Het politieke leven in het oude Rome

In de Capitolijnse Musea is de tentoonstelling Cursus Honorum. Il governo di Roma prima di Cesare begonnen. De expo op het gelijkvloers van het Palazzo dei Conservatori is te bezoeken tot 2 oktober 2022.

Ze is gericht op de openbare ambten van de magistraten uit het Republikeinse tijdperk, de cursus honorum, een fundamenteel aspect van het politieke leven van het oude Rome. Vijf anonieme beelden fungeren als hoofdrolspelers en onthullen de essentie van het politieke leven van het oude Rome in het Republikeinse tijdperk.

cursus_honorem (8)

De protagonisten van Cursus Honorum. De regering van Rome vóór Caesar zijn vijf anonieme personages afgebeeld door evenveel standbeelden die fungeren als vertellers. Het gaat om vier mannen en één vrouw, wat tegelijk de ongelijkheid illustreert van een samenleving die gedomineerd werd door mannen.

De taak van het vijftal is om de bezoekers dichter bij bepaalde monumenten van historische en symbolische waarde te brengen. Ook illustreren ze de taken die verband houden met het bestuur van de stad en met de opbouw van het sociale prestige van de magistraten, politici en hun families.

cursus_honorem (1)

Met behulp van deze vijf stenen gidsen worden bezoekers bijvoorbeeld herinnerd aan oorlogsepisodes en veroveringen die fundamentele fasen in de geschiedenis van de uitbreiding van Rome markeerden.

Een belangrijk voorbeeld is de eerste zee-overwinning op de Carthagers in de wateren van Milazzo, die in herinnering werd gebracht door de Rostrata-zuil die werd opgericht ter ere van de consul Gaius Duilius.

cursus_honorem (4)

Het ius imaginum, het recht om portretten of maskers van voorouders te laten vervaardigen en die thuis te bewaren, zodat deze konden worden tentoongesteld of worden meegedragen tijdens begrafenissen en bij bepaalde openbare gelegenheden, was aanvankelijk een exclusief recht voor de aristocratie.

In de vierde eeuw v. Chr. werd dit uitgebreid tot plebejers toen ze toegang hadden tot openbare ambten. Dat verhaal wordt verteld door de beroemde Togatus Barberini (de naam is afkomstig van de oorspronkelijke collectie waarin het beeld zich bevond), een majestueus marmeren beeld uit het begin van de eerste eeuw na Chr. (foto hieronder).

cursus_honorem (5)

De niet geïdentificeerde figuur draagt de borstbeelden van zijn voorouders in de handen. Het is een unieke getuigenis van zelflegitimatie, waarbij de machtige families gebruik maakten van de roem en het prestige van hun voorouders.

De vrouwelijke figuur maakt deel uit van een funeraire beeldengroep. De dame en het meisje zijn gemaakt van luni-marmer en dateren uit het midden van de eerste eeuw v. Chr. Via haar worden op de tentoonstelling de grafmonumenten geïntroduceerd, in het bijzonder de sarcofagen van de gens Cornelia uit het Republikeinse tijdperk.

cursus_honorem (7)

De tentoonstelling schenkt ook aandacht aan de typische kenmerken van de Romeinse magistraten. De hogere magistraten zoals consuls, praetors, censoren waren herkenbaar aan speciale attributen zoals de curulische zetel of curule-stoel (sella curulis), de fasces en een speciale toga.

De volgorde van ambtsopvolging werd in de tweede eeuw voor Christus vastgesteld met een wet die ook de minimumleeftijd van kandidaten specificeerde en de tijd die moest verstrijken tussen de ene rechterlijke macht en de andere.

Met de komst van de Republiek waren de bevoegdheden, die voordien waren geconcentreerd in de figuur van de koning, verdeeld tussen de pontifex maximus, de belangrijkste priester van de Romeinse godsdienst en die de religieuze taken van de koning had overgenomen, en de consuls, magistraten met civiele en militaire bevoegdheden.

cursus_honorem (2)

Toen de Etruskische koningen waren verdreven, werd in een nieuwe grondwet vastgelegd dat een tweetal jaarlijks gekozen magistraten aan het hoofd van de Senaat zouden staan. Deze magistraten kregen de titel consul toegekend en werden verondersteld elkaar te controleren.

De traditionele attributen van een Romeinse consul zijn gedeeltelijk afkomstig uit de traditie van de Etruskische koningen.

Daaronder de consulaire scepter (scipio) met een adelaar op de top, de voormelde speciale stoel (sella curulis), een speciaal gewaad (toga picta), soms een gouden kroon en een quadriga (een tweewielige wagen met vier paarden) waarin een consul kon plaatsnemen tijdens een triomftocht.

Een consul had het recht op zijn toga een purperen rand te dragen. Verder werd een consul begeleid door twaalf lictoren.

cursus_honorem (3)

De cursus honorum of de loopbaan van ereambten, was de voorgeschreven traditionele loopbaan voor Romeinse burgers die een politieke carrière nastreefden.

Om zich in dat milieu te kunnen introduceren waren, naast een bepaald minimuminkomen, roem en prestige van de voorouders noodzakelijk. Wie niet tot een paar oude illustere families behoorde, was een zogenaamde ‘nieuwe man’.

De regels voor toegang tot de rechterlijke macht en ambten werden in de loop van de tijd gewijzigd. Zo was de toegang tot de belangrijkste rechterlijke macht (het consulaat), aanvankelijk beperkt tot leden van patriciërsfamilies, maar werd die in de vierde eeuw voor Christus uitgebreid tot de plebejers.

Met de geleidelijke toename van de macht van Rome werden ook nog andere verkiesbare magistraten met beperkte bevoegdheden in het leven geroepen.

Een magistratuur was voor een burger een ere-ambt, dat niet bezoldigd was. Die van de patriciërs verschilde lichtjes van die van de equites (ruiterstand).

Het is dankzij de tribunus plebis Lucius Villius zijn lex Villia