Archive for 22 februari 2021

Sagalassos-archeoloog Marc Waelkens (72) overleden

22 februari 2021

Vandaag  kregen we het droevige bericht dat gisteren, 21 februari, Prof. Dr. Marc Waelkens overleden is. Hij was al geruime tijd ziek en is 72 jaar geworden.

Prof. Waelkens ontving in 2012 onze Romulusprijs en was sindsdien lid van onze vereniging S.P.Q.R. Marc Waelkens was de stichter en bezieler van het Sagalassos Archeologisch Onderzoeksproject en de directeur van het project van 1990 tot 2013. Hij was één van de leidinggevende figuren binnen de Klassieke Archeologie.

Marc Waelkens bekleedde de positie van professor Mediterrane Archeologie aan de KU Leuven van 1986 tot 2013. Hij was erg betrokken bij de universiteit, waar hij aan verschillende generaties studenten lesgaf, zowel in het klaslokaal als in het veld. Marc beroerde vele mensen over de jaren en had een hele nauwe band met de inwoners van Ağlasun, de gemeente waar de Sagalassos-site gelegen is. 

Na zijn doctoraat nam Marc Waelkens jarenlang deel aan internationale opgravingen in Syrië, Griekenland en ook Turkije. In het begin van de jaren ’80 raakte hij bevriend met Stephen Mitchell, die voor het British Institute in Ankara werkte aan het Pisidia-project.

Dat had tot doel de zichtbare antieke overblijfselen in die regio in het Taurusgebergte te registreren. Rond die tijd begon men omwille van het toerisme namelijk met de aanleg van wegen van het binnenland naar de kust, waarbij heel wat archeologische resten bloot kwamen te liggen en die beschermd moesten worden.

marcwaelkens

Zo kwam hij terecht bij de verlaten stad Sagalassos in Zuid-West-Turkije. Sagalassos was een belangrijk handels- en landbouwcentrum in de Griekse en Romeinse oudheid. Door een aardbeving omstreeks het jaar 500 werd de stad zwaar beschadigd en raakte ze daarna in verval. In één van zijn laatste interviews vertelde Marc Waelkens daar het volgende over.

Ik herinner me nog goed de dag waarop we de site van Sagalassos voor het eerst bezochten, op 23 augustus 1984 in de vroege ochtend. In de bijna twintig jaar dat ik opgravingen deed, had ik nooit eerder zoiets gezien. Omdat de stad bovenop een bergtop ligt, en er geen wegen naartoe leidden, was de site totaal ongerept.

De verlaten stad lag bedolven onder meters erosiepuin, zodat alle overblijfselen als het ware verzegeld waren. We troffen een bijna intact theater met zevenduizend zitplaatsen aan, restanten van tempels en thermen, een deel van het stratenpatroon was zichtbaar… Overal lagen stukken glas, keramiek en munten, we durfden onze voeten haast niet neer te zetten. Ik was er ondersteboven van.

Vanaf toen zou de opgraving en later ook de restauratie van de enorme archeologische site zijn levenswerk worden. Iedere zomer was Marc Waelkens in Sagalassos met meer dan honderdvijftig mensen aan de slag, afkomstig uit zowat de hele wereld, gaande van studenten en wetenschappers uit twaalf verschillende disciplines tot arbeiders.

www.sagalassos.be

Vulkaanuitbarsting in Alaska leidde 2000 jaar geleden tot problemen in Rome

22 februari 2021

De moord op Julius Caesar (44 v. Chr.) gaf de aanzet tot een machtsstrijd in Rome die zich afspeelde in een periode van extreme kou, misoogsten, honger en ziektes en leidde tot het einde van de Romeinse Republiek.

Wetenschappers beweren nu een verklaring te hebben gevonden voor het ongure klimaat in die turbulente jaren: een vulkaanuitbarsting in Alaska. De wetenschapsbijlage van De Volkskrant brengt er een bijdrage over.

