Archive for 5 augustus 2020

Herdenking legendarische sneeuwbui aan Santa Maria Maggiore uitgesteld tot 30 augustus

5 augustus 2020

In Rome wordt ieder jaar op 5 augustus La Festa della Madonna della Neve (het feest van Onze-Lieve-Vrouw van de Sneeuw) gevierd. Dat gebeurt door het nabootsen van de legendarische sneeuwbui die in het jaar 352 op deze datum zou hebben plaatsgevonden. Op de plek waar de sneeuwbui zou neergekomen zijn, werd de Basilica di Santa Maria Maggiore gebouwd.

santamariamaggiore2

Het spektakel op Piazza di Santa Maria Maggiore, dat ieder jaar veel mensen lokt, werd echter uitgesteld tot 30 augustus, van 20 uur tot middernacht. De kunstmatige sneeuwval en de bijhorende lichtshow worden begeleid door de muziekband van de Carabinieri.

Het evenement wordt georganiseerd met steun van de stad Rome, het Vaticaan en het Ministerie van Cultuur. Hoe de corona-veiligheidsmaatregelen zullen gehandhaafd worden en wat de gevolgen daarvan zijn, is nog niet duidelijk. Het is echter vrijwel zeker dat minder mensen het herdenkingsfeest zullen kunnen bijwonen.

Wat vandaag wél zal plaatsvinden, is de misviering van 10 uur in de Santa Maria Maggiore-basiliek. Ter ere van La Madonna della Neve worden tijdens de viering witte bloemblaadjes vanaf het plafond naar beneden gestrooid. Dat wordt nog eens herhaald om 17 uur.

Een rijke patriciër, Giovanni of Johannes genaamd, droomde in de nacht van 4 op 5 augustus 352 dat de Maagd Maria hem opdracht gaf een kerk te bouwen op de plaats waar de volgende ochtend sneeuw zou liggen. Dat zou een mirakel zijn, want in augustus daalt de temperatuur in Rome niet snel onder de dertig graden.

Giovanni vond de droom echter zo realistisch dat hij contact nam met paus Liberius (352-366). De paus vertelde hem dat hij precies dezelfde droom had gehad. Ondanks het feit dat iedereen het erover eens was dat het ondenkbaar was dat in het snikhete Rome op dat moment sneeuw zou vallen, ontdekte men de dag nadien in de Esquilijn-wijk dat het op een bepaalde plek flink had gesneeuwd.

Paus Liberius trok naar de locatie om het wonder met eigen ogen te aanschouwen en tekende in de verse sneeuw de ruwe omtrekken van wat een nieuwe kerk moest worden. Giovanni zou de bouw financieren. Die eerste kerk kreeg de naam Basilica Liberiana.

santamariamaggiore1

Paus Sixtus III (432-440) herbouwde de kerk in 432 tot een grotere versie als herinnering aan het concilie van Efeze dat een jaar eerder had plaatsgevonden en veranderde ook de naam van de kerk in de huidige. Op dit concilie was de positie van Maria als moeder van Christus vastgesteld, en door een kerk aan haar te wijden toonde de paus zijn betrokkenheid bij dit besluit.

Hoewel er geen historische basis is voor de wonderbaarlijke gebeurtenis, wordt die sindsdien elk jaar op 5 augustus herdacht met een evenement waarbij de legendarische sneeuwbui wordt nagebootst. Dat blijft in deze snikhete maand augustus een behoorlijk surrealistisch spektakel.

Rome eert Federico Fellini met een tweede straatnaam en een tentoonstelling

5 augustus 2020

In Rome is er al een Largo Federico Fellini (op het einde van de Via Vittorio Veneto, vlakbij de Villa Borghese), maar nu krijgt de beroemde filmregisseur nog een tweede eerbetoon met een nieuwe straatnaam: de Lungotevere Federico Fellini.

