Archive for 4 april 2021

Piazza della Rotonda wordt heraangelegd

4 april 2021

De volgende keer dat je nog eens een drankje bestelt op één van de terrasjes van Piazza della Rotonda in het hart van Rome, doe je dat op een vernieuwd en heraangelegd plein. De volledige kasseibestrating wordt momenteel opgebroken en alle sanpietrini worden weer netjes egaal teruggeplaatst.

rotonda(1)

Dat dure drankje op deze plek is zijn prijs overigens wel waard. Je kan immers rustig genieten van een fenomenaal uitzicht op het wereldberoemde Pantheon dat met meer dan 9 miljoen bezoekers per jaar de populairste bezienswaardigheid van Italië is. Op voorwaarde dat er geen coronavirussen circuleren.

De actuele heraanleg van Piazza della Rotonda is voor een stukje te danken aan het Covid-19-virus. De werkzaamheden waren door de stedelijke dienst Openbare Werken eigenlijk pas gepland in juni.

Omdat de hele stad intussen weer in lockdown-modus zit en er toch geen toeristen in de stad zijn, heeft men de werken aan het druk bezochte plein naar voor geschoven en is men er nu reeds aan begonnen.

De werken waren trouwens dringend nodig. De voorbije jaren waren heel wat kasseitjes verzakt, opgebroken voor kleine nutswerken en vervolgens vaak weer slecht heraangelegd. Hier en daar ontbrak ook een kassei.

rotonda(9)

Vorig jaar ontstond ook een zinkgat van ongeveer 2,5 diepte op het plein. Dat bracht een stuk van een oude Romeinse vloer aan het licht, maar de gebeurtenis bewees vooral dat de ondergrond van het plein in slechte staat verkeert.

Het bestaan van de zeven vloerplaten uit travertijn was overigens bekend omdat ze in de jaren ’90 van de vorige eeuw ook al eens waren blootgelegd toen het plein werd heraangelegd.

In de keizertijd was het plein veel groter dan het huidige. Het gebied werd in de tweede eeuw tijdens het bewind van Hadrianus volledig getransformeerd, waarbij het niveau van het plein werd verhoogd en opnieuw werd bekleed.

Op het hoekpand (nr. 68) bevindt zich een gevelplaat die in 1906 werd aangebracht en ons meer vertelt over een eerdere heraanleg van Piazza della Rotonda. In die tijd werd het hele plein bekleed met hout.

Het hout was afkomstig uit de wouden van Argentinië en was een geschenk van de stad Buenos Aires. De bedoeling was dat het hout de omgevingsgeluiden rond het Pantheon fel zou dempen zodat de Italiaanse koningen die in het monument begraven liggen in alle stilte van hun eeuwige rust konden genieten.

Maar door het toenemende verkeer moest het hout na enkele decennia plaats maken voor asfalt. Bovendien was het hout beginnen rotten. Het asfalt werd op zijn beurt in 1997 vervangen door kasseien. En de rust van de Italiaanse koningen? Met ruim 9 miljoen bezoekers per jaar is er in het Pantheon geen sprake meer van rust.

De Romeinen noemden het Pantheon omwille van zijn vorm ‘la rotonda’ wat later ook de naam werd van het voorliggende plein. Tot in de late middeleeuwen was de ruimte vóór het Pantheon echter ingenomen door steegjes en kleine winkeltjes.

rotonda(8)

Paus Eugenius IV (1431-1447) liet dat in de jaren ’30 van de vijftiende eeuw allemaal opruimen en maakte van de ruimte voor het Pantheon (een kerk) een betegeld rechthoekig plein met een lengte van ongeveer 60 m en een breedte van 40 m.

Het was paus Gregorius XIII (1572-1585) die in 1575 Giacomo della Porta (1537-1602) de opdracht gaf voor het ontwerp van de centrale fontein. Die werd in 1578 uitgevoerd in ‘bigio africano’, een Afrikaanse grijze marmersoort.

Hier vloeit het water dat Marcus Agrippa op 9 juni 19 v. Chr. met het Aqua Virgo aquaduct tot hier had gebracht om de pas gebouwde thermen die net achter het Pantheon lagen (de Thermae Agrippae) van water te voorzien.

