De geboorte van een hoofdstad

In Palazzo Braschi in Rome is zopas de tentoonstelling Roma. Nascita di una capitale 1870-1915 begonnen. De expo is één van de evenementen die worden georganiseerd om de 150ste verjaardag van Rome als hoofdstad van Italië te vieren.

Een bezoek is onmisbaar voor wie interesse heeft in de wat meer recente geschiedenis van Rome en Italië. De tentoonstelling is te bezoeken tot 26 september.

nascita(5)

De tentoonstelling legt de nadruk op de grote gebeurtenissen die mee de geschiedenis van de nieuwe hoofdstad hebben bepaald vanaf 1870 tot aan de Eerste Wereldoorlog.

In die woelige periode onderging Rome als nieuwe hoofdstad ingrijpende veranderingen in haar straten, pleinen en villa’s. Een aanzienlijk deel van de infrastructuur zoals we die vandaag kennen werd toen vastgelegd en uitgebouwd, al zou Mussolini twintig jaar later ook nog even flink tekeergaan in de stad.

De tentoonstelling eindigt niet alleen met een oorlog, ze begint ook met een gevecht. Aan de pauselijke staat was op 20 september 1870 een einde gekomen na de verovering door de Bersaglieri onder bevel van generaal Raffaele Cadorna. De Italiaanse troepen sloegen een bres in Aureliaanse Muur nabij Porta Pia en de rest is geschiedenis.

De tentoonstelling smelt het verhaal samen van een aantal belangrijke historische gebeurtenissen, de stedelijke transformaties en de nieuwe architectuur die toen in Rome opdook, samen met de de sociaal-culturele veranderingen die net vóór en na de eeuwwisseling plaatsvonden.

De expo presenteert meer dan 600 werken, een indrukwekkende hoeveelheid. Het tentoongestelde materiaal bestaat uit schilderijen, sculpturen, affiches, tekeningen, grafisch werk, films, foto’s, handschriften en documenten, afkomstig uit openbare en privécollecties en archieven.

nascita(3)

Dat zorgt voor een enorm gevarieerde expo, gaande van beelden uit originele films die Rome tonen in de overgang tussen de negentiende en de twintigste eeuw, tot reclamemateriaal en de schitterende documentaire reportagefoto’s die tussen 1888 en 1903 werden gemaakt door graaf Giuseppe Primoli.

De bezoeker maakt ook kennis met de toch wel fascinerende tijd die Rome toen doormaakte. Met onder meer multimedia, videobeelden en citaten van Italiaanse en buitenlandse schrijvers, probeert men de vele aspecten te illustreren waarmee de Romeinen in die periode te maken kregen terwijl ze hun stad zagen veranderen en groeien.

Daarbij worden zowat alle mogelijke aspecten belicht, van politiek, kunst, handel, de ontluikende industrieën, het beginnende toerisme (iedereen wilde die nieuwe hoofdstad weleens zien), tot sport, het sociale leven, nieuwe politieke bewegingen, enz.

Langzaam veranderde Rome in een moderne stad en dat had ze voor een aanzienlijk deel te danken aan haar nieuwe status als hoofdstad van het jonge Italië.

Het grote befaamde schilderij Breccia di Porta Pia van Michele Cammarano (foto onder) is het kunstwerk dat alleen al om zijn symbolische waarde de eer krijgt om de tentoonstellingsroute in Palazzo Braschi te openen.

nascita(10)

Wat er allemaal op deze expo te zien is, blijft teveel om op te noemen. Er zijn talrijke schilderijen, sculpturen en foto’s die te maken hebben met de hoofdrolspelers uit de betrokken periode, waaronder Cavour, Garibaldi, Mazzini, Vittorio Emanuele, om er slechts enkele te vermelden.

Maar evenzeer zijn er schilderijen en documenten te zien van talrijke belangrijke gebeurtenissen in het toen nog piepjonge Italië, zoals de historische volksraadpleging (plebiscito) uit 1870.

nascita(12)Op de trap naar de Santa Maria in Aracoeli.

Een keerzijde van het toenmalige Rome was de ongemakkelijke relatie die de nieuwe stad had met de dramatische armoede in sommige stadsdelen, waar zelfs regelmatig ziektes zoals malaria uitbraken.

Een treffende illustratie hiervan is het grote schilderij van Federico Zandomeneghi. Hij schildert de armen op de trappen van de San Gregorio al Celio (foto onder). Het is een getuigenis van de armoede en het lijden van een aanzienlijk deel van de toenmalige bevolking.

nascita(6)

Ook boeiend: een belangrijke deel van de tentoonstelling is gewijd aan het illustreren van de nauwe band tussen Rome en de Tiber. De rivier, een levensader die onmisbaar is voor de handel, wordt door de inwoners van toen ook voortdurend als een grote bedreiging ervaren.

De Tiber lag immers voortdurend op de loer om met zeer frequente en verwoestende overstromingen toe te slaan in Rome.

De tentoongestelde werken, met onder meer een model van de oude haven van Ripetta, schilderijen, foto’s en plattegronden, getuigen van de ambivalentie en het naast elkaar bestaan van beide aspecten.

De stedelijke transformaties van Rome worden dan weer getoond met behulp van maquettes van architecturale projecten en decoratieve schetsen van de belangrijkste gebouwen die in die periode werden gerealiseerd.

Rome beschikt over een rijk archief met documentatie over de aanleg van grote stedelijke slagaders zoals de Via Nazionale en de Corso Vittorio Emanuele en over de afbraakwerken die daarmee gepaard gingen.

Het is ook de tijd dat in Rome enkele karakteristieke gebouwen werden opgetrokken, zoals het Palazzo del Parlamento, het Palazzo di Giustizi en het Vittoriano. Ze bepalen vandaag nog altijd mee het stadsbeeld.

De expo roept ook de sfeer en de koortsachtige activiteit op die toen op talrijke bouwplaatsen in de stad heerste. Er werd afgebroken, opgebouwd, gewijzigd, … In al de voorgaande eeuwen is het stadsbeeld van Rome wellicht nooit zo snel veranderd.

Er ontstonden nieuwe wijken. In het getto werd een nieuwe synagoge gebouwd. Op de tentoonstelling zie je het houten model en de voorbereidende schetsen van dat gebouw.

Dat vermelden we even omdat in het Joods Museum aan de synagoge dit najaar eveneens een tentoonstelling zal worden geopend die het leven in Rome in de periode 1848-1871 zal belichten.

nascita(4)

Voorts bevat de tentoonstelling in Palazzo Braschi talrijke affiches, oude reclames, en andere mooie tijdsdocumenten die vaak een nostalgische sfeer oproepen.

De tentoonstelling eindigt met een zaal die gewijd is aan het uitbreken van de oorlog die, met zijn enorme politieke en sociale omwentelingen, een cruciaal keerpunt zal betekenen in de geschiedenis van de twintigste eeuw.

De expo eindigt met enkele schilderijen van Giacomo Balla (1871-1958).

De verzorgde catalogus wordt uitgegeven door De Luca Editori d’Arte en presenteert talrijke bijdragen van (kunst)historici, archeologen en architecten. Het boek kost 40 euro en werd samengesteld door Federica Pirani, Gloria Raimondi en Flavia Pesci.

Roma. Nascita di una capitale 1870-1915
Tot 26 september 2021
Museo di Roma – Palazzo Braschi
Piazza di San Pantaleo 10, Rome
Online tickets kan je hier boeken

Layout 1

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.