Het is lastig om causale verbanden te leggen, schrijven de onderzoekers in het wetenschappelijk tijdschrift PNAS, maar de natte en zeer koude omstandigheden die een gevolg waren van deze enorme uitbarsting hebben waarschijnlijk sociale onrust aangewakkerd en bijgedragen aan politieke verschuivingen in het gebied rond de Middellandse Zee.

okmokvulkaan

De Romeinse Republiek, de fase in de geschiedenis van de Romeinen waarin Rome uitgroeide tot het centrum van een wereldrijk, maakte plaats voor het Romeinse Keizerrijk. Er kwam ook een einde aan het Ptolemeïsche rijk, het Hellenistische Egypte.

Historici dachten al langer dat een vulkaan de oorzaak was van de ongewone klimatologische omstandigheden die worden vermeld in oude schriftelijke bronnen, maar wisten niet zeker waar of wanneer die uitbarsting zich zou hebben voorgedaan.

Een internationaal onderzoeksteam onder leiding van Joseph McConnell, verbonden aan het Desert Research Institute in Reno (Nevada), ziet een verband tussen de klimaatomslag in het Middellandse Zeegebied en een uitbarsting van de Okmok-vulkaan in Alaska, die zich voordeed in 43 v. Chr.

De groep trekt die conclusie na analyse van ijskernen die zijn geboord in Groenland en Rusland. Het is fascinerend dat een vulkaanuitbarsting aan de andere kant van de wereld heeft bijgedragen aan het lot van de Romeinen en de Egyptenaren en de opkomst van het Romeinse Keizerrijk, stelt McConnell.

Volgens de onderzoekers is uit vulkaanas in zes ijskernen op te maken dat er in de bewuste periode twee uitbarstingen zijn geweest: een relatief kleine in 45 v. Chr. en een buitengewoon zware, twee jaar later. Chemische analyse van de asdeeltjes verwijst naar de Okmok-vulkaan. Die was verantwoordelijk voor één van de grootste uitbarstingen van de afgelopen 2500 jaar.

Aanvullend bewijs voor de klimaatomslag vonden de wetenschappers in boomringen in Scandinavië, Oostenrijk en Californië en in afzettingen van mineralen in een grot in China. Met computermodellen reconstrueerden ze de klimatologische gevolgen van de uitbarsting.

De eruptie van de Okmok werd op het noordelijke halfrond gevolgd door een aantal extreem koude jaren. Na de uitbarsting was het in delen van Zuid-Europa en Noord-Afrika ’s zomers en in de herfst gemiddeld tot zeven graden kouder dan normaal en viel er tot 400 procent meer regen.

Ook Saskia Stevens, universitair docent aan de Universiteit Utrecht, denkt dat de vulkaanuitbarsting van invloed kan zijn geweest op de sociale onrust.

Voedseltekort door misoogsten, extreme koude en hevige regenval zorgden voor ontevredenheid onder de bevolking. Maar de ‘val’ van de Romeinse Republiek werd niet alleen veroorzaakt door sociale onrust. Dat proces was al veel langer aan de gang, aldus Stevens, die zelf niet betrokken is bij het onderzoek.

Mogelijk heeft de senaat onder druk van onrust wel sneller knopen doorgehakt. Zou de senaat daarom sneller hebben ingestemd om Gaius Octavius, de latere keizer Augustus, al op zijn negentiende tot consul te benoemen om orde op zaken te kunnen stellen en de rust te laten terugkeren na de moord op Julius Caesar?

Het onderzoek is een bevestiging en detaillering van informatie die al via schriftelijke bronnen is overgeleverd. Het biedt andere informatie dan de gebruikelijk informatie die we als historici tot onze beschikking hebben. Er moet wel worden gewaakt voor het overinterpreteren van dit soort onderzoeksresultaten, besluit Stevens.  (Bron: De Volkskrant / PNAS).