Archive for 12 november 2021

In de voetsporen van Aeneas

12 november 2021

De legendarische reis van Aeneas wordt visueel getoond met behulp van een nieuwe website, waar je ook informatie kan vinden om zelf (een gedeelte van) die befaamde tocht te maken. De route van Aeneas wordt verteld in het heldendicht Aeneis van Vergilius en kronkelt van oost naar west over en langs de Middellandse Zee.

aeneas (1)

Aeneas, de zoon van Anchises en de godin Venus, is uit Troje ontsnapt en vertrekt met een kleine groep metgezellen vanuit Antandrus. Na lange omzwervingen bereikt Aeneas de kusten van het huidige Lazio in Italië. Volgens de legende sticht hij hier de stad Lavinium.

Ascanius, de zoon van Aeneas, stichtte op zijn beurt ten zuidoosten van het huidige Rome de stad Alba Longa. Er wordt verondersteld dat het huidige pauselijke zomerpaleis Castel Gandolfo op de plaats van deze mytische oude stad staat.

Uit de afstamming van Ascanius zal Romulus geboren worden die, nog steeds volgens de legende, de stichter van Rome werd en tevens de eerste koning. Ascanius werd ook wel Julus genoemd. De Juliaanse familie, waartoe ook Julius Caesar behoorde, beweerde van Julus af te stammen.

aeneas (2)

Het lezen van de Aeneis betekent het (her)ontdekken van de mythische wortels van onze geschiedenis, ontstaan rond de Middellandse Zee, de bakermat van onze beschaving en een ontmoetingsplaats tussen culturen en bijna te beschouwen als het figuurlijke vruchtwater van het huidige Europa.

De reisroute van Aeneas, met vele tussenstops in de omgeving van de Middellandse Zee, is een fysieke reis langs de plekken waar de Trojaanse held die zijn brandende stad was ontvlucht, zoekend naar een nieuw begin in een onbekend land, volgens de legende heeft halt gehouden.

Het is vooral een culturele route omdat ze via archeologie, natuur en literatuur een meeslepend verhaal vertelt waarin we ons allemaal kunnen herkennen. De volledige reisroute omvat vijf verschillende landen.

aeneas (5)

De Associazione Rotta di Enea, die voor het project samenwerkte met de gemeente Edremit (Turkije) en de Fondazione Lavinium (Italië) en de steun krijgt van vele internationale instanties en instellingen, stelde de Route van Aneas voor aan de Culturele Raad van Europa en kreeg nu met eenparigheid van stemmen de officiële certificatie als Culturele Europese Route.

De onafhankelijke vereniging http://www.aeneasroute.org (met hoofdzetel in Rome) fungeert als een operationeel instrument voor de promotie, de ondersteuning en de coördinatie van de huidige en toekomstige initiatieven die deel (zullen) uitmaken van de nieuwe culturele route.

De vereniging kan rekenen op een prestigieus internationaal wetenschappelijk comité en een groot internationaal netwerk van verenigingen en instanties die coördinerende steun verlenen en op lokaal vlak instaan voor de praktische uitbouw en planning van de route.

aeneas (4)

De mythologische Trojaanse held Aeneas komt reeds voor in de epische werken van Homerus, maar werd vooral in de Romeinse wereld belangrijk als de indirecte stichter van Rome en stamvader van het Julische huis waartoe Augustus, de eerste keizer van Rome, en diens opvolgers behoorden.

Homerus noemt Aeneas de zoon van de sterveling Anchises en de godin Aphrodite (Venus). Hij werd geboren op de berg Ida in Trojeland en wordt door Homerus omschreven als de dapperste held der Trojanen na Hector.

Met grote moed nam hij deel aan de gevechten voor Troje, waarbij zijn goddelijke moeder en Apollo hem beschermden en Poseidon hem redde uit de handen van Achilles. Hij en zijn nageslacht, zo werd hem voorzegd, zouden heersen over Troje.

