Roberto Benigni leest voor uit Dante Alighieri in Palazzo del Quirinale

Dit jaar is het 700 jaar geleden dat Dante Alighieri (1265-1321), de vader van de Italiaanse taal, stierf. In heel Italië zijn tal van evenementen gepland, al zullen die door de viruscrisis helaas niet allemaal evenveel weerklank en aandacht krijgen.

Op donderdag 25 maart leest de Oscarwinnende acteur en regisseur Roberto Benigni in aanwezigheid van president Sergio Mattarella in Palazzo Quirinale een canto voor uit La Divina Commedia van Dante. Die lezing wordt live uitgezonden op Rai. Vorig jaar heeft de Italiaanse regering 25 maart uitgeroepen tot Dantedì, de nationale Dante-dag.

palazzodelquirinale

25 maart wordt zowat het officiële startschot van de vele initiatieven die worden gepland door talrijke culturele verenigingen en door de Italiaanse overheid, zowel vanuit het Ministerie van Cultuur als door de regio’s en stadsbesturen.

Dankzij de uitgebreide documentatie en het talrijke archiefmateriaal over Dante is het meestal niet zo moeilijk om een link te vinden met Dante. De jubileumkalender puilt dan ook uit. Eender waar je dit jaar in Italië zal verblijven, het lijkt erop dat je niet aan Dante Alighieri zal kunnen ontsnappen.

Een heleboel evenementen dreigen echter overschaduwd te worden door de Covid-19-crisis of zullen noodgedwongen uitsluitend virtueel plaatsvinden. Zo zijn in Firenze alle musea en een speciale Dante-tentoonstelling vlak na de opening alweer gesloten nadat de regio Toscane opnieuw als oranje zone werd gemarkeerd.

Het wordt een bekende maar vervelende traditie dat in deze tijden geen enkel evenement meer kan worden gepland zonder gedwarsboomd te worden door het coronavirus.

Rome maakte het vorig jaar mee met de grote tentoonstelling rond Raffaello en recenter ondervond ook I Marmi Torlonia, een andere belangrijke tentoonstelling waar Rome al lange tijd naar uitkeek hinder van de maatregelen tegen het virus.

Dat is uiteraard bijzonder jammer, want ook de vele Dante-initiatieven hadden dit jaar een enorme boost aan het toerisme moeten geven. Dante stierf voordat de pest door Italië trok, maar zeven eeuwen later verstoort een andere pandemie het programma van evenementen ter ere van hem.

Ook de werken aan een nieuw museum van de Italiaanse taal in een vleugel van het Santa Maria Novella-complex in Firenze moesten door de virusuitbraak worden stilgelegd. Het was de bedoeling om het museum dit jaar te openen.

Het nieuwe museum schetst de geschiedenis en evolutie van de Italiaanse taal en brengt een ode aan de grote schrijvers en dichters van Italië, waaronder naast Dante onder meer ook Boccaccio, Petrarca en Machiavelli.

dante_giotto_di_bondoneFresco van Dante door Giotto di Bondone (1335)

Het officiële Dantecomité heeft een honderdtal initiatieven geselecteerd en gefinancierd. Het sponsort ook ongeveer vierhonderd evenementen, gaande van (virtuele) rondleidingen tot lezingen, er zijn evenementen gepland in meer dan 70 Italiaanse steden en dorpen die via geschriften of op een andere manier met de dichter verbonden zijn.

Dat maakte minister van Cultuur Dario Franceschini gisteren bekend tijdens een persconferentie ter gelegenheid van het Dante-jubileum. De minister liet zich bij de voorstelling vergezellen door Lucia Borgonzoni, de staatssecretaris van het Ministerie van Cultuur en door de burgemeesters van drie steden die de komende maanden belangrijke Dante-herdenkingen organiseren: Dario Nardella (Firenze), Michele de Pasquale (Ravenna) en Federico Sboarina (Verona).

dantedi

Ook Carlo Ossola en Maria Ida Gaeta van het nationale comité dat de vieringen rond Dante Alighieri coördineert waren aanwezig, evenals Silvia Calandrelli, de directeur van Rai Cultura en Mario De Simoni, de directeur van de Scuderie del Quirinale, die optrad als gastheer.

Dantedì werd vorig jaar gelanceerd door het Italiaanse Ministerie van Cultuur en wordt jaarlijks gehouden op 25 maart, de datum die door geleerden wordt aangeduid als het begin van de reis naar het hiernamaals in La Divina Commedia (De Goddelijke Komedie).

Dante herinnert ons aan vele dingen die ons bij elkaar houden: Dante is de eenheid van het land, Dante is de Italiaanse taal, Dante is het idee van Italië, zei Franceschini. De beeltenis van Dante staat niet toevallig op het Italiaanse 2 euro muntstuk.

dante2euro

Heel wat jubileumevenementen zullen plaatsvinden in Ravenna, waar de verbannen dichter in 1321 op 56-jarige leeftijd stierf aan malaria, en waar zijn tombe kan worden bezocht bij de Basilica di San Francesco.

Eén van de grootste evenementen is het ambitieuze tentoonstellingsproject Dante. La visione dell’arte (Dante. De visie op kunst) dat van 12 maart tot 4 juli zal plaatsvinden in de Musei di San Domenico in Forli, tenzij het Covid-19-virus ook hier andermaal optreedt als spelbreker.

Maar ook buiten Italië, zelfs wereldwijd, vinden de komende weken en maanden herdenkingsevenementen plaats in vele talen, waardoor Dante’s geschriften voor miljoenen mensen toegankelijk zullen zijn op een schaal die de grote dichter zich nooit had kunnen voorstellen.

