Archive for 16 november 2020

Zes streetart-kunstenaars brengen hulde aan Gigi Proietti

16 november 2020

De streetart-kunstenaars in Rome spelen regelmatig in op de actualiteit. Dat gebeurde recent nog bij het overlijden van Ennio Morricone en nu opnieuw na het heengaan van Gigi Proietti.

De voorbije week verschenen al zes verschillende gevelschilderingen van de op 2 november overleden theaterman in de straten van Rome. Wellicht volgen er de komende weken nog wel enkele. Even voor alle duidelijkheid: een streetart-kunstenaar is niet hetzelfde als een graffitispuiter.

Die laatste laat zonder onderscheid te maken tussen gewone huizen, krotten of monumenten, overal een doorgaans afgrijselijk lelijke tag of handtekening achter, soms samen met nog wat ander kladschilderwerk. Zelf zien ze het meestal anders, maar met kunst heeft dergelijk verfspuitwerk niets te maken.

De muurschilderingen, die doorgaans worden gemaakt in afspraak met of zelfs in opdracht van de eigenaars van de gebouwen, zijn vaak echte kunstwerkjes. In Rome bestaat net als in vele andere steden ook al verschillende jaren een streetart-route, waarbij je een wandeling maakt langs de mooiste gevelschilderingen.

Gigi Proietti wordt enkele keren afgebeeld als de personages die hij op het podium en op het scherm vereeuwigde. De hommages aan de Romeinse showman zijn gemaakt door enkele van de meest vooraanstaande streetart-kunstenaars van Rome.

De meest indrukwekkende gevelschildering is 15 x 11 meter groot en is een creatie van Lucamaleonte in de buitenwijk Tufello in het noordoosten van Rome, waar Proietti zijn jeugd doorbracht.

proietti7
Het werk werd gemaakt in opdracht van de regio Lazio en reeds op 11 november officieel onthuld door regiovoorzitter Nicola Zingaretti. De kolossale muurschildering van Lucamaleonte is te vinden op de gevel van een woonblok aan de Via Tonale 6.

proitwitzinga

Kunstenaar Harry Greb maakte dan weer een zeer jonge Proietti. De acteur is afgebeeld samen met mussen en nachtegalen. De schildering bevindt zich eveneens in de wijk Tufello, in de Via Capraia.

proietti8
Streetart-kunstenaar Laika brengt eveneens hulde aan Proietti en schilderde hem als het personage Mandrake uit de cultklassieker Febbre da Cavallo uit 1976.

proietti_laika

Zijn schildering vind je in het historische centrum tussen de Via della Tribuna di Tor de’ Specchi en Piazza d’Aracoeli, bij de ingang van wat in de film de bar van Gabriella was, de vriendin van Mandrake.

Nog een muurschildering ter ere van Proietti verscheen op de muren onder het viaduct aan de Viale Jonio, alweer in de zone Montesacro/Tufello. Het is een werk gemaakt door Anna Maria Tierno, in samenwerking met de vereniging Arte e Città a Colori.  Zij brengt een kleurige hommage.

proietti-tufello

Een ander eerbetoon is te vinden op een muur aan Piazza degli Euganei, opnieuw in de wijk Tufello, die volgens sommige inwoners bezig is uit te groeien tot een openlucht streetart-museum gewijd aan Gigi Proietti.

Dat zou de acteur ongetwijfeld nog leuk hebben gevonden. In de wijk kan je in ieder geval nu al een mini-tour rond de Proietti-schilderingen organiseren.

Dit portret van de showman werd gemaakt door PaT (Painters anomini Trullo) en Uman art, bestaande uit Mario D’Amico en Manuela Merlo.

proietti6

Als (voorlopig?) laatste streetart-hommage is er nog een knappe schildering te zien bij Teatro Brancaccio aan de Via Merulana, waar Proietti van 2001 tot 2007 artistiek directeur was. Deze afbeelding werd gemaakt door de Romeinse straatartiest Maupal.

proietti_merulana

Rome staat machteloos tegen miljoenen spreeuwen

16 november 2020

Als je ze met tienduizenden tegelijk door de lucht ziet dartelen, zorgen deze kinetische luchtkunstenaars voor bijzondere en spectaculaire beelden. Maar waar ze even halt houden verandert de omgeving in een ongelooflijk smerige boel. We hebben het over de naar schatting vier miljoen spreeuwen die ieder jaar vanaf november Rome en haar inwoners teisteren. Het is bijna honderd jaar geleden dat de beestjes voor het eerst neerstreken in de stad, maar vandaag is de situatie volledig uit de hand gelopen.

spreeuw(5)

De enorme zwermen spreeuwen zorgen al jaren voor overlast in de stad. Romeinen weten dat ze in de maand november in de vooravond, ongeveer een half uurtje voor zonsondergang, best niet buitenkomen zonder paraplu. Niet om zich te beschermen tegen de regen, maar tegen de onvoorstelbare hoeveelheden uitwerpselen, guano, die de vogels kunnen achterlaten.

Voorbijgangers glijden soms uit over de smurrie en wie de pech heeft dat zijn of haar auto geparkeerd staat op de plek waar de spreeuwen even verpozen, mag erop rekenen dat zelfs de meest professionele carwash-uitbater eraan twijfelt dat die wagen ooit nog proper te krijgen is. Dagelijks worden in Rome tientallen wagens besmeurd. En dan spreken we niet over een paar vlekjes op de auto.

spreeuw(2)

De vogels eten vruchten, zaden en granen, maar net vóór zonsondergang vinden ze ook veel insecten en ook daar doen ze zich graag aan te goed. De ongeveer vier miljoen spreeuwen die in Rome rondvliegen zijn enorm hongerig.

Wie olijven kweekt krijgt best de vogels niet op bezoek: spreeuwen zijn er gek op en kunnen gemakkelijk tien stuks per dag verorberen. In een nationale landbouwstudie werd ooit berekend dat ongeveer 5 procent van de volledige Italiaanse olijvenproductie in de maag van de spreeuwen verdwijnt.

Al geldt dat ook voor druiven, maïs, kersen, enz. Ook die worden gretig door de spreeuwen opgegeten. Zodra de schemering invalt, zoeken ze een rustplek in bomen of op andere hoge plekken.

spreeuw(10)

Een geliefde en dankbare rustplek voor de spreeuwen in Rome zijn de grote platanen langs de Lungotevere. Wie deze maand ‘s avonds een wandeling langs de Tiber maakt en in de stinkende drab van de vogels trapt, mag de dag nadien nieuwe schoenen gaan kopen.

Het is een ongelooflijk bijtende en fel ruikende stof die je ook na wassen of zorgvuldig poetsen doorgaans niet meer verwijderd krijgt. De stof tast ook het leder van je schoenen aan en vreet zich doorheen textiel.

Romeinen weten doorgaans wel waar de vogels zich graag ophouden, en wagen zich zonder aangepaste kledij en paraplu niet op die plekken. De hele Lungotevere is deze dagen een riskante plek, niet alleen voor voetgangers, maar ook voor fietsers en automobilisten.

Vooral de zone tussen Ponte Sisto en Ponte Garibaldi blijkt om onbekende redenen bijzonder populair bij de spreeuwenpopulatie. In de omgeving van Stazione Tiburtina en EUR Palasport vertoeven eveneens enorme zwermen. Ook de begraafplaats Campo Verano biijft niet gespaard.

spreeuw15 (3)

Daar staan veel cipressen, toevallig een favoriete boom van de spreeuwen. In de buurt van Stazione Termini is men er voorlopig van verlost omdat alle bomen in de buurt grondig werden gesnoeid. Een boom met weinig takken is voor de vogels niet aantrekkelijk. Daar komen we straks nog even op terug.

De smurrie die de beestjes achterlaten raakt vermengd met veren, rottende bladeren en gelekte motorolie van het drukke verkeer. Wat op de rijbaan achterblijft is gladder dan een ingezeepte vloer en vooral levensgevaarlijk voor scooters en motorrijders.

Regelmatig gebeuren er zware ongevallen die ontstaan door glijpartijen. Het lijkt ongelooflijk, maar soms moet een deel van de Lungotevere zelfs tijdelijk worden afgesloten voor verkeer door de overmatige hoeveelheid uitwerpselen van de spreeuwen. Een speciale interventieploeg komt dan ter plaatse om het boeltje op te ruimen.

De voorbije twintig jaar heeft Rome een drastische toename van het aantal spreeuwen meegemaakt. De jongste tien jaar zijn ze zelfs verdubbeld in aantal. De vogels zijn geleidelijk verhuisd van hun landbouwhabitats naar stedelijke omgevingen en worden aangetrokken door de ideale leefomstandigheden in de hoofdstad.

Daar heerst een warmer stadsklimaat, is er minder regen en wind en vooral een vrijwel totale afwezigheid van roofvogels. Dat ze in Rome weinig of geen natuurlijke vijanden hebben, is één van de voornaamste redenen dat de populatie enorm is toegenomen.

De vogels zijn ook bekend van hun spectaculaire en wervelende vluchtpatronen die best wel mooi zijn om een tijdje naar te kijken. De zwermen ontstaan soms als gevolg van roofvogels die mogelijk in de buurt zijn. Spreeuwen groeperen zich graag omdat ze ervan uitgaan dat met hoe meer ze zijn, des te vlugger een roofvogel wordt opgemerkt.

spreeuw(4)

De spreeuwen verzamelen zich daarom vaak in een enorme zwerm en maken ongelooflijke bewegingen om het hun belagers moeilijk te maken. Ook de landing na zo’n zwermbeweging is bijzonder. Met ongelooflijke snelheid en nauwkeurigheid strijken ze met vele honderden tegelijk neer op de takken van bomen, die soms letterlijk kraken onder het gewicht.

De gesynchroniseerde aerodynamische bewegingen die ze maken zijn ongelooflijk. Wanneer de leidende spreeuwen van richting veranderen volgt amper een fractie van een seconde later de hele zwerm.

Ze botsen ook niet tegen elkaar. Hoe ze het precies klaarspelen is ons onbekend, maar volgens ornithologen is de reactietijd van vogels gemiddeld dertien keer sneller dan die van een mens.

Kijken naar zo’n zwarte gevederde wolk, want daar lijkt het wel wat op, is dus best aangenaam. Je moet alleen maken dat je uit de buurt bent wanneer de vogels moe worden en een rustplek zoeken. En vergeet best die paraplu niet voor het geval dat.

Volgens een schatting van ornithologen produceert een sturnis vulgaris zoals de wetenschappelijke naam van de spreeuw luidt, dagelijks ongeveer 40 gram guano. Men kan zich voorstellen wat er gebeurt wanneer tienduizend spreeuwen ergens halt houden: allemaal samen leveren die per dag 400 kg uitwerpselen af. Reken even uit wat 4 miljoen vogels aanrichten in de omgeving van Rome.

Spreeuwen worden beschermd door de Vogelrichtlijn van de Europese Unie. Die wet werd in 1979 ingevoerd als reactie op de groeiende bezorgdheid over de afname van de populaties van een aantal wilde vogels in Europa als gevolg van de vervuiling, het verlies van leefgebied en niet-duurzaam landgebruik.

spreeuw(9)

Spreeuwen zijn behoorlijk intelligent en laten zich niet snel afschrikken door afweermiddelen. Op hun beurt kunnen ze zelfs door de mens veroorzaakte geluiden nabootsen zoals het gerinkel van mobiele telefoons, sirenes van ambulances en autoalarmen. Spreeuwen zijn kuddedieren en hun slaapplaatsen zijn bevolkt met vele duizenden vogels.

De stad Rome heeft in het verleden al heel wat methodes geprobeerd om de spreeuwen weg te krijgen. Met speciale apparatuur werden ultrasone geluiden de lucht ingestuurd om de vogels te verjagen.

Men probeerde het ook met kreten van roofvogels zoals valken en, best wel slim, met de eigen noodkreten van de spreeuwen zelf. Die ingrepen hielpen evenmin. Rome riep in het verleden ook al tevergeefs de hulp in van valkeniers.

spreeuw15 (1)

Het snoeien van de bomen zoals dit jaar gebeurde op Piazza dei Cinquecento in de omgeving van het Termini-station lijkt tot dusver het enige afdoende middel om de vogels weg te houden. De bomen worden daarbij systematisch ontdaan van alle kleine takken zodat de dieren er niet meer kunnen neerstrijken.

De methode werd vier jaar geleden voor het eerst getest bij de bomenpartij op Piazza Benedetto Cairoli, een andere favoriete pleisterplek van de spreeuwen. Dat is het straatpleintje dat je ziet bij het verlaten van de Via dei Giubbonari in de richting van Largo di Torre Argentina.

spreeuw15 (2)

Dit jaar experimenteert Rome ook met laserstralen. Kort voor valavond worden de bomen waarop de spreeuwen graag neerstrijken bestookt met snel roterende groene laserstralen. Dat schrikt de vogels blijkbaar effectief af. Dat helpt inderdaad, maar het probleem wordt alleen maar verplaatst. De spreeuwen gaan gewoon ergens anders naartoe om te slapen, luidt de kritiek op deze aanpak.

In Rome werden spreeuwen in grotere groepjes voor het eerst gesignaleerd in de winter van 1925-1926. Nog geen tien jaar later, in 1937, waren er al klachten over hun storende aanwezigheid in de omgeving van Piazza Venezia, Villa Torlonia en Piazza Cavour. Vandaag zijn ze met miljoenen.

De jongste jaren stelde de Europese Unie vast dat vooral in Noord-Italië de regio’s eigen wetgeving hebben aangenomen die de jacht op een aantal wilde vogels, waaronder spreeuwen opnieuw toestaan.

De regionale besturen mogen uiteraard niet ingaan tegen de Europese richtlijnen, maar de regionale overheid wordt vooral onder druk gezet door landbouwers die regelmatig een aanzienlijk deel van hun oogst verorberd zien worden door miljoenen hongerige spreeuwen.

Bekijk hier een wervelende vlucht spreeuwen boven Rome