Villa van Caligula in hartje Rome opent als museum

Onder een groot kantoorgebouw uit de negentiende eeuw op de Esquilijn in Rome bevindt zich een goed bewaard geheim. De voorbije drie jaren werden in de kelderruimte van het enorme pand de restanten van de luxueuze villa van keizer Caligula (37-41) opgegraven.

In die periode werden honderdduizenden kleine en grotere artefacten ontdekt en werden het keizerlijke verblijf en de aanpalende tuin zo goed mogelijk in kaart gebracht. De ontdekkingen worden weldra getoond in een nieuw museum dat momenteel ter plaatse wordt ingericht.

Goed nieuws dus voor onze vele clubleden die in België, Nederland en zelfs in de Verenigde Staten vol verlangen zitten te wachten om nog eens naar Rome te kunnen reizen.

Het kantoorgebouw waaronder de voorbije jaren voor het eerst sinds de negentiende eeuw opnieuw gegraven werd, bevindt zich aan Piazza Vittorio Emanuele 78. Het gaat om het kantoor van Enpam (Ente Nazionale di Previdenza ed Assistenza dei Medici e degli Odontoiatri), een nationale stichting die bijstand en sociale verzekeringen biedt aan dokters en tandartsen.

calvilla(11)

Het villacomplex van de Horti Lamiani was tot nog toe alleen bekend uit literaire bronnen, maar door de ontdekking van de enorme ondergrondse archeologische site aan Piazza Vittorio Emanuele kan die plek nu met absolute zekerheid worden geïdentificeerd.

In totaal werd de voorbije jaren onder meer 30.000 kubieke meter grond gezeefd en doorzocht, een karwei dat talloze artefacten opleverde. Dankzij de goede samenwerking met Enpam kon ter plaatse een laboratorium worden ingericht, waardoor de studie en het onderzoek van het materiaal meteen kon beginnen.

calvilla(4)

De archeologen konden daardoor veel tijd besparen omdat de vondsten niet telkens moesten worden ingepakt en getransporteerd naar elders. Een selectie van de artefacten werd na het wetenschappelijke onderzoek weer bij elkaar gebracht in de kelders van het Enpam-kantoor die momenteel worden getransformeerd tot een nieuw ondergronds museum.

Er worden momenteel nog enkele zaken afgewerkt, er staat nog wat rommel en werkmateriaal in de verschillende ruimtes en het geheel moet nog een stevige poetsbeurt krijgen, maar dan is het museum klaar om de deuren te openen voor het publiek. Dat zal in principe gebeuren zodra de virusplaag voorbij is.

Dat het Museo Ninfeo di Piazza Vittorio of het Museo degli Horti Lamiani all’Esquilino (over de naam van het nieuwe museum wordt nog gediscussieerd) hier kan openen, is eveneens te danken aan de goede wil van Enpam, dat de kelderruimte ter beschikking stelt.

Enpam draagt de plek overigens op aan alle medici en verzorgend personeel die tijdens het vervullen van hun plicht zelf bezweken zijn aan het Covid-19-virus.

Reeds in de zestiende eeuw werden in deze omgeving al enkele belangrijke ontdekkingen gedaan. Die vondsten zijn tegenwoordig te zien in de Capitolijnse Musea.

In de negentiende eeuw werden een aantal belangrijke delen van het luxeueuze gebouwencomplex uit de oudheid effectief blootgelegd. De ontdekte kamers in het complex bleken versierd met fresco’s, kostbaar marmer en met edelstenen ingezette bronzen platen.

Daarnaast werden een groot aantal artefacten, mozaïekvloeren en beelden aangetroffen. De meeste van die vondsten kwamen eveneens terecht in de Capitolijnse Musea, zoals enkele grote marmeren vloeren en heel wat beelden. De Esquilijnse Venus en de beeldengroep van keizer Commodus als Hercules met twee tritons zijn wellicht de meest bekende vondsten die in het verleden op deze plek gebeurden.