Dat wordt de nieuwe benaming van het eerste stuk van de weg die de Piazzale Maresciallo Giardino bij de kruising verbindt met de Via Roberto Morra di Lavriano, vlakbij de Ponte della Musica in het noorden van de stad.

fellinistraatnaam (1)

Daarvoor wordt een klein stukje van de Lungotevere Maresciallo Cadorna herdoopt. Het overige gedeelte van deze straat, tot aan de Ponte Duca d’Aosta, behoudt de naam van de maarschalk.

Het zal nog eventjes duren vooraleer de nieuwe naam officieel wordt. Het gaat immers om een naamsverandering waardoor een aantal administratieve procedures moeten doorlopen worden.

Italië viert dit jaar de honderdste verjaardag van de geboorte van Federico Fellini (1920-1993) met een heleboel evenementen en tentoonstellingen die zich grotendeels afspelen in de omgeving van de kuststad Rimini, de geboorteplaats van de filmregisseur. In Rimini opent in december ook het Federico Fellini Filmmuseum.

Maar ook in Rome wordt aandacht geschonken aan dit jubileum, onder meer met de eerder vermelde tentoonstelling Felliniana – Ferretti sogna Fellini in de filmstudio Cinecittà. Rome is dan ook onlosmakelijk verbonden met Fellini. Heel wat van zijn films spelen zich af in deze stad.

De meest bekende zijn waarschijnlijk ‘Roma’ en ‘La Dolce Vita’, maar ook in ‘Le notti di Cabiria’, ‘Lo Sceicco Bianco’ en ‘Intervista’ vereeuwigde Fellini Rome op zijn suggestieve en eigenzinnige manier.

Federico Fellini is zonder enige twijfel één van de meest bekende Italiaanse regisseurs uit de naoorloogse Europese fiilmgeschiedenis. Hij heeft meer dan 20 films op zijn naam staan waaronder enkele klassiekers als het voormelde ‘La Dolce Vita’, ‘La Strada’ en ‘Satyricon’.

Vanuit de filmstudio’s van Cinecittà in Rome veroverde Fellini ook de wereld: hij won liefst vier keer de Oscar voor de beste buitenlandse film. In 1993, enkele maanden voor zijn dood, kwam daar nog eens een Lifetime Achievement Award bij, een Oscar voor zijn rijke filmcarrière.

De films van Fellini zijn doorgaans complexe psychologische zoektochten waarin een excentriek personage – gemodelleerd op Fellini zelf – op zoek gaat naar de zin van het bestaan. Die zoektocht voert hem door een bizarre wereld, bevolkt door groteske figuren en confronteert hem met herinneringen, dromen, fantasieën en obsessies.

Het resultaat is een kleurrijke, chaotische puzzel van indrukken en gebeurtenissen, vaak zonder duidelijke verhaallijn. Wel duidelijk aanwezig, bijna als een rode draad doorheen de films, is Fellini’s scherpe kritiek op de leegheid en de decadentie van de Italiaanse aristocratie en op de praalzucht en schijnheiligheid van de katholieke kerk.

Rome vormde een dankbare voedingsbodem om de grenzeloze creativiteit van de regisseur te stimuleren. De inspiratiebronnen in de stad waren talrijk: de volksbuurten, het circus, de kerk, reclame, dames van lichte zeden, …

Overal in Rome vond Fellini wel ideeën en invalshoeken die hij gretig en vol fantasie in zijn films verwerkte.

Fellini werkte niet alleen in Rome, hij verbleef er ook lange tijd. De regisseur woonde tientallen jaren met zijn vrouw Giulietta Masina in de Via Margutta. Een plaquette op de gevel van hun huis uit die tijd duidt dat vandaag nog altijd aan.

fellinistraatnaam (3)

In die tijd ging Fellini regelmatig een koffie drinken in café Canova aan Piazza del Popolo, waar het interieur elementen uit films van Fellini bevat en waar nog altijd enkele Fellini-memorabilia te zien zijn.

Dat Fellini om de honderdste verjaardag van zijn geboorte te vieren, nogmaals erkenning krijgt met een nieuwe straatnaam in Rome, is niet echt een verrassing. Rome heeft veel te danken aan deze koning van de Italiaanse verbeelding. Zowat alle belangrijke plaatsen in de stad kwamen in zijn films aan bod.

