Overkapping arena Colosseum wordt niet door iedereen enthousiast onthaald

In de dagen rond de voorbije jaarwisseling pikten de internationale media gretig het berichtje op dat de arena van het Colosseum zou overdekt worden. Net als het monster van Loch Ness duikt dat plan regelmatig op maar blijven de resultaten onzichtbaar. Het idee werd al in 2014 gelanceerd door Dario Franceschini, die het op zijn beurt had overgenomen van een voormalige hoogleraar en archeoloog.

Franceschini was van 2014 tot 2018 minister van Cultureel Erfgoed en Toerisme en vervult nu in de regering Conte-II opnieuw dezelfde functie. Dus stuurde Franceschini zijn ideetje van zes jaar geleden nog maar eens de wereld in. Lang niet iedereen is gewonnen voor het plan van de minister, dat bovendien veel verder gaat dan alleen maar het overdekken van de arenavloer.

arena_colosseum (3)

Er is vandaag één groot verschil met zes jaar geleden. Toen liet de minister louter proefballonnetjes op, maar nu werd effectief een aanbesteding uitgeschreven, op zoek naar een architectenteam of studiebureau dat het delicate karwei zou willen aanpakken om een ontwerp te maken om de arenavloer te reconstrueren.

De bedoeling is de houten vloer volledig te herstellen en de enorme onderliggende structuur te bedekken, zodat bezoekers net als de gladiatoren destijds weer dwars door het Colosseum kunnen lopen.

De architecten krijgen tot 1 februari de tijd om een voorstel in te dienen, een vrij korte periode. Franceschini zou daarna graag meteen het project in gang zetten, zodat de werkzaamheden eind dit jaar kunnen starten. In dat geval zou het karwei tegen 2023 klaar moeten zijn.

Een dergelijke snelle werkwijze voor zo’n megaproject is in Rome ondenkbaar. Franceschini heeft voor het project 18,5 miljoen euro vrijgemaakt. Dat is een gigantisch bedrag. Ter vergelijking: de volledige buitenrestauratie van het Colosseum, die enkele jaren geleden werd gesponsord door het privébedrijf Tod’s, kostte in totaal 25 miljoen euro.

Wie iets afweet van bouw- en infrastructuurwerken in Rome, beseft nu al dat die som niet zal volstaan. Als het project al ooit wordt gerealiseerd zal meer geld nodig zijn. In 2015 werd de kostprijs om de arenavloer in het Colosseum te reconstrueren al voorzichtig geraamd op minstens 20 miljoen euro.

Dat bedrag werd toen wegens begrotingstekorten onder politieke druk naar 18,5 miljoen euro gebracht en onder voorbehoud ingeschreven in de begroting. Het is niet toevallig hetzelfde bedrag dat Franceschini nu wil uittrekken voor de realisatie van het arenaproject. De uitvoeringstermijn van de werken werd toen vastgesteld op vijf jaar. De kans dat dit vandaag goedkoper en sneller kan is vrijwel onbestaande.

Bovendien schept een aanbesteding helemaal geen verplichtingen. Het is niet omdat architecten een plan ontwerpen, dat er ook zal worden begonnen aan de feitelijke reconstructie. Het gebeurt regelmatig dat in Rome overheidsopdrachten worden uitgeschreven zonder dat het karwei nadien wordt gegund of uitgevoerd. Afhankelijk van verkiezingsuitslagen verdwijnen projecten vaak veel geruislozer dan ze ooit werden aangekondigd.

arena_colosseum (2)

Bovendien kreeg de droom van Franceschini ditmaal nog een verlengstuk. De minister denkt er immers ook aan om het Colosseum te voorzien van een dakbedekking. Niet met een velarium of een grote luifel zoals de Romeinen die in de oudheid over de cavea spanden om het publiek te beschermen tegen de felle zon, maar met een hoogtechnologische constructie, aangedreven door een systeem waarmee de dakpanelen kunnen worden geopend en gesloten.

Het systeem moet zo worden gebouwd dat het snel en meerdere keren per dag kan worden geactiveerd om de onderliggende archeologische structuren te beschermen tegen zowel regen als overmatige zon.

Franceschini wentelt zich momenteel in de grote aandacht die zijn voorstel tijdens de eindejaarsperiode (traditioneel een week met wat minder nieuws) in de internationale media kreeg. Voor hem is het een bewijs dat er voldoende belangstelling is om het project door te zetten.

De reconstructie van de arena van het Colosseum is een geweldig idee dat de hele wereld is rondgegaan. Het zal een geweldige technologische interventie zijn die bezoekers de gelegenheid zal bieden om de schoonheid van het Colosseum te aanschouwen vanuit het centrum van de arena, klinkt het verkooppraatje van minister Franceschini.

Het idee om de arena van het Colosseum volledig te herstellen in zijn oorspronkelijke staat, werd oorspronkelijk geopperd door de voormalige hoogleraar en archeoloog Daniele Manacorda.

