Archive for 24 oktober 2021

Gustav Klimt-tentoonstelling op komst in Rome

24 oktober 2021

Traditiegetrouw kondigt oktober zich in Rome aan als de maand waarin het nieuwe tentoonstellingsseizoen in gang wordt gezet. Dat is dit jaar niet anders en nu de viruscrisis toch enigszins aan banden lijkt gelegd, zijn er ook weer grotere evenementen op komst om echt naar uit te kijken.

Eentje daarvan is een retrospectieve met werk van de Oostenrijkse symbolische schilder Gustav Klimt die van 27 oktober tot 27 maart volgend jaar te bezoeken is in het Museo di Roma.

Gustav_Klimt (1)

In 1911 nam Gustav Klimt (1862-1918) in Rome deel aan de Internationale Kunsttentoonstelling, vandaag precies 110 jaar geleden.

Klimts kunst ontstond tijdens een artistieke bloeiperiode in het Wenen van het belle époque en wordt vaak geassocieerd met de jugendstilbeweging en de art nouveau.

Zijn oeuvre wordt wel beschouwd als exemplarisch voor het toenmalige spanningsveld tussen behoudzucht en drang tot vooruitgang.

De tentoonstelling Klimt. La Secessione e l’Italia toont werken uit onder meer het Belvedere Museum in Wenen, de Klimt Foundation en heel wat andere openbare en particuliere collecties. Voor het eerst wordt de relatie van de kunstenaar met Italië onderzocht.

De tentoonsteling vertelt ons over zijn reizen en successen en omvat zowat alle fasen van het oeuvre van de kunstenaar, waarbij bijzondere aandacht gaat naar zijn rol als mede-oprichter van de Weense Secession.

Daarbij wordt ook een selectie van schilderijen en sculpturen getoond van andere kunstenaars uit de periode van de Weense Secession en die de invloed van Klimt in Italië ondersteunen.

Gustav_Klimt (8)

In 1897 stond Klimt mee aan de wieg van de oprichting van de zogenaade Wiener Secession. De Secession bestond uit een groep jonge kunstenaars die eerder deel uitmaakten van de klassiek-traditionele vereniging Künstlerhaus, die zich afzetten tegen hun oudere vakbroeders.

Er werd aansluiting gezocht bij andere Secession-bewegingen in Berlijn en München, maar bijvoorbeeld ook bij symbolistische groeperingen als Les XX in Brussel.

Het schilderij Nixen van Klimt (1899) toont de vroege invloed van deze symbolistische schilders en geldt als voorloper van zijn latere definitieve stijl.

Klimt werd de eerste voorzitter van de Wiener Secession. Andere leden van het eerste uur waren Koloman Moser, Josef Hoffmann, Joseph Maria Olbrich, Max Kurzweil, Wilhelm Bernatzik en Otto Wagner.

Later zouden ook baanbrekende kunstenaars als Egon Schiele en Oskar Kokoschka bij de beweging of de restanten daarvan, aansluiten.

De Secession wilde aan jonge kunstenaars in diverse modernistische stijlen de gelegenheid bieden om hun werk te exposeren. Ook richtte ze zich op architectuur, grafische- en industriële vormgeving en andere kunstvormen.

Een ideaalbeeld werd gevonden in het Gesamtkunstwerk: een artistieke en harmonieuze samenvoeging van verschillende kunstvormen, met een maatschappelijke functie.

Moderniteit werd gedefinieerd als een volkomen nieuwe artistieke vorm die niet meer paste in welke voorafgaande stijl dan ook. In de ogen van Klimt en de Secessionkunstenaars heeft alleen kunst de macht om de mens te verheffen.

Eén van de blikvangers op de Klimt-tentoonstelling in Rome is het doek Portret van een Dame (1916) dat op 22 februari 1997 werd gestolen uit Galleria d’Arte Moderna Ricci Oddi in Piacenza.