Een herkenningspunt dat in Rome wellicht het meest met Fellini wordt geassocieerd, is de Trevifontein. De scène uit La Dolce Vita met de Zweedse actrice Anita Ekberg en Marcello Mastroianni behoort tot de meest beroemde in de Italiaanse filmgeschiedenis.

fellinistraatnaam (6)

In de scène gaat Marcello in de vroege ochtend op zoek naar melk voor een jong katje dat het filmpersonage Sylvia (Anita Ekberg) heeft opgepikt. Sylvia wandelt al spelend met het katje alleen verder door de verlaten straatjes van Rome en botst dan op de majestueuze Trevifontein.

Als Marcello met een glaasje melk arriveert, ziet hij tot zijn verbijstering Sylvia door de fontein waden. Ze verleidt Marcello om hetzelfde te doen en dan spatte de erotische vonken van het scherm. Maar tot een echte kus komt het net niet. Het stilvallen van de fontein en het aanbreken van de dageraad verstoren het magische moment.

De beroemde filmscène staat in het collectieve geheugen van iedere Italiaan gegrift. Toen Marcello Mastroianni in 1996 stierf, sloot de stad Rome het water van de Trevifontein een hele dag af en werd het monument in zwarte doeken gehuld. Toen Anika Ekberg in 2015 overleed werd aan de Trevifontein een gigantisch spandoek gehangen met de tekst ‘Ciao Anita’.

Fellini’s films mogen dan wel doorspekt zijn met onwezenlijke, bijna surrealistische scènes, toch haalde hij heel vaak zijn inspiratie uit waargebeurde feiten die hij dan, soms jaren later, op geheel eigen wijze in een filmscenario verwerkte.

Dat was ook zo met de beroemde fonteinscène. In 1958 pakte de krant Il Tempo uit met een reportage van fotograaf Pierluigi die beelden had gemaakt van Anita Ekberg die na een nachtje stappen in Rome in behoorlijk ontklede toestand verfrissing zocht in de Trevifontein.

Het verhaal werd opgepikt door de Italiaanse en internationale roddelpers en breed uitgesmeerd in kranten en magazines. Twee jaar later verwerkte Federico Fellini dit verhaal in ‘La Dolce Vita’.

Anita Ekberg mocht haar nachtelijke escapade in de Fontana di Trevi nog eens overdoen, ditmaal met Marcello Mastroianni aan haar zijde. Het zou één van de meest bekende scènes uit de filmgeschiedenis worden.

Ekberg zelf hield aan de scène in de Trevi-fontein slechte herinneringen over. Het was immers januari en in tegenstelling tot haar ervaringen na het wilde feestje twee jaar eerder, was het water ondanks haar hoge laarzen ijskoud.

fellinistraatnaam (2)

Al evenzeer verbonden met Fellini is de Via Veneto, die zowat synoniem staat met het zogenaamde dolce vita-tijdperk, de periode in de jaren ’50 en ’60 van de vorige eeuw. In die tijd speelde het leven van de Romeinse jetset en de buitenlandse filmsterren zich grotendeels af in deze straat.

Door de faam van de filmstudio Cinecittà stond Rome toen bekend als ‘Hollywood aan de Tiber’, waardoor de stad voortdurend gefrequenteerd werd door talrijke vedetten.

Deze glamoureuze toestroom van beroemdheden lokte hordes paparazzi aan, wat Fellini in ‘La Dolce Vita’ dramatiseerde. De term paparazzo werd overigens dankzij deze film opgenomen in het algemene taalgebruik. Het woord verwijst naar de achternaam van de opdringerige persfotograaf Paparazzo.

De regisseur gebruikte de Via Veneto ook als achtergrond voor ‘Le notti di Cabiria’ (1957), met in de hoofdrol zijn eigen vrouw Giulietta Masina. Zij speelt een prostituee in Rome, die tevergeefs naar ware liefde zoekt.

fellinistraatnaam (7)

Fellini had ook iets met het Colosseum. Tijdens het filmen van ‘Lo Sceicco Bianco’ (1952) met in de hoofdrol Alberto Sordi, voerde hij vooraleer het filmwerk begon, dagelijks de katten die toen nog talrijk aanwezig waren in het amfitheater. Het Colosseum vormt ook de achtergrond van de motorrace aan het begin van ‘Roma’ (1972).