Zijn voorstel werd in 2014 gretig opgepikt door Franceschini die het project meteen onderbracht in het zogenaamde ‘Strategisch plan voor grote culturele projecten in 2015′ en er zoals verteld meteen een budget van 18,5 miljoen euro voor vrijmaakte. Het project stierf echter net als de meeste onderdelen van het strategische plan een stille dood.

Manacorda kreeg nadien uit heel wat hoeken lof voor zijn revolutionaire idee, maar werd ook door velen verguisd. De man heeft nochtans zijn verdienste. Manacorda was als hoogleraar verbonden aan de afdeling ‘Metodologia e tecnica della ricerca archeologica’ van de universiteit Roma Tre. Eerder gaf hij les aan de Universiteit van Siena.

Hij leidde verschillende stratigrafische archeologische opgravingen in Rome, Puglia en Toscane en hield toezicht op de inrichting van enkele nieuwe musea en archeologische parken, zoals de Crypta Balbi in Rome.

Ook publiceerde hij ongeveer 250 wetenschappelijke bijdragen over methodologieën van archeologisch onderzoek, stedelijke archeologie, de productie en circulatie van goederen, de relatie tussen verschillende systemen van archeologische en historische bronnen, archeologie en epigrafie, evenals kwesties met betrekking tot de bescherming en versterking van cultureel erfgoed.

Wat het Colosseum betreft, heeft Manacorda op een bepaald ogenblik blijkbaar naar een manier gezocht om zijn technologische ideeën voor het Colosseum in de praktijk te kunnen realiseren, waarbij hij in Franceschini een prominente medestander vond omdat die als minister de macht heeft om een dergelijk project erdoor te drukken.

arena_colosseum (4)

Het hangt natuurlijk af van de ontwerpen die de architectenteams binnenkort zullen indienen, maar er is nog niet zoveel bekend over hoe Franceschini de toekomstige arena eigenlijk concreet ziet.

De minister weigert voorlopig om daar dieper op in te gaan. Wel is duidelijk dat hij het Colosseum vooral beschouwt als een plek waar ‘evenementen van het hoogste niveau’ zullen plaatsvinden. De minister wil de arenavloer vooral herstellen om die bruikbaar te maken voor spektakels, zoals concerten, opera’s, enz.

De oplossing die de ontwerpers voorstellen om de arena opnieuw te bedekken moet ook ‘omkeerbaar’ zijn. Als de plannen ooit zouden worden verwezenlijkt, moet het Colosseum desgewenst weer in de huidige staat kunnen worden hersteld.

De arena van het Flavische amfitheater was tot de negentiende eeuw overdekt, maar de ‘vloer’ werd toen verwijderd om de enorme ondergrondse structuur, de wirwar van ondergrondse gangen en tunnels, te kunnen tonen aan de bezoekers.

In de loop van de negentiende en de twintigste eeuw werd de arena van het Colosseum geleidelijk aan blootgelegd en dieper uitgegraven. De ondergrond werd gedeeltelijk uitgegraven en dat gebeurde in die tijd niet altijd even fijnzinnig of met evenveel geduld als vandaag het geval zou zijn.

Het is bekend dat tijdens die ingreep een grote schat aan archeologische gegevens verloren ging, maar de grondwerken leverden gelukkig ook heel wat andere kennis op, onder meer over de manier waarop het monument destijds werd opgetrokken.

Als Franceschini zijn zin krijgt, zal dat gangenstelsel dus opnieuw volledig worden bedekt. Het onderaardse gedeelte is dan niet meer vanuit de hoogte te zien, maar zal nog wel te bezoeken zijn.

In de plannen voor de nieuwe vloer zou zelfs een lift voorzien zijn waarmee bezoekers vanaf het arena-niveau rechtstreeks naar het ondergrondse gedeelte kunnen. Franceschini argumenteert ook dat een volledig overdekte arena de blootgelegde kelderruimtes van het Colosseum beter zou beschermen.

Het Flavische amfitheater had destijds ook liften en valluiken, waarmee gladiatoren en dieren rechtstreeks tot op het niveau van de arena konden worden gebracht. Hoe dat allemaal technisch mogelijk werd gemaakt, zou volgens de minister in het vernieuwde Colosseum veel duidelijker kunnen worden getoond. Al kan zoiets met een slecht of matig ontwerp ook helemaal de mist ingaan.

Het voorstel van minister Franceschini om het Colosseum opnieuw voor een hedendaagse vorm van brood en spelen te gebruiken in de vorm van geselecteerde openluchtvoorstellingen, kreeg in heel wat culturele kringen meteen bijval.

Die zien vooral de mogelijkheid om een prestigieuze evenementenlocatie in hun programma op te nemen. Zitplaatsen voor bv. een klassiek concert met een bekende dirigent of een groot orkest in het Colosseum (genre Ennio Morricone zaliger), zouden peperduur kunnen verkocht worden.

