De San Rocco en de San Girolamo dei Croati

Om onze kleine reeks over de omgeving van Piazza Augusto Imperatore, de Ara Pacis, de gebouwen rond het plein, het horologium van Augustus  en de vernieuwingen zoals het vijfsterrenhotel van Bulgari die hier op komst zijn, helemaal rond te maken, besluiten we met even iets te vertellen over de twee kerken die zich vlakbij het Mausoleum van Augustus bevinden. Het zijn de San Rocco all’Augusteo en de San Girolamo dei Croati.

roccogiro(2)

Links (meest noordelijk) staat de San Rocco. De kerk was oorspronkelijk de kapel van de in 1500 gestichte broederschap van San Rocco, bestaande uit herbergiers en schuitenvoerders van de vlakbij gelegen Ripetta-haven.

Toen tijdens de veertiende eeuw in Italië de pest heerste, wijdde Rochus (1295- 1327), een edelman uit Montpellier die zijn vermogen had uitgedeeld aan de armen, zich aan het helpen van de slachtoffers

In 1317 trok hij te voet naar Rome. Onderweg verpleegde hij zieken, bij voorkeur pestlijders, en verwierf spoedig naam omdat hij sommigen genas door het kruisteken over hen te maken.

Op de terugreis werd hij in Piacenza zelf door de pest besmet. Hij trok zich terug in een bos waar een hond hem elke dag een stuk brood zou gebracht hebben. Uiteindelijk werd hij door een engel genezen. Bij zijn terugkeer in Montpellier werd Rochus op bevel van zijn oom als spion gevangen genomen.

Hij verbleef vijf jaar lang, tot aan zijn dood, in de gevangenis. Toen hij stierf verscheen er een engel in glanzend licht die verkondigde dat allen die Rochus aanriepen tegen de pest, genezen zouden worden. Dit verhaal ging onmiddellijk rond in Montpellier. Zijn oom liet het lichaam van Rochus met veel eerbied opbaren en liet uit wroeging talrijke erediensten opdragen.

Later werd zijn lichaam overgebracht naar de San Rocco in Venetië, behalve een arm die zich hier in de Romeinse San Rocco bevindt. Rochus is de patroon van artsen, chirurgen, apothekers en hondenliefhebbers.

Op zijn feestdag, 16 augustus, worden in deze kerk kleine gewijde broodjes aan de gelovigen uitgedeeld (twee per persoon, samen met een bidprentje), waarvan er traditioneel ook een aantal naar de paus worden gebracht.

Bij het begin van de zestiende eeuw besloot de broederschap van San Rocco een ziekenhuis voor mannen op te richten, aanvankelijk met vijftig bedden. Daarna volgde ook een afdeling voor vrouwen en werd een kraamkliniek toegevoegd, speciaal voor de schippersvrouwen.

Belangrijk was dat ook ongehuwde moeders hier opgevangen werden. Ze moesten hun naam niet opgeven en droegen ter herkenning enkel een nummer. Tijdens hun verblijf mochten ze desgwenst zelfs een sluier dragen om hun anonimiteit te waarborgen. Daarom werd het ziekenhuis het hospitaal der gesluierden genoemd.

De bevalling zelf en de eerste week van het verblijf waren gratis. Wanneer de moeder of het kind de bevalling niet overleefden, werden ze anoniem begraven. De afgestane borelingen werden naar het weeshuis van het Santo Spirito in Sassia-hospitaal aan de Borgo Santo Spirito gebracht.

Het ziekenhuis van San Rocco was taboe voor alle autoriteiten, zelfs de politie had er geen toegang. De instelling bleef bestaan tot 1878. Bij de opgravingen die door Mussolini in de omgeving van het mausoleum gebeurden, en de daaropvolgende heraanleg van het plein en de bouw van de INPS-gebouwen, werd het voormalige ziekenhuis afgebroken.

roccogiro(13)

De gevel van de San Rocco dateert uit 1832 en werd ontworpen door Giuseppe Valadier, de architect die onder meer ook Piazza del Popolo vorm gaf. Het is een neoklassieke hommage aan Palladio en de San Giorgio in Venetië.

Het interieur van deze kerk is naar Romeinse maatstaven niet zo spectaculair. Het mooi opgebouwde hoogaltaar toont de ‘heilige Rocco in glorie’. Met beetje geluk krijg je toegang tot de sacristie, waar zich een mooi barok altaarstuk uit 1660 bevindt. Het toont de heilige met Sint-Antonius en slachtoffers van de epidemie.

Het altaarstuk werd gemaakt door de Italiaanse kunstschilder Giovan Battista Gaulli (1639-1709), beter bekend als Baciccio, Il Baciccio of Baciccia. Zijn werk werd beïnvloed door Rubens en Van Dyck. In 1657 trok hij naar Rome waar hij een leerling werd van Bernini (1598-1680).

In 1669 reisde Baciccio naar Parma en bestudeerde daar de fresco’s van Correggio (1489-1534). Hij werd vervolgens een van de meest vooraanstaande frescoschilders van Rome.

Tot zijn belangrijkste werken behoren de fresco’s in de Sant’Agnese in Agone (periode 1668-1671), de Gesù (1672-1683) en de Santi XII Apostoli in Rome (1707).

roccogiro(6)

Buiten zien we tegen de rechterzijgevel van de San Rocco een ‘idrometro’, een watermeter waarop de niveaus van een aantal grote overstromingen van de Tiber worden aangegeven, beginnend met december 1495.

Let op de onvoorstelbare hoge waterstand in december 1598, toen in Rome 1.500 doden vielen. De overstroming was toen zo erg dat het proces en de daaropvolgende executie van Beatrice Cenci moest worden uitgesteld.

roccogiro(7)

Na de aanleg van de enorme kaaimuren die de Tiber tegenwoordig bedwingen, zijn er geen overstromingen meer geweest en moeten ze dus ook niet meer worden aangeduid. De laatste markering dateert van 1878.

