Beeld van jeugdige keizer Augustus ontdekt

Gisteren kon je lezen over de opgravingscampagne van de Via Alesandrina aan het Forum van Trajanus in Rome. De mooiste en interessantste sculpturale en architectonische vondsten die tijdens deze opgravingen aan het licht kwamen, zullen in de toekomst permanent in de Mercati di Traiano – Museo dei Fori Imperiali worden tentoongesteld.

Zoals verteld worden de meeste vondsten momenteel nog gereinigd, gerestaureerd en bestudeerd. Ze hebben allemaal deel uitgemaakt van het decor en het sierwerk van het Forum van Trajanus. De belangrijkste artefacten werden uiteraard het eerst aangepakt. Die restauraties zijn reeds klaar en geen enkel virus kon het stadsbestuur verhinderen om recent eindelijk uit te pakken met de vondsten. De gevonden topstukken zijn nog nooit getoond aan het publiek.

dionysus_augustus (4)

Ze werden op vrijdag 11 december voorgesteld tijdens een digitale persconferentie vanuit de Markten van Trajanus. Al van bij het begin werd duidelijk dat de aanwezigen letterlijk stonden te popelen om iets te kunnen vertellen over de opmerkelijke vondsten die tijdens de opgravingen waren bovengehaald.

Burgemeester Virginia Raggi was vergezeld van Mammad Ahmadzada, de ambassadeur van de Republiek Azerbeidzjan, het land dat de archeologische opgraving aan de Via Alessandrina met 1 miljoen euro heeft gesponsord. Ook aanwezig waren Luca Bergamo, de loco-burgemeester van Rome, Maria Vittoria Marini Clarelli, de directeur van de Sovrintendenza Capitolina en Claudio Parisi Presicce, de directeur van de archeologische musea van Rome.

dionysus_augustus (3)

Bij de gevonden topstukken van de Via Alessandrina hoort zeker het prachtige witmarmeren hoofd van de god Dionysus dat op 23 mei 2019 omstreeks 9 uur ’s ochtends vlakbij het Forum van Trajanus werd ontdekt. Het hoofd behoorde toe aan een beeld uit de keizertijd en verkeert in uitstekende staat.

Het hoofd vertoont enigszins vrouwelijke elementen waardoor aanvankelijk werd gedacht aan het beeld van een godin, maar een paar typische kenmerken (een corimbobloem in de haarband en een klimopblad aan de zijkant van het hoofd) maakten snel duidelijk dat het de god Dionysus betrof.

Dionysus was in het klassieke Griekenland de god van de stuwende groeikracht in de natuur, en vooral de god van de wijn. Bij de Romeinen werd Dionysus vereenzelvigd met Liber en algemeen Bacchus genoemd.

De holle ogen van het hoofd waren vermoedelijk gevuld met gekleurd glas of edelstenen. Gezien de omgeving waarin het beeld zich destijds bevond, is de laatste mogelijkheid waarschijnlijker. Gebaseerd op de stijl van het beeld wordt het gedateerd tussen de eerste en de tweede eeuw.

dionysus_augustus (2)

Ontdaan van alle vuil ziet het marmeren hoofd er nu weer prachtig uit. Tijdens het schoonmaken werd het ook onderzocht op kleursporen. Dat gebeurt tegenwoordig zo snel mogelijk na de vondst van dergelijke artefacten. Lange tijd werd gedacht dat de klassieke beelden uit de oudheid wit waren, zoals ze vandaag in de musea te zien zijn. Ze waren echter bontgekleurd en kitscherig bijgeschilderd.

De kleuren zijn in de loop der eeuwen verdwenen, maar hoewel de aanwezigheid van verfresten op antieke beelden al lange tijd bekend is, was het lange tijd een raadsel welke kleuren precies werden gebruikt. Tegenwoordig kunnen wetenschappers met moderne technieken de origineel gebruikte kleuren meestal nauwkeurig achterhalen.

Het iets groter dan levensechte marmeren hoofd werd gevonden in een laat-middeleeuwse muur en is tijdens de bouw daarvan blijkbaar gewoon gebruikt als bouwmateriaal, een praktijk die toen gangbaar was.

De vondst van het hoofd van Dionysus was al erg mooi, maar enkele maanden later, in september 2019, volgde pas echt een geweldige verrassing. Archeologen ontdekten nog een hoofd.

Ditmaal was het eentje van 43 cm hoog en eveneens uitgevoerd in wit marmer. Het stelt Augustus, de eerste keizer van Rome, op jeugdige leeftijd voor.

dionysus_augustus (1)

Archeologen geloven dat het beeld waartoe het hoofd oorspronkelijk behoorde meer dan twee meter hoog was. Waarschijnlijk bevond het beeld zich destijds in het vlakbijgelegen Forum van Augustus. Hoe en waarom het prachtige hoofd van de jonge keizer tussen de puinresten terechtkwam, zullen we nooit weten.

Naast deze twee topstukken werden eind vorige week nog enkele andere vondsten gepresenteerd, waaronder de gerestaureerde buste van een Dacische krijger uit het begin van de tweede eeuw. Dat beeld werd in juli 2019 opgegraven onder de Via Alessandrina.

Archelogen nemen aan dat dit hoofd heeft toebehoord aan één van de ongeveer zestig tot zeventig standbeelden van Dacische krijgers die ooit de bovenste verdieping van het Forum van Trajanus versierden.

dionysus_augustus (6)

De beelden sneuvelden vermoedelijk in de tweede helft van de negende eeuw, toen de oudste gebouwen van het Forum van Trajanus werden afgebroken om er – ook toen al – bouwmateriaal uit te recupereren.

Brokstukken van de beelden raakten toen waarschijnlijk bedolven onder het steenpuin, waar ze eeuwenlang verborgen bleven. Ook met het hoofd van Augustus moet iets dergelijks gebeurd zijn.

Vergelijkbare vondsten van beelden van Dacische soldaten werden al eerder gedaan in het Forum van Trajanus, namelijk in 1998 en 2000. Ook die beelden zullen in de toekomst te zien zijn in de Mercati di Traiano.

dionysus_augustus (5)

Tijdens de presentatie werd ook al een kleine selectie getoond van de meer dan zestig gevonden fragmenten van de enorme fries waarop de Dacische oorlog werd uitgebeeld. In het midden van het grote plein op het Forum van Trajanus, de Piazza del Foro, bevond zich een ruiterstandbeeld van de keizer. Het plein was aan drie zijden omgeven door colonnades.

Hier hing het grote fries waarvan nu heel wat delen zijn teruggevonden. De eveneens ontdekte grote marmeren panelen sierden wellicht de Basilica Ulpia of de arcade rond het Forum. Het is de bedoeling dat je de topstukken kan bekijken in de Mercati di Traiano, zodra de Covid-19-maatregelen worden versoepeld en de musea hun deuren weer kunnen openen.

Bekijk hier een filmpje met het spannende moment
waarop de ondergrond van de Via Alessandrina na
vele eeuwen een verborgen schat prijsgeeft.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.