De sage van Aeneas is in de post-homerische tijd naar het westen gekomen, misschien overgebracht door de Etruriërs die zich in de achtste en de zevende eeuw v. Chr. in de streek tussen de rivieren Arno en Tiber hadden gevestigd.

aeneas (3)

Het verhaal kan misschien ook meegebracht zijn door de Griekse kolonisten die zich in Zuid-Italië en op Sicilië hadden genesteld en nauwe handelsrelaties onderhielden met de Etrusken.

Door deze transmigratie van de sage ontstonden nieuwe versies, namelijk dat Aeneas na de ondergang van Troje werd gered en na vele omzwervingen aan de kusten van Latium belandde. Met verschillende variaties zijn deze sagen uit de Latijnse literatuur bekend, doch vóór alles uit het nationale epos van Rome: de Aeneis van Vergilius.

Vergilius verhaalt dat Aeneas bij de ondergang van Troje uit de brandende stad vluchtte met zijn oude vader Anchises op de schouders en zijn zoontje Ascanius aan de hand (Aeneïs II, 707 vv.).

Zijn vrouw Creusa, een dochter van koning Priamus, volgde hem, maar kwam in de paniek en de chaos tijdens de vlucht om het leven.

aeneas (6)

Gevolg gevend aan de opdracht van de goden trok Aeneas na vele omzwervingen naar Latium, de huisgoden van Troje met zich mee voerend. Via Thracië, Delos en Kreta voer de held samen met een groep Trojaanse vluchtelingen naar Sicilië, waar Anchises stierf.

Een storm op zee dreef Aeneas’ vloot naar Afrika, waar Dido, de koningin van het pas gestichte Carthago de Trojanen gastvrij ontving. Tevergeefs trachtte Dido, die een wanhopige liefde voor Aeneas had opgevat, de held te bewegen om van zijn goddelijke opdracht af te zien en haar rijk te delen.

Na een vermaning van Jupiter koos de Trojaanse vloot echter opnieuw de zee, terwijl de teleurgestelde Dido zich het leven benam. Weer in Sicilië aangekomen, hield men bij het graf van Anchises plechtige lijkspelen.

Van daaruit bereikten de schepen Italië en landde de groep bij Cumae, waar Aeneas de beroemde Sibylle bezocht en onder begeleiding van de zieneres in de onderwereld afdaalde.

Ten slotte bereikten de rondzwervende Trojanen de monding van de Tiber en daarmee eindelijk het grondgebied dat het nieuwe vaderland zou worden: Latium. Na een langdurige en verbitterde strijd tegen de inheemse Rutuli en hun vorst Turnus, kreeg Aeneas vaste voet in Italië.

Hij huwde Lavinia, de dochter van Latinus en Amata, het koningspaar van Laurentum, en werd na zijn dood onder de goden opgenomen. Aeneas’ zoon Ascanius, intussen ook Iulus genaamd, stichtte zoals vermeld Alba Longa.

De tweelingbroers Romulus en Remus stamden af van de koningen van Alba. Zij stonden aan de wieg van Rome, dat werd beschouwd als een herrijzend Troje.

aeneas (7)

Scènes uit het leven van Aeneas vinden we veelvuldig uitgebeeld in klassieke kunstwerken, onder meer op friezen van monumenten en gebouwen zoals de Ara Pacis in Rome, op vazen, wandschilderingen, mozaïeken, enz.

Aanvankelijk wordt Aeneas voorgesteld in een Grieks gewaad, later soms in de Phrygische klederdracht. Het oudst bewaarde geïllustreerde manuscript van de Aeneis dateert uit de vierde eeuw en bevindt zich in de Vaticaanse Bibliotheek.

In de twaalfde eeuw ontstond in Noordwest-Frankrijk een zeer vrije bewerking van de Aeneis, de Roman d’Enéas, die ten grondslag lag aan de Eneide van Hendrik van Veldeke (ca. 1150 – na 1186), ook bekend als He(y)nric van Veldeke(n) of Heinrich von Veldeke.

Hij was de eerste volkstalige schrijver van de Lage Landen die we bij naam kennen. Zijn verhalen worden gezien als de basis voor de Nederlandse, Limburgse en Duitse literatuur.

www.aeneasroute.org

aeneas (8)