Een dergelijk evenement zou op die locatie ook zonder enig risico kunnen georganiseerd worden: de zitjes zijn gegarandeerd uitverkocht. Iedereen, van inwoner tot toerist, wil één keer in zijn of haar leven weleens een show of concert meemaken in het Colosseum. Franceschini en de cultuurhuizen weten dat het Colosseum, nog veel meer dan vandaag, een echte geldmachine zou kunnen worden.

Lang niet iedereen in Rome is echter gelukkig met de plannen van de minister. Tegenstanders vinden dat het aanbrengen van nieuwe en kunstmatige constructies in een monument zoals het Colosseum niet kan. Dit is één van de wereldwonderen, geen technologisch pretpark, is één van de vaker gehoorde argumenten.

De minister krijgt ook veel kritiek omdat in Rome (maar ook elders in Italië) talrijke andere monumenten en archeologische sites al vele jaren wachten op subsidies. Sommige “dringende projecten” zitten door geldgebrek al jaren in de koelkast. Velen beschouwen het overheidsgeld dat in het arena-project zou worden geïnvesteerd, als een persoonlijk paradeproject van de minister en vinden dat er vele andere prioriteiten zijn.

Alleen al in Rome, de monumentenstad bij uitstek, heerst een acuut geldtekort om alle overheidsgebouwen, sites en monumenten alleen maar te onderhouden, laat staan fatsoenlijk te restaureren. Zonder privégeld lukt zelfs dat de jongste jaren al niet meer.

Miljoenen euro’s pompen in een prestigieus project dat eigenlijk alleen maar dient om mee te pronken en weinig toegevoegde wetenschappelijke of archeologische waarde biedt, zijn weggegooid geld, argumenteren tegenstanders van de Franceschini-droom.

arena_colosseum (1)

Vele archeologen zeggen dat de geplande reconstructie van de arena in het Colosseum absoluut niet nodig is en zeker niet dringend. Het is een idee, maar meer ook niet. Ook volgens hen zou het geld beter kunnen besteed worden aan zaken waar echt dringende ingrepen nodig zijn.

Rome beschikt over een lange lijst van monumenten en archeologisch waardevolle plekken die in slechte toestand verkeren. Als Franceschini het beschikbare overheidsbudget voor Rome zou aanwenden voor het arena-project, is met de huidige kostenraming al minstens de helft van het jaarlijks beschikbare geld opgesoupeerd.

Dat betekent dat verschillende monumenten alweer een paar jaar langer zullen moeten wachten op hun doorgaans dringende restauratie. Een stad zoals Rome, waar de oudheid of een ander tijdvak op elke straathoek zichtbaar is, heeft nu eenmaal altijd geld nodig. Alleen al het Forum Romanum en de Palatijn krijgen jaarlijks ongeveer een vierde van het bedrag dat eigenlijk nodig is om alles te onderhouden zoals het hoort.

Voorstanders verdedigen echter het arenaproject. Die ingreep maakt deel uit van een strategie. Het Colosseum levert nu al een pak inkomsten op. Investeren in een dergelijk toeristisch succesnummer loont, want met het extra geld dat je later aan tickets voor speciale evenementen in de arena kan verdienen, zorg je op termijn voor bijkomende financiering die kan worden gebruikt voor andere projecten, zo klinkt het.

Arena_Colosseo

Dat klopt natuurlijk, maar ondertussen gaat de aftakeling van de vele Romeinse monumenten die ieder jaar naast subsidies grijpen, gewoon voort. Een uitstekend voorbeeld is het Mausoleum van Augustus, dat nu na vele jaren eindelijk gerestaureerd is geraakt en op 1 maart opent voor het publiek.

De voorbije decennia was het ruim 2000 jaar oude gebouw een schandvlek in de binnenstad, de eerste keizer van Rome volkomen onwaardig. Louter om budgettaire redenen lagen zowel het mausoleum als de omgeving er vele jaren verloederd bij.

Uiteindelijk moest een privésponsor met enkele miljoenen euro’s over de brug komen om de restauratie van het mausoleum in gang te zetten. De overheid heeft er in de loop der jaren nauwelijks naar omgekeken. Als de kans om tickets te verkopen een argument zou zijn, had die restauratie al veel eerder kunnen gebeuren.

Tot 21 april is een bezoek aan het Mausoleum van Augustus gratis. Daarna zullen bezoekers 4 euro voor een ticketje betalen. Romeinen krijgen nog tot eind dit jaar gratis toegang tot de laatste rustplaats van hun eerste keizer.

Een promofilmpje voor het arenaproject kan je hier bekijken.

Wat vinden jullie, clubleden en Romeliefhebbers, van dit voorstel?

Moet de arena worden gereconstrueerd zodat het ondergrondse gedeelte van het Colosseum volledig bedekt is?

Moet er een verplaatsbaar of uitschuifbaar ‘dakpaneel’ boven het amfitheater worden gebouwd, zodat bezoekers beschermd zijn tegen de regen, wanneer ze een concert of show bijwonen?

Laat ons weten wat je van die plannen vindt en stuur een mailtje naar info@spqr.be.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.