Tijdelijk onderbroken door de Goten kwam de watertoevoer weer terug onder voormelde Gregorius XIII die in Rome negentien fonteinen liet plaatsen om het water over de stad te verdelen. Het water uit de Aqua Virgo wordt ook vandaag nog steeds beschouwd als het zuiverste drinkwater van Rome.

Paus Clemens XI (1700-1721) liet in 1711 Piazza della Rotonda eveneens heraanleggen. Bovenop de fontein kwam toen een obelisk, gedragen door een sokkel die versierd werd met vier dolfijnen en het wapen van de paus.

De obelisk die 6,34 m hoog is, dateert uit de tijd van de Egyptische farao Ramses II (1279-1213 v. Chr.) en is afkomstig uit Heliopolis. Enkele jaren geleden is er twijfel gerezen over de leeftijd van de obelisk. Wellicht is hij nog een drietal eeuwen ouder dan tot dusver is aangenomen.

Dit is hoe dan ook één van de oudste obelisken van Rome. Hij werd tijdens de eerste eeuw na Chr. vanuit Heliopolis naar Rome gehaald en werd in de tempel van Isis en Serapis geplaatst, het Isaeum Campensis. In 1655 werd hij opgegraven bij de Santa Maria sopra Minerva.

Het plein bood gedurende eeuwen ook plaats aan een vlees- en vismarkt die bleef bestaan tot 1847. Op 3 februari 1638 werd op bevel van paus Urbanus VIII een echtpaar dat voor het Pantheon een vleeskraam openhield, gevierendeeld, in stukken gesneden en fijngehakt.

Dat gruwelijke einde hadden ze te danken aan het feit dat ze gedurende jaren een speciale en erg lekkere worst verkochten die bij de Romeinen zeer geliefd was, tot men erachter kwam dat ze van mensenvlees was gemaakt.

Het bleek dat de worstverkopers mensen in hun huis lokten om ze vervolgens in hun kelder te vermoorden en tot worst te verwerken.

Napoleon had omstreeks 1810 plannen om de huizen rond het Pantheon af te breken en het plein te vergroten, maar dat idee is door de korte periode van de Franse overheersing in Rome niet uitgevoerd. Het decreet dat de afbraak goedkeurde was nochtans al getekend.

rotonda(4)De viruscrisis heeft de terrasjes op het plein meer dan gehalveerd. Momenteel is de horeca weer volledig gesloten.

We kunnen hier ook het masterplan van Mussolini even in herinnering brengen dat hij in 1931 had laten ontwerpen. Het doel van de fascistische regeringsleider was om van Rome weer een ‘schitterende’ stad te maken, ‘uitgestrekt, ordelijk en machtig’, zoals tijdens het keizerrijk van Augustus.

Nadat hij tal van middeleeuwse huisjes had laten afbreken om dwars over het Forum Romanum een paradeweg aan te leggen (de huidige Via dei Fori Imperiali), had Mussolini nog heel wat andere plannen met Rome, ook met de omgeving van het Pantheon.

Men moet de stam van de grote eik blijven bevrijden van alles wat hem nog verstikt. Maak de ruimtes rond het Mausoleum van Augustus, het Theater van Marcellus, de Campidoglio en het Pantheon vrij.

Alles wat is ontstaan in de eeuwen van decadentie moet worden weggevaagd. Over vijf jaar moet het Pantheon over een groot uitgestrekt gebied vanaf Piazza Colonna te zien zijn.

Dat staat te lezen in Mussolini’s stadsontwikkelingsplan waarbij dus een groot aantal huizen hadden moeten sneuvelen. Het plan werd wel in gang gezet maar slechts gedeeltelijk uitgevoerd.

Vandaag weten we hoe Benito Mussolini tekeer is gegaan in de omgeving van het Mausoleum van Augustus, het huidige Piazza Augusto Imperatore. Dat is nog steeds één van de meest rommelige en lelijkste pleinen van Rome, al is er nu, na bijna 90 jaar, wel enige beterschap op komst.

We mogen ons dus waarschijnlijk wel gelukkig prijzen dat Mussolini’s plannen met Piazza della Rotonda niet werden uitgevoerd omdat hij steeds meer werd beziggehouden door oorlogen.

Eerst Ethiopië (1936), een jaar later steunde hij de Spaanse Burgeroorlog om uiteindelijk onder invloed van Hitler in de Tweede Wereldoorlog te belanden. Zijn grote plannen met Piazza della Rotonda eindigden samen met zijn executie in 1945.