Dante Alighieri, werd geboren op 9 mei 1265 in Firenze en wordt beschouwd als il sommo poeta (de opperste dichter) van het Italiaanse volk en de schepper van de Italiaanse literatuurtaal. Dante stamde uit een oud Florentijns geslacht, kreeg een zorgvuldige opvoeding, leerde Latijn, Frans en Occitaans, tekende, zong en was bevriend met vooraanstaande mannen van zijn stad.

Hij groeide op tijdens de heftige partijstrijd tussen de Guelfi (Welfen) en de Ghibellini (Ghibellijnen). Zelf had Dante een levendige belangstelling voor politiek en behoorde hij tot de Welfen. Toen deze zich Firenze splitsten in de Zwarten (Neri) en de Witten (Bianchi), koos hij voor de meer gematigde Witten.

Dante_Domenico_di_Michelino

Van 15 juni tot 15 augustus 1300 was Dante één van de zes priori (stadsbestuurders). Bij de verdediging van de stadsvrijheden tegen paus Bonifatius VIII (1294-1303) kwam hij echter in conflict met de Curia en toen in 1301 de (curiale) Zwarten in Firenze aan de macht kwamen, werd Dante verbannen uit zijn geboortestad.

Rusteloos zwierf hij langs de hoven van Midden- en Noord-Italië. In die tijd verwijdde hij zijn politieke blikveld. Hij droomde van een herstelde eenheid van de westerse wereld in een herboren Romeins rijk van vrede en vrijheid, waarin de Duitse keizer, maar uiteindelijk Italië, weer een leidende rol zou spelen.

Toen zich in 1316 de gelegenheid voordeed naar Firenze terug te keren, op voorwaarde dat hij eerst deemoedig als ‘misdadiger’ voor een rechtbank zou verschijnen, wees Dante dit voorstel van de hand.

De laatste drie jaren van zijn leven woonde hij in Ravenna. Hij stierf er op 14 september 1321. Zijn stoffelijk overschot rust in een tombe bij de basilica di San Francesco in Ravenna.

dante_dodenmaskerHet dodenmasker van Dante in Palazzo Vecchio, Firenze

Als jonge lyricus beïnvloed door Cavalcanti en Guinizzelli, overtrof Dante reeds spoedig zijn voorgangers in de Dolce Stil Nuovo. Het relaas van zijn ideale liefde voor Beatrice is te vinden in de Vita Nuova, een verzameling sonnetten en canzoni die reeds vroeger waren ontstaan en die hij omstreeks 1292 bundelde en van een verbindend prozacommentaar voorzag.

Zijn andere lyrische verzen uit verschillende periodes, Le Rime, zijn ongelijk van kwaliteit, maar er bevinden zich enige onovertroffen canzoni onder, zoals Tre Donne, een allegorie op het recht.

Kort na zijn verbanning begon Dante aan twee (onvoltooid gebleven) prozawerken: De Vulgari Eloquentia (circa 1304) over de Italiaanse taal en de dichtkunst (hier en daar zeer ‘modern’) en Il Convivio (omstreeks 1307), een poging om de scholastieke wijsbegeerte voor ongeletterden (vandaar in het Italiaans geschreven) toegankelijk te maken aan de hand van commentaren op enkele van zijn eigen verzen.

Zijn vurig aansporende brieven aan keizer Hendrik VII van Luxemburg (1274-1313), in wie hij de bevrijder van Italië uit de anarchie zag, schreef hij tussen 1310 en 1312. Hij werkte ze volledig uit in zijn beroemde Latijnse traktaat De Monarchia (omstreeks 1313).

Het grondidee van dit boek, dat het doel van de beschaving het bundelen is van alle menselijke potenties, waartoe wereldorde, vrede en vrijheid de eerste vereisten zijn, houdt nog steeds stand.

Zijn leer, afgeleid van Augustinus’ gedachte over de aardse en de hemelse staat, de leer omtrent de dubbele bestemming en de twee gidsen daarheen, namelijk de paus voor het hemelse en de keizer voor het aardse leven, bracht hij uit de sfeer van kerk en staat over op het leven van de enkeling, het individu.

dante2euro2Speciale munt van 2 euro, uitgebracht ter gelegenheid
van het 750ste geboortejaar van Dante

Deze leer zou tevens deel worden van het allegorische raam voor zijn levenswerk La Divina Commedia. Uit zijn laatste levensjaren dateren onder meer twee pastorale Latijnse gedichten, de Eclogae en de verhandeling La Quaestio de Aqua Et Terra.

Wortelend in de cultuureenheid van de christelijke middeleeuwen, leverde Dante daarvan het sluitstuk. Zijn werk bestrijkt het gehele leven van zijn tijd. Als dusdanig was de grote dichterlijke vormgever van het christelijke wereldbeeld.

De eerste gedrukte editie van La Divina Commedia werd op 11 april 1472 in Foligno gepubliceerd. Van de oorspronkelijke 300 exemplaren zouden er nog veertien bestaan.

Tegenwoordig wordt het meesterwerk van Dante algemeen beschouwd als het meest vooraanstaande werk in de Italiaanse literatuur en als één van de grootste werken uit de wereldliteratuur. Er zijn maar weinig dichters in de westerse literatuur, van de romantici tot de hedendaagse, die zich niet door Dante hebben laten inspireren.

www.dante2021.it

dantedi

Eén reactie to “Roberto Benigni leest voor uit Dante Alighieri in Palazzo del Quirinale”

  1. Wim Bosma Says:

    Een bijzonder artikel. Hartelijk dank. Dante is een bijzonder mens
    geweest en veel betekend voor de samenleving.
    Wim Bosma.
    Gegroet.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.