Romeinse wagen opgegraven in Pompeï

Voor een mooi archeologisch verhaal verlaten we graag even Rome en trekken we nog eens naar de al bijna even bekende oude Romeinse stad Pompeï. Archeologen hebben daar tijdens een speurtocht naar de activiteiten van illegale schatgravers een ijzeren wagen met vier wielen opgegraven die zeer waarschijnlijk gebruikt werd bij ceremoniële vieringen en feestelijke gelegenheden zoals huwelijken. Het voertuig lag sinds 79 na Chr. bedolven onder een laag as en lava en is vrijwel intact. Het is een uniek artefact.

carro-pompei (3)Foto: Parco Archeologico di Pompei

De ontdekking gebeurde in de villa van Civita Giuliana ten noorden van Pompeï en buiten de muren van de oude stad. Het is een gebied waar nog ruim 20 ha van de bedolven stad wacht op opgravingen. Als die tenminste ooit zullen plaatsvinden natuurlijk.

Het is de eerste keer dat een dergelijke wagen uit de Romeinse oudheid in Italië werd ontdekt. De wagen is groot genoeg om er twee personen te laten plaatsnemen. Op het terrein van dezelfde villa werden drie jaar geleden de resten gevonden van drie paarden.

In het gebied, en meer specifiek in de buurt van de villa van Civita Giuliana, werden plunderaars betrapt die zelf ondergrondse tunnels hadden gegraven in de hoop waardevolle archeologische artefacten buit te maken. Dat ze tijdens dergelijke zoektochten vaak onherroepelijke schade toebrengen, maakt hen niet uit.

De overheid houdt voortdurend een oogje in het zeil en probeert de illegale gravers op heterdaad te betrappen. Soms lukt dat, maar het is niet gemakkelijk omdat het gebied om in de gaten te houden behoorlijk groot is.

De schatgravers weten bovendien dat ze in dit gebied op eender welke plek kunnen beginnen graven en de kans behoorlijk groot is dat ze op een interessante vondst botsen.

Om te kunnen nagaan wat de clandestiene gravers allemaal hadden aangericht was het nodig om op de site een echte archeologische opgraving te organiseren. Alleen maar de tunnels opsporen die de erfgoeddieven hadden gemaakt, bleek niet te volstaan. Het was niet mogelijk om zonder uitgebreider onderzoek na te gaan welke schade er was aangericht.

Daardoor werd op deze plek gegraven terwijl dat eigenlijk (nog) niet was gepland. De opgraving maakte in ieder geval een einde aan de systematische plundering van het onschatbare archeologische erfgoed in dit deze zone. Het uitgestrekte en nog grotendeels begraven woongebied is zoals verteld meer dan 20 ha groot en bevat ongetwijfeld nog talrijke unieke artefacten.

De onteigening van een aantal potentiële archeologische vindplaatsen, binnen en buiten het stedelijke gebied van het oude Pompeii, is een prioriteit voor de overheid, maar de procedures verlopen zeer langzaam.

Op dit moment loopt een strafproces tegen twee beklaagden van wie wordt aangenomen dat ze tot de leiders van de clandestiene opgravers behoren. Hun vroegere woning staat nog steeds op de plaats van de reeds flink geplunderde Romeinse villa.

Onderzoek wees uit dat een team illegale gravers konden gebruik maken van een zelf gemaakt tunnelnetwerk van in totaal meer dan 80 m waardoor ze zich ondergronds konden verplaatsen en op hun weg alles mee graaiden wat ze maar konden dragen.

De interventies die de voorbije maanden door de overheid zijn uitgevoerd, vereisten een zorgvuldige planning en gebeurden door een interdisciplinair team bestaande uit archeologen, architecten, ingenieurs, restaurateurs, vulkanologen, gespecialiseerde arbeiders maar ook, naarmate de opgraving vorderde, archeobotanisten en antropologen.

De ceremoniële strijdwagen bleek tijdens de vulkaanramp op wonderbaarlijke wijze gespaard van zowel de instortingen van de muren en de daken van het huis en de stallen in de omgeving. Vlakbij waren ook de plunderaars aan het werk geweest, hun tunnel liep echter juist naast de gevonden wagen, waardoor ze die niet hebben ontdekt.

Het uitgraven van de wagen bleek een bijzonder complexe taak te zijn vanwege de kwetsbaarheid van de materialen en de moeilijke werkomstandigheden. Er werden restaurateurs bijgehaald die gespecialiseerd zijn in de behandeling van hout en metalen.

Telkens men een leegte vond, werd er gips in gegoten om te proberen de afdruk van het niet langer aanwezige organische materiaal te behouden. Zo was het mogelijk om het roer en de stoel van de wagen te bewaren.

carro-pompei (2)Foto: Parco Archeologico di Pompei

De verschillende elementen van de wagen werden na de volledige ontgraving overgebracht naar het laboratorium in het archeologische park van Pompeï, waar de restauratoren de laatste resten van het achtergebleven vulkanische materiaal verwijderden. Daarna volgde het langdurige herstel en de volledige heropbouw van de wagen zoals die er in de oudheid moet hebben uitgezien.

Het gaat waarschijnlijk om een zogenaamde pilentum , een wagen die niet bestemd was voor dagelijks gebruik of vervoer, maar werd ingezet bij feestelijke momenten, optochten en processies.

Het is de eerste keer dat een wagen van dit type in Italië werd ontdekt. Vijftien jaar geleden werden in een grafheuvel in het noorden van Griekenland, aan de grens met Bulgarije, wel vergelijkbare artefacten aangetroffen.

Daar werd een Thracische strijdwagen ontdekt die veel gelijkenissen vertoont met de vondst in Pompeï, ook al ontbreken op het Griekse exemplaar de figuratieve versieringen.

