Vulkaanuitbarsting in Alaska leidde 2000 jaar geleden tot problemen in Rome

De moord op Julius Caesar (44 v. Chr.) gaf de aanzet tot een machtsstrijd in Rome die zich afspeelde in een periode van extreme kou, misoogsten, honger en ziektes en leidde tot het einde van de Romeinse Republiek.

Wetenschappers beweren nu een verklaring te hebben gevonden voor het ongure klimaat in die turbulente jaren: een vulkaanuitbarsting in Alaska. De wetenschapsbijlage van De Volkskrant brengt er een bijdrage over.

Het is lastig om causale verbanden te leggen, schrijven de onderzoekers in het wetenschappelijk tijdschrift PNAS, maar de natte en zeer koude omstandigheden die een gevolg waren van deze enorme uitbarsting hebben waarschijnlijk sociale onrust aangewakkerd en bijgedragen aan politieke verschuivingen in het gebied rond de Middellandse Zee.

okmokvulkaan

De Romeinse Republiek, de fase in de geschiedenis van de Romeinen waarin Rome uitgroeide tot het centrum van een wereldrijk, maakte plaats voor het Romeinse Keizerrijk. Er kwam ook een einde aan het Ptolemeïsche rijk, het Hellenistische Egypte.

Historici dachten al langer dat een vulkaan de oorzaak was van de ongewone klimatologische omstandigheden die worden vermeld in oude schriftelijke bronnen, maar wisten niet zeker waar of wanneer die uitbarsting zich zou hebben voorgedaan.

Een internationaal onderzoeksteam onder leiding van Joseph McConnell, verbonden aan het Desert Research Institute in Reno (Nevada), ziet een verband tussen de klimaatomslag in het Middellandse Zeegebied en een uitbarsting van de Okmok-vulkaan in Alaska, die zich voordeed in 43 v. Chr.

De groep trekt die conclusie na analyse van ijskernen die zijn geboord in Groenland en Rusland. Het is fascinerend dat een vulkaanuitbarsting aan de andere kant van de wereld heeft bijgedragen aan het lot van de Romeinen en de Egyptenaren en de opkomst van het Romeinse Keizerrijk, stelt McConnell.

Volgens de onderzoekers is uit vulkaanas in zes ijskernen op te maken dat er in de bewuste periode twee uitbarstingen zijn geweest: een relatief kleine in 45 v. Chr. en een buitengewoon zware, twee jaar later. Chemische analyse van de asdeeltjes verwijst naar de Okmok-vulkaan. Die was verantwoordelijk voor één van de grootste uitbarstingen van de afgelopen 2500 jaar.

Aanvullend bewijs voor de klimaatomslag vonden de wetenschappers in boomringen in Scandinavië, Oostenrijk en Californië en in afzettingen van mineralen in een grot in China. Met computermodellen reconstrueerden ze de klimatologische gevolgen van de uitbarsting.

De eruptie van de Okmok werd op het noordelijke halfrond gevolgd door een aantal extreem koude jaren. Na de uitbarsting was het in delen van Zuid-Europa en Noord-Afrika ’s zomers en in de herfst gemiddeld tot zeven graden kouder dan normaal en viel er tot 400 procent meer regen.

Ook Saskia Stevens, universitair docent aan de Universiteit Utrecht, denkt dat de vulkaanuitbarsting van invloed kan zijn geweest op de sociale onrust.

Voedseltekort door misoogsten, extreme koude en hevige regenval zorgden voor ontevredenheid onder de bevolking. Maar de ‘val’ van de Romeinse Republiek werd niet alleen veroorzaakt door sociale onrust. Dat proces was al veel langer aan de gang, aldus Stevens, die zelf niet betrokken is bij het onderzoek.

Mogelijk heeft de senaat onder druk van onrust wel sneller knopen doorgehakt. Zou de senaat daarom sneller hebben ingestemd om Gaius Octavius, de latere keizer Augustus, al op zijn negentiende tot consul te benoemen om orde op zaken te kunnen stellen en de rust te laten terugkeren na de moord op Julius Caesar?

Het onderzoek is een bevestiging en detaillering van informatie die al via schriftelijke bronnen is overgeleverd. Het biedt andere informatie dan de gebruikelijk informatie die we als historici tot onze beschikking hebben. Er moet wel worden gewaakt voor het overinterpreteren van dit soort onderzoeksresultaten, besluit Stevens.  (Bron: De Volkskrant / PNAS).

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.