6)

Terug naar onze villa. Kardinaal Alessandro Albani was de neef van paus Clemens XI (1700-1721) en de jongere broer van kardinaal Annibale en had een functie als bibliothecaris van de Kerk.

De kardinaal was naast diplomaat en mecenas, ook een groot kunstliefhebber en één van de grootste achttiende-eeuwse verzamelaars van antieke Griekse en Romeinse sculpturen. Al sinds zijn jeugd had hij een passie voor de antieke wereld.

Zijn collectie was het resultaat van vondsten bij archeologische opgravingen in Rome en omgeving (de kardinaal ging de opgegraven stukken persoonlijk ophalen) en van gerichte aankopen.

De villa deed dan ook meer dienst als museum voor de collectie en als cultureel trefpunt voor de talrijke bevriende antiquairs van kardinaal Albani, dan als woonhuis.

Hier werden discussieavonden georganiseerd, concerten gegeven en gemaskerde komedies en dansvoorstellingen opgevoerd. Zo zou er ook maar één slaapkamer zijn geweest: de kardinaal verkoos ’s avonds naar zijn stadswoning terug te keren.

Voor de thematische opstelling van de beelden in de villa deed kardinaal Albani een beroep op Johann Joachim Winckelmann. Winckelmann woonde op dat moment als bibliothecaris van de kardinaal in de villa en werkte er aan de catalogisering van de beeldencollectie.

Hij was ook belast met de aankoop van beelden op veilingen om de verzameling nog verder uit te breiden. Naast de Griekse en Romeinse beelden bevatte de collectie ook schilderijen van onder andere Perugino, Signorelli, Van Dyck, Tintoretto, Guercino, Giulio Romano, Annibale Carracci, David, Gherardo delle Notti, Ribera, Luca Giordano, Taddeo Zuccari en Gaspare Vanvitelli.

In 1733 kocht paus Clemens XII (1730-1740) een deel van de kunstcollectie, die eerst in het Museo Capitolino terecht kwam, later in de Vaticaanse Musea. Winckelmann werd in 1768 in Trieste vermoord, kardinaal Albani stierf tien jaar later.

Onmiddellijk na zijn dood verkochten de erfgenamen van de kardinaal een deel van de kunstwerken, de villa bleef grotendeels intact. Een maand na de dood van de kardinaal kocht Giovanni Battista Visconti, die Winckelmann opvolgde als directeur oudheden bij het Vaticaan, 56 kunstwerken

De opvolger van Winckelmann als bibliothecaris van Villa Albani, Stefano Antonio Morcelli, telde in 1785 in de inventaris nog 677 antieke kunstwerken.

albanitorlonia(2)

Toen kwamen de Fransen en Napoleon. Ze plunderden de villa en namen 518 kunstwerken in beslag om over te brengen naar Parijs. Op het moment dat de kisten met kunst al klaar stonden in de haven om te worden verscheept, kon men op het nippertje beletten dat 400 van de 500 stukken Rome verlieten.

De beelden en kunstwerken die toch in Parijs terecht kwamen, werden na bemiddeling door Canova na 1815 teruggegeven aan hun legitieme eigenaar prins Carlo Albani.

Maar doordat de prins weigerde te betalen voor het transport van de beelden van Parijs naar Rome, bleven een aantal sculpturen in Parijs en keerden uiteindelijk maar een klein aantal stukken terug. De rest van de collectie werd verkocht aan het Glyptothek in München.

De villa bleef in het bezit van de familie Albani tot in het midden van de negentiende eeuw. Toen kwam het gebouw in handen van de familie Albani-Castelbarco, die het vervolgens in 1852 verkocht aan de familie Chigi. Veertien jaar later, in 1866, werd de villa opnieuw verkocht, ditmaal aan de familie Torlonia.

De verzameling antieke munten en medailles van kardinaal Albani kwam terecht in de Apostolische Bibliotheek van het Vaticaan; de sarcofagen, zuilen, bustes en beelden raakten verspreid.

Het domein in zijn huidige vorm hebben we te danken aan prins Alessandro Torlonia (1800-1886) die de verlaten villa kocht in 1866 en grondig liet restaureren, zoals een bronzen opschrift op de gevel van het hoofdgebouw aangeeft: ‘Alexander Albani vir eminentissimus instruxit et ornavit / Alexander Torlonia vir princeps in melius restituit’.

Hij verkocht echter een groot deel van het uitgestrekte terrein om te verkavelen. In de buurt ontstonden nieuwe straten zoals de Via Adda, de Via Basento en de Via Po. Ook de Viale Regina Margherita werd in die periode aangelegd.