Een pilentum was een vierwielige wagen waarin matronae tijdens heilige processies werden vervoerd die ze ook gebruikten wanneer ze zich naar spelen begaven. Die eer was hen toegekend door de Senaat, meestal uit dank voor hun vrijgevigheid.

Het waren oorspronkelijk vruchtbaarheidsgodinnen die ook als beschermsters van huwelijk en moederschap beschouwd. In de praktijk kregen ook sommige vrouwen uit de elite de titel omwille van hun vrijgevigheid. Ze hadden bijvoorbeeld hun goud en juwelen afgestaan voor het welzijn van de republiek. Sommigen leenden ook geld aan de staat. Ook de Vestaalse Maagden werden in een pilentum vervoerd.

Het pilentum was vermoedelijk verwant aan de harmamaxa een overdekte wagen en de tweewielige carpentum , die als vrachtvoertuig en als lijkwagen werd ingezet. De pilentum had langs beide kanten echter een opening, zodat de persoon of personen die erin zaten naar buiten konden kijken, maar zelf ook goed konden worden gezien.

De scènes van de medaillons die de achterkant van de wagen verfraaien, verwijzen naar Eros (saters en nimfen). Gezien het feit dat de oude bronnen verwijzen naar het gebruik van dergelijke wagens door priesteressen en vrouwen, is het niet uitgesloten dat deze pilentum ook werd gebruikt voor rituelen die verband houden met het huwelijk, bijvoorbeeld om een bruid naar haar nieuwe huis te brengen.

carro-pompei (1)Foto: Parco Archeologico di Pompei

De hoge ijzeren wielen waren met elkaar verbonden door een mechanisch systeem van een voor die tijd ongelooflijk geavanceerde technologie. In de wagen zelf, 0,90 bij 1,40 m, was een zitstoel aangebracht, omgeven door metalen armleuningen en een rugleuning.

Het zitgedeelte is aan beide zijden uitbundig versierd met gebeeldhouwde bronzen platen en houten panelen geschilderd in rood en zwart. De achterkant toont eveneens in brons vervaardigde figuratieve taferelen in reliëf van mannen en vrouwen, afgebeeld in scènes met een erotische achtergrond. en versieringen. Het bovenste gedeelte is versierd met kleine bronzen en tinnen medaillons die cupido’s voorstellen.

De houten overblijfselen zijn gemineraliseerd. Analyses wezen uit dat het ging om eikenhout, een duurzame houtsoort die geliefd was bij Romeinen om stevige structurele elementen te maken.

De bronzen elementen waren dan weer vervat in beukenhout. Ook de afdrukken van de organische elementen, waaronder touwen, bloemen en planten die (vermoedelijk tijdens de laatste rit?) als versiering werden aangebracht, zijn nog perfect zichtbaar.

Het museum dat deze wagen in de toekomst zal tentoonstellen heeft er zonder meer een absoluut topstuk bij. De vondst is een unicum omdat de volledige wagen in zijn geheel bewaard bleef en archeologen perfect kunnen reconstrueren hoe het voertuig eruitzag.

Drie jaar geleden werden in dezelfde omgeving ook al de resten van een met ijzer en brons opgetuigd paard gevonden. Archeologen dachten toen al dat het om een speciaal en duur paard ging, dat gezien de grootte, wellicht speciaal werd gefokt voor bijzondere ceremoniële gelegenheden.

Twee andere paarden die werden aangetroffen konden niet gereconstrueerd worden met de bekende gipstechniek omdat ze teveel schade opliepen door het graafwerk van de illegale schattenzoekers.

Wel werden bronzen attributen van een zadel en andere elementen gevonden die zeker te maken hadden met de nu ontdekte wagen.

Die had net vóór de uitbarsting van de Vesuvius misschien zijn laatste rit gemaakt, of stond, gezien de aangebrachte versieringen en de opgetuigde paarden, klaar om uit te rijden. Dat zullen we nooit weten, net zomin als wie de laatste passagier van dit rijtuig was.

http://pompeiisites.org/

Had je graag alle foto’s gezien van deze bijzondere archeologische opgraving en de unieke Romeinse wagen die werd ontdekt? Dat is voorbehouden aan leden van S.P.Q.R.

Klik hier voor meer informatie
Klik hier om je aan te melden als clublid

4 Reacties to “Romeinse wagen opgegraven in Pompeï”

  1. Annelies Bos Says:

    Weer krijg ik te lezen dat ik de foto’s kan zien als ik lid word. Dat is al herhaaldelijk gebeurd. Ik ben echter lid, maar heb ook de nieuwsbrief van 4 juni niet ontvangen.
    Vriendelijke groet, Annelies Bos.

    • S.P.Q.R. Says:

      Beste Annelies, als clublid kreeg je dit bericht normaal al veel eerder te zien als nieuwsbrief, compleet met alle foto’s. Het originele bericht werd verstuurd op 4 juni. Als je dit niet ontving, kijk even in je mapje met spam of junkmail. We sturen je het bericht zo meteen even na.

  2. S.P.Q.R. Says:

    Beste Jean, als clublid kreeg je dit bericht al veel eerder te zien als nieuwsbrief, compleet met alle foto’s. Het originele bericht werd verstuurd op 4 juni.

  3. Jean Hubrechts Says:

    Beste,
    Dit is de tweede keer dat ik bij de melding ‘Had je graag alle foto’s …’ er niet in slaag om die foto’s te bekijken, ook al ben ik regulier lid van SPQR.
    Hoe komt dat en/of wat moet ik doen om ze alsnog te bekijken?

    Met vriendelijke groeten,

    Jean Hubrechts

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.