Nemi eist schadevergoeding voor vernietiging schepen van Caligula

Het gemeentebestuur van Nemi, een klein dorpje van nog geen tweeduizend inwoners aan het gelijknamige meer ten zuiden van Rome, eist van Duitsland een vergoeding voor de vernietiging van de overblijfselen van twee oude Romeinse schepen door nazitroepen tijdens de Tweede Wereldoorlog.

De wrakken van de reusachtige schepen die in de eerste eeuw na Christus werden gebouwd onder het bewind van keizer Caligula (37-41), lagen eeuwenlang verborgen op de bodem van het Meer van Nemi (Lago di Nemi) en konden pas na langdurige en veelvuldige pogingen in 1929 eindelijk worden bovengehaald.

mor13

De gigantische schepen (het grootste had een lengte van bijna 75 m, de foto hierboven geeft een aardig idee van de omvang) werden enkele jaren later ondergebracht in een speciaal voor de ontdekking gebouwd museum, vlakbij het meer.

Het museum werd in 1940 ingewijd door Mussolini. In de nacht van 31 mei 1944 werden de schepen echter grotendeels door brand verwoest. Ook het museumgebouw zelf raakte flink beschadigd.

navimus(12)

De gemeenteraad van Nemi zegt nu dat de enorme schepen destijds opzettelijk in brand werden gestoken door terugtrekkende Duitse nazitroepen. Burgemeester Alberto Bertucci en zijn raadsleden verwijten de Duitsers het toebrengen van onherstelbare schade aan een archeologisch bezit.

De brand was volgens de burgemeester niet het onvoorspelbare gevolg van een conflict, maar van een bewuste vernietiging. Daarom vraagt de gemeente nu een schadevergoeding aan Duitsland. Hun eis maakt vermoedelijk niet veel kans bij de Duitsers, maar vragen kost niets.

Het museum werd heropgebouwd en bestaat nog steeds. Het is gespecialiseerd in de scheepvaart van de Romeinse oudheid en een bezoek meer dan waard. Benito Mussolini liet het gebouw zoals verteld optrekken om de overblijfselen van de twee enorme schepen van keizer Caligula aan het publiek te tonen. De vondst was volgens Mussolini zo spectaculair dat de schepen zeker een eigen gebouw verdienden.

navimus(1)

In de visie van de dictator zou de bevolking daardoor ook worden herinnerd aan de grootsheid van het Italiaanse verleden. Mussolini leed aan grootheidswaanzin en droomde van de wederopstanding van het Romeinse Rijk, natuurlijk met hemzelf in de rol van Imperator.

Iedere schaarse bezoeker van het museum in Nemi kijkt zich vandaag de ogen uit aan de nautische vondsten uit de oudheid. Maar aan het gebouw zelf wordt nauwelijks aandacht besteed.

navimus(9)

Nochtans realiseerde architect Vittorio Morpurgo Ballio (1890-1966) hier tussen 1933 en 1939 één van de mooiste exponenten van de Romeinse school van het rationalisme uit die tijd. Voor het museum koos hij voor twee grote gelijkvormige rechthoekige structuren die werden verbonden door een centrale galerij, maar met bovenaan een dubbele boogstructuur.

Dat bleek een geniale vondst. Het immense gebogen plafond, waarvan de structuur wel wat op de vorm van een boot lijkt, reflecteerde het licht uit de enorme ramen en zette Caligula’s grote schepen letterlijk in de schijnwerpers. Het moet een fantastisch zicht geweest zijn.

navimus(16)

Morpurgo zou een belangrijkste architect worden in het Rome van Mussolini. Zo ontwierp hij in 1935, samen met Enrico Del Debbio en Arnaldo Foschini, het kantoor van de Nationale Fascistische Partij dat pas in 1959 voltooid zou raken en vandaag het Ministerie van Buitenlandse Zaken huisvest, bij de Romeinen bekend als het Palazzo della Farnesina.

In 1938 kreeg hij Morpurgo de opdracht om de stedelijke ontwikkeling van de Piazza Augusto Imperatore in Rome in gang te zetten. Naast de reusachtige INPS-gebouwen aan het plein, hoorde daarbij ook het ontwerp van wat eruitzag als een enorme glazen kast, de structuur waarin de Ara Pacis Augustae zou worden ondergebracht.

Die werd in 2003 werd vervangen door het huidige Ara Pacis museum van de Amerikaanse architect Richard Meier., die destijds enorm veel kritiek te verwerken kreeg voor zijn Romeinse realisatie In 1950 tekende Morpurgo nog het ontwerp voor de uitbreiding van de bekende pastafabriek Pantanella in Rome.

Morpurgo werkte veel in Albanië, waar hij talrijke monumentale gebouwen ontwierp. Daarna werkte hij lange tijd samen met Marcello Piacentini en was hij betrokken bij verscheidene stedenbouwkundige realisaties, onder meer in Brazilië.

Niettegenstaande de enorme grootte van het Museo delle Navi Romane (foto boven) aan de oever van het Meer van Nemi, heeft het geheel dankzij de grote dakramen en de manier waarop het in de omgeving werd geplaatst toch een luchtig aandoende structuur.

De architect wilde destijds een gebouw dat de schoonheid van de Colli Albani niet zou aantasten, maar de bezoekers toch een interessante culturele ruimte kon bieden die harmonieus zou opgaan in het omringende landschap. Ondanks de tijdsgeest van de jaren ’30, waar de voorkeur vooral uitging naar strakke, afgelijnde architectuur, is Morpurgo daar goed in geslaagd.

navimus(5)

Het spel van licht en schaduwen en de vele reflecties die, afhankelijk van het tijdstip van de dag, het museum binnendringen en daarmee de kleur van de muren doen variëren van geel tot roze, bieden op zich al een fantastisch schouwspel.

Twee grote wenteltrappen voeren je vanaf een platform tot op het grote dakterras met uitzicht op het meer en de omgeving, een uitzicht waarvan ook keizer Caligula vanuit zijn villa moet hebben genoten.

Na de catastrofale brand in 1944 bleef het museum tot 1953 gesloten. Daarna volgde een beperkte opening tot 1963, waarna het pas in 1988 opnieuw werd opengesteld voor het publiek.

Wat toen in het museum werd getoond verschilt op enkele recentere vondsten na, niet zoveel van wat je vandaag in het museum ziet. Allleen de originele schepen van keizer Caligula zijn er natuurlijk niet meer.

De originele schepen werden vervangen door veel kleinere replica’s (schaal 1:5), al zijn een paar onderdelen van de schepen wel op ware grootte te zien. Het museum van de Romeinse scheepvaart is een bezoek zeker waard, maar geniet vandaag echter nauwelijks bekendheid.

navimus(8)

Het museum was ook al jaren in stil verval, hoewel je daar bij een bezoek niet zoveel van merkte. Het waren zaken zoals de toenemende waterinfiltratie, de al lange tijd voor het publiek gesloten wenteltrappen die naar het balkon en het terras voeren, de gesloten verbindingsweg naar het meer en de met onkruid en wilde struiken overwoekerde omgeving die duidelijk maakten dat er toch een en ander fout liep.

Daarnaast was er nog het overvolle archeologische magazijn waarin talloze voorwerpen nog altijd wachten op catalogering, laat staan dat men er ooit een tentoonstelling mee zou organiseren.

Voor de overheid bleven er uiteindelijk slechts drie opties over: het geheel laten verkommeren tot een soort niemandsland, het museum sluiten of opnieuw investeren. Men koos gelukkig voor de laatste mogelijkheid.

Edith Gabrielli, sinds een vijftal jaren directeur van de Polo Museale del Lazio, die 46 musea, instituten en sites groepeert die tot dan waren toegewezen aan elf verschillende instanties, vond wat in Nemi gebeurde een schande voor Vittorio Morpurgo’s architectonische werk dat zij omschrijft als ‘van grote waarde’ en beloofde iets te doen aan het museum.

Drie jaar geleden werd door de regio Lazio effectief geld uitgetrokken voor een restauratieproject. De originele ontwerptekeningen van Morpurgo werden erbij gehaald om het hele gebouw een grondige onderhouds- en renovatiebeurt te geven.

Als alle zalen en ruimtes van het museum weer in orde zijn, wordt ook de archeologische collectie herbekeken. Gabrielli noemt de ingreep een begin en wil op termijn het museum opnieuw een belangrijkere rol geven als culturele en archeologische site.

navimus(4)

De restauratie wordt uitgevoerd in twee fasen. De eerste fase omvat een reeks kleine maar dringende interventies die de schade aan het gebouw moeten herstellen. Die werken zijn al achter de rug. De tweede fase is specifiek gericht op de renovatie van de verschillende ruimtes en het herdefiniëren van de museumroutes.

calischepen (5)

Het Lago di Nemi is een volgelopen vulkaankrater nabij Nemi, in de Albaanse Heuvels. Het meer beslaat een oppervlakte van ongeveer 1,67 km² en is ongeveer 33 m diep. Nemi grenst aan de gemeenten Ariccia, Genzano di Roma, Rocca di Papa en Velletri.

In de oudheid was hier geen stadje, maar er waren wel tempels voor de cultus van Diana Nemorensis, de Romeinse godin van de jacht (Diana Venatrix), van de wilde natuur, van de geboorte (Diana Lucina) en van de maan (Diana Lucifera).

In de zeventiende eeuw werd één van deze heiligdommen ontdekt. Het originele complex strekte zich uit over een oppervlakte van 45.000 m² met een omtrek van 200 bij 175 m, ondersteund door driehoekige onderbouwen en halfronde nissen waarin waarschijnlijk standbeelden stonden. Het grootste deel van de tempel bevindt zich nog altijd ondergronds.

Museo Nazionale delle Navi Romane
Via del Tempio di Diana 13
00074 Nemi
Website

Morgen brengen we je het buitengewone verhaal van de berging van de indrukwekkende schepen van Caligula, een operatie die na eeuwenlange pogingen tussen 1928 en 1932 eindelijk slaagde.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.