In 2003 wilde de stad Rome de villa met de kunstwerken en het terrein van 8 ha kopen voor het luttele bedrag van 23 miljoen euro. Toenmalig premier Silvio Berlusconi zou later 125 miljoen hebben geboden, alleen voor de kunstwerken. Ook dat bod werd door de familie weggelachen wegens veel te laag.

De stad dreigde ook met onteigening om van het domein een openbaar park te maken. Uiteindelijk, na jaren onderhandelen, kwamen het stadsbestuur en de eigenaar toch tot een vergelijk. De laatste telg van de adellijke familie, Don Alessandro Torlonia, woonde in de villa tot het jaar van zijn dood in 2018. Momenteel zou het gebouw niet meer bewoond zijn. De kunstwerken en het patrimonium van de familie zijn inmiddels ondergebracht in een stichting, de Fondazione Torlonia.

viaalbani

Door vondsten bij archeologische opgravingen in de talrijke domeinen van de familie (onder andere langs de Via Appia en in Porto d’Anzio) en door aankopen op veilingen, kon prins Alessandro Torlonia-Borghese de collectie antieke sculpturen van kardinaal Albani uitbreiden tot één van de rijkste en belangrijkste privécollecties antieke kunst ter wereld.

Vandaag zouden in de villa meer dan duizend kunstwerken ondergebracht zijn, vooral antieke vondsten en schilderijen. De beelden staan overal op het domein opgesteld, in de halfronde portiek, in de tuinen, in de loggia van het casino nobile en in het hoofdgebouw zelf. Men heeft berekend dat de collectie Torlonia goed is voor een ruim derde van het antieke patrimonium van de stad Rome.

Een aantal antieke sculpturen, oorspronkelijk afkomstig uit een voormalig privémuseum van de familie, het Museo Torlonia aan de Via della Lungara in Trastevere, maar nu al vele jaren bewaard in de kelders van Villa Albani, kan je vanaf 14 oktober bewonderen in de Musei Capitolini. Van de 620 beelden uit de familiecollectie werden er 92 geselecteerd en gerestaureerd met de luxejuwelier Bulgari als sponsor. Daarover later meer.

Ook als je de villa niet bezoekt, kan je een glimp opvangen van de rijkdom van de Torlonia’s. Als je rond de omheiningsmuur van het domein wandelt, krijg je doorheen het hek op het einde van de doodlopende Via di Villa Albani een mooi zicht op het Kaffeehaus van de villa. Dit was vroeger de zuidelijke ingang van het domein.

albanitorlonia(3)

Het Kaffeehaus werd in 1764 tegen de halfronde portico aangebouwd. Op de architraaf van het paviljoen lees je ‘alexander torlonia v p [vir princeps] renovavit’. Midden op het pleintje voor het Kaffeehaus ligt het granieten beeld van Amphitrite, de vrouw van Poseidon en de godin van de zee, geleund tegen een mythologische zeestier.

Waar nu in de doodlopende steeg voornamelijk garageboxen te vinden zijn, klaterde in vroegere tijden het water van een waterval die ontsproot uit het beeld van Amphitrite. Vandaag zien zowel het bijgebouw als de kunstwerken in de onmiddellijke omgeving er behoorlijk verwaarloosd uit.

albanitorlonia(4)

In de muur aan de westkant van het pleintje zien we tussen twee Ionische zuilen een fontein in de vorm van een grot. Links en rechts van de fontein hangen twee mooie bas-reliëfs met levensgrote afbeeldingen van soldaten, eronder twee maskers. In de muur aan de west- en de oostkant prijken twee enorme bebaarde tritons.

albani(13)

Om Villa Albani-Torlonia te bezoeken moet je eerst dit aanvraagformulier invullen met vermelding van de gesproken taal en het per e-mail verzenden, samen met een kopie van je identiteitsbewijs. De Stichting Torlonia zal, na aanvaarding van het verzoek, de eerste beschikbare datum voorstellen.

De bezoeken zijn gratis, duren ongeveer twee uur en worden georganiseerd in groepen van maximaal 15 personen onder begeleiding van een gids. Ze omvatten Villa Albani-Torlonia, de Italiaanse tuin en het Kaffeehaus met de onlangs gerestaureerde beeldencollectie.

Villa Albani-Torlonia
Via Salaria 92, Rome
info@fondazionetorlonia.org

Praktische informatie voor een bezoek vind je hier

Eén reactie to “Een bezoek aan Villa Albani-Torlonia in Rome”

  1. romano ioni Says:

    La Vostra è una iniziativa di grande pregio e valore culturale che merita la massima divulgazione possibile .Dott. Romano Ioni

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.