Na de opgravingen werden de restanten van de gebouwen uit de oudheid weer begraven en werd er een groot kantoor bovenop gebouwd. Dat is het pand waarin Enpam vandaag is gehuisvest. Ruim drie jaar geleden begon een nieuwe opgravingscampagne.

Archeologen ontdekten ditmaal ook sporen van een grote tuin met waterfonteinen en overblijfselen van zowel inlandse als exotische dieren die nooit in Rome hebben geleefd en dus naar Rome werden gebracht vanuit andere landen zoals Afrika en het Midden-Oosten.

Er zijn onder meer botten gevonden van herten, maar ook resten van struisvogels, de tand van een beer en de poot van een leeuw. Wilde dieren werden door de Romeinen wel vaker gebruikt tijdens spelen in het Colosseum en het is zeker niet ondenkbaar dat Caligula er op deze plek een klein privé-amfitheater of een dierenpark op nahield.

Het interieur van de villa was bedekt met rijke fresco’s en complexe polychrome marmeren decoraties. Het gesteente is afkomstig uit zowat het hele Middellandse Zeegebied.

Er werden ook talrijke andere zaken ontdekt, zoals juwelen, edelstenen, munten, een metalen broche van de keizerlijke garde, resten van kleding en zaden van geïmporteerde exotische planten. Die laatste vondst strookt met het idee dat bij de villa een exotisch park was ingericht waarin de wilde dieren wellicht vrij konden rondlopen.

Volgens de archeologen bestaat het ondergrondse gedeelte van het kantoorgebouw uit verschillende complexe archeologische lagen. Zo lijkt de ontdekte tuin destijds aangelegd te zijn op verschillende niveaus die met elkaar verbonden waren door een witmarmeren trap. Ook de restanten van die monumentale trap zijn blootgelegd.

calvilla(10)

De zeer luxueuze villa en de bijhorende tuin, gekend als de Horti Lamiani, waren destijds gebouwd en aangelegd door de rijke senator Lucius Aelius Lamia (43 v. Chr.-33 na Chr.), die zowel onder keizer Augustus als keizer Tiberius belangrijke functies bekleedde.

In het jaar 3 was hij samen met Marcus Servilius consul. In het laatste jaar van zijn leven diende Lamia als praefectus urbi of stedelijke prefect. Na het overlijden van Lamia kwam het landgoed in keizerlijk bezit.

Zo kwam de villa vijf jaar later in de handen van Caligula, die in 37 na Chr. op 24-jarige leeftijd de derde keizer van het Romeinse rijk was geworden. Hij erfde dus als het ware de villa en de bijhorende tuin.

Vermoedelijk heeft Caligula er zelf nog een aantal verfraaiingen laten aanbrengen. Het complex was niet zo groot als de latere Domus Aurea van keizer Nero, maar minstens zo luxueus ingericht.

calvilla(9)

Al het mooie en buitengewone dat de Romeinse cultuur op dat moment had voortgebracht, was terug te vinden in deze villa. Men kan zich goed voorstellen hoe Caligula zijn vrije tijd doorbracht in dit prachtige complex en door de exotische tuin wandelde.

Volgens de overlevering zou het lichaam van de door zijn eigen lijfwachten vermoorde keizer in 41 door zijn zussen naar deze tuinen op de Esquilijn gedragen zijn. Niet alleen omdat de keizer erg veel van die plek hield, maar ook om te verhinderen dat de bevolking het lijk van de gehate keizer aan stukken zou scheuren.

Zelfs al is dit verhaal een legende, een feit is dat Rome er binnenkort weer een mooie historische plek bij heeft. Bezoekers komen hier in ieder geval weer een stukje dichter bij de oudheid.

Had je ook graag de andere foto’s gezien die dit nieuwsbericht illustreren? Dat is voorbehouden aan clubleden van S.P.Q.R. Die konden deze beelden reeds eerder bekijken via hun exclusieve dagelijkse en geïllustreerde nieuwsbrief. Help deze site reclamevrij houden en sluit je aan als lid van onze vereniging van Romevrienden (en -vriendinnen natuurlijk!).

Lees hier hoe je lid kan worden van S.P.Q.R.

Aanmelden als clublid kan je via deze link

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.