De kerk rechts van de San Rocco is de San Girolamo dei Croati a Ripetta, ook wel bekend onder de oudere namen San Girolamo degli Illirici en San Girolamo degli Schiavoni, van de Slaven.

Tijdens de renaissance werd ze gebouwd als nationale kerk voor de Slavische gemeenschap, vooral Kroaten, Serviërs en Bosniërs die omstreeks 1400 gevlucht waren voor de Turken. Ze is gewijd aan de heilige Hiëronymus en vandaag is het nog steeds de nationale kerk van de Kroaten in Rome.

De bakstenen bogen tussen de twee kerken vormden het sluitstuk voor het door Mussolini heraangelegde Piazza Augusto Imperatore. Boven de fontein zien we A(nno) XIX, zijnde het 19de jaar van de Era Fascista die begon bij de mars op Rome in 1922. Van hieruit is het zicht op het koor en de koepel van de vlakbijgelegen San Carlo al Corso bijzonder mooi.

Tegen de middelste boogpijler bevindt zich de Fontana della Botticella. Deze fontein met ‘aqua vergine’ dat wordt afgeleid van de Trevifontein, werd in 1774 gebouwd en bekostigd door de schippersvereniging van Ripetta.

roccogiro(14)

We zien een wijnvat met erboven een glimlachende herbergier, al is het volgens sommigen een havenarbeider of een brouwersgast.

De San Girolamo werd in de vijftiende eeuw door paus Nicolaas V (1447-1455) gesticht ten behoeve van de voor de Turken gevluchte Illyriërs die zich in Rome hadden gevestigd.

Hij schonk deze gemeenschap ook een gastenverblijf, een ziekenhuis en een kleine kerk die gewijd was aan Margaretha van Antiochië. De Illyriërs wijdden de nieuwe kerk aan hun nationale patroonheilige Hiëronymus van Stridon.

Ruim een eeuw later gaf paus Sixtus V (1585-1590) de kerk aan de Kroatische gemeenschap. Ze kreeg de status van kapittelkerk en de paus verordonneerde dat alleen Kroatische priesters kanunnik van het kapittel konden worden.

In de negentiende eeuw werd de San Girolamo dei Croati in opdracht van paus Pius IX (1846-1878) grondig gerestaureerd. In het voormalige hospitaal is vandaag het Kroatische College gevestigd. De San Girolamo is sinds 1566 een titelkerk. De huidige houder van de titel is de Kroatische kardinaal Josip Bozanic.

2 Reacties to “De San Rocco en de San Girolamo dei Croati”

  1. Dirk Thijssen Says:

    Als Rochus leefde van 1295-1327 kan hij de tweede pest-pandemie, die in 1347 bij Messina aan land kwam (en zich daarna over Italië verspreidde) niet hebben meegemaakt. Hij zou echter pestlijders hebben geholpen en zelf ook besmet zijn. Hoe zit dat?

    • S.P.Q.R. Says:

      Dat is een goede opmerking, niet alle lezers zijn even alert! Algemeen wordt aangenomen dat Rochus geboren is tegen het einde van de dertiende eeuw (1295) en stierf in 1327. Maar sommige onderzoekers en bronnen (bv. Heiligen.net) menen echter dat hij geboren moet zijn omstreeks 1350 en stierf in 1380. Helemaal duidelijk is dat niet, en de documentatie is in dit verband ook tegenstrijdig.

      Het is echter wel zo dat behalve de zeer bekende en catastrofale epidemie die woekerde van 1347 tot 1352 er vele andere uitbraken van de pest (of soortgelijke ziektes) zijn geweest. De vele intensieve handelscontacten tussen Europa en Azië hadden al vele eeuwen vóór de grote uitbraak mee gezorgd voor “pestachtige” epidemieën.

      Zo was er in 1311 tijdens de maandenlange belegering van Brescia (Lombardije, Noord-Italië) door de Duitse keizer Hendrik/Heinrich VII eveneens een grote pestuitbraak. Eén van de vele slachtoffers was Gwijde van Namen, de zoon van de graaf van Vlaanderen, die meevocht met zijn oom Hendrik. Ook Johan van Hessen raakte er besmet. Die kon nog terugkeren naar Kassel, maar stierf eveneens in 1311.

      Er waren dus naast de grote bekende pestepidemieën die de geschiedenisboeken hebben gehaald, wel vaker ziektes en epidemieën. Zelfs in de oudheid kregen de Romeinen er al mee af te rekenen, zoals Antoninus (165-180) en Marcus Aurelius (165-180). Bij deze laatste werd de ziekte waarschijnlijk verspreid door legionairs die gevochten hadden in de oorlog tegen de Parthen. Cassius Dio schrijft over 2.000 doden per dag in Rome alleen al. Bekend is ook de beruchte pest van Justinianus (541-543), die uitbrak in Egypte en zich zeer snel over het ganse rijk verspreidde, tot in Ierland toe.

      Maar nogmaals: bij al die gedocumenteerde epidemieën is het dus lang niet zeker dat het altijd om de pest ging. Ook pokken, mazelen, dysenterie, …. waren in de oudheid veel voorkomende ziektes die vaak veel slachtoffers maakten. Een term zoals “de pest” is dan ook dikwijls toepasbaar op andere besmettelijke ziektes. Het actuele coronavirus zou in de middeleeuwen misschien wel omschreven geweest zijn als longpest. De kennis ontbrak om duidelijke diagnoses te stellen. De enige zekerheid of overeenkomst was dat mensen in grote aantallen stierven.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.