Het doek dat een donkerharige vrouw toont, werd door Klimt geschilderd in de laatste jaren van zijn leven. De waarde ervan wordt geraamd op 60 tot 100 miljoen euro.

Gustav_Klimt (6)

Het schilderij was jarenlang het op één na kostbaarste kunstwerk dat in Italië werd vermist. Op nummer één staat een werk van Caravaggio dat in 1969 werd gestolen uit een kerk op Sicilië. De gestolen Klimt (foto hieronder) werd wereldberoemd door de manier waarop het werd teruggevonden.

Toen tuinmannen op 10 december 2019 een stuk klimop van een muur van het museum in Piacenza verwijderden, ontdekten ze in de muur achter een metalen luik een kleine ruimte met daarin een vuilniszak waarin het gestolen doek zat.

Het schilderij was uit zijn originele lijst gehaald, maar amper beschadigd. Vermoedelijk heeft het niet al die tijd op deze plek gelegen.

Lange tijd is ook gedacht dat het werk al veel eerder werd gestolen en dat het doek in het museum al was vervangen door een uitstekende vervalsing. Om te vermijden dat dit aan het licht zou komen, zou die vervalsing op haar beurt ook gestolen zijn. Tot zover één van de vele theorieën over de diefstal die tot nu toe niet is opgehelderd.

Een andere absolute topper is het olieverfschilderij Judith I (Judith und Holofernes), een werk uit 1901. Het toont de Bijbelse Judith die de Assyrische generaal Holofernes onthoofdde, een thema dat Gustav Klimt in 1909 nogmaals oppikte toen hij Judith II maakte, een tweede versie van het werk.

Gustav_Klimt (2)

Judith is de Bijbelse vrouw die zich in haar mooiste kleren toegang verschafte tot het verblijf van Holofernes en hem in een onbewaakt moment onthoofdde omdat hij het Joodse volk onder de voet dreigde te lopen.

In de renaissance-schilderkunst en de traditionele iconografie wordt Judith doorgaans afgebeeld als een vrome maar vastbesloten vrouw, die haar leven riskeert om haar volk te redden.

Aan het einde van de negentiende eeuw maakten de literatuur en beeldende kunst echter een femme fatale van haar, een vrouw die genoegen beleefde aan de onthoofding van man die ze eerder had verleid, als een toonbeeld van kracht en onafhankelijkheid, en voor mannen een bedreiging.

Ook Gustav Klimt beeldt Judith af als een femme fatale. Ze kijkt neer op de kijker, haar mond voluptueus open en met haar rechterhand streelt ze het haar van Holofernes.

Gustav_Klimt (5)

Judiths gezicht is weergegeven met een bijna fotografische precisie, ingebed in een achtergrond vol bladgoud, waarvan het ontwerp in omgekeerde vorm het borststuk van Pallas Athene te zien geeft.

De bergen, de vijgenbomen en de wijnstok verwijzen naar een Assyrisch reliëf in het paleis van Sanherib die van ca. 705 tot 681 v. Chr. koning van Assyrië was.

Klimts portret is een schoolvoorbeeld van deze veranderde, moderne interpretatie van de Judith-figuur. Ze is niet langer de vechtlustige vrouw die haar volk van de vijand verlost, maar een gevreesde verleidster die haar wapens alleen maar gebruikt om te doden.

Haar beeltenis is in zijn weergave omgevormd tot een erotisch, sensueel symbool, dat perfect paste in de decadente esthetische sfeer die in die tijd hoogtij vierde.

Het moest vooral bij het mannelijke publiek de gedachte aanwakkeren dat de vrouwelijke seksualiteit uiteindelijk een verwoestende kracht kon hebben en tot systematische vernietiging van het mannelijke kon leiden.

Klimts broer Ernst vervaardigde de lijst. Het schilderij werd voor het eerst aan het publiek getoond op de achtste Internationale Kunsttentoonstelling in München in 1901.