Ook de Spaanse Trappen naar de Trinità dei Monti vormen een spectaculaire achtergrond in ‘Lo Sceicco Bianco’ wanneer de pasgetrouwde Oscar (Leopoldo Trieste) en Wanda (Brunella Bovo) naar de Via Sistina wandelen.

Fellini was als perfectionist ook gefascineerd door de rationalistische en strakke symmetrie van de fascistische architectuur in Rome. In ‘La Dolce Vita’ kwam de buitenwijk EUR reeds aan bod.

Maar de wijk en de gebouwen zouden pas echt prominent in beeld worden gebracht in ‘Le Tentazioni del Dottor Antonio’ (1962), een onderdeel van de filmkomedie Boccaccio ’70. Die werd geregisseerd door Mario Monicelli, Federico Fellini, Luchino Visconti en Vittorio De Sica.

fellinistraatnaam (5)

Ook de Sint-Pietersbasiliek en het Sint-Pietersplein kwamen bij Fellini aan bod. ‘La Dolce Vita’ opent met een panoramisch perspectief van de basiliek, met Marcello. Een helikopter waaronder een standbeeld van Jezus bengelt, vliegt over.

Later in de film klimmen Mastroianni en Ekberg naar de koepel van de Sint-Pieter. Piazza San Pietro en het Castel Sant’Angelo vormen ook het decor voor het einde van ‘Lo Sceicco Bianco’.

Ook Piazza del Popolo komt voor in ‘La Dolce Vita’. Marcello en Maddalena (Anouk Aimée) pikken er een prostituee op.

Het Termini station was in heel wat Fellinifilms te zien, waaronder ‘Lo Sceicco Bianco’ (1952), ‘I Vitelloni’ (1953), ‘Le notti di Cabiria’ (1957), ‘Roma’ (1972) en ‘Ginger e Fred’ (1986).

De Thermen van Caracalla werden opgevoerd in zowel ‘Le Notte di Cabiria’ en in ‘La Dolce Vita’. Het Mausoleum van Cecilia Metella aan de Via Appia Antica was te zien in ‘Roma’.

En dan zijn er natuurlijk ook nog de filmstudio’s van Cinecittà, waar Fellini de meeste van zijn films opnam en monteerde.

Behalve de actuele tentoonstelling die gewijd is aan Federico Fellini, opende Cinecittà vorig jaar ook het Museo Italiano dell’Audiovisivo e del Cinema (MIAC), een museum dat gewijd is aan de Italiaanse cinema. Het spreekt vanzelf dat ook hier heel wat aandacht naar Fellini gaat.

Op 20 januari en 15 juni van dit jaar zouden twee grote protagonisten van de Italiaanse en internationale cinema, Federico Fellini en Alberto Sordi, 100 jaar oud zijn geworden.

Om dat te vieren, heeft het Istituto Quinta Dimensione een tentoonstelling aan hen een duotentoonstelling gewijd. Je kan deze gratis bezoeken in de evenementenruimte Spazio5 aan de Via Crescenzio 99 en dit tot 30 augustus.

fellinistraatnaam (4)

Dankzij de ruim 70 foto’s uit de collectie van Carlo Riccardi (°1926), een fotojournalist en vriend van Fellini, die tijdens zijn loopbaan van meer dan vijftig jaar een schitterend archief wist uit te bouwen, kan je de belangrijkste momenten uit hun carrière volgen en een aantal leuke backstage-momenten ontdekken.

Zowel Fellini als Sordi waren in hun tijd het symbool van Italië in de wereld en de inspiratiebron voor tientallen filmmakers. Ze leefden niet alleen Rome, maar gaven de stad dankzij hun vele films ook een stukje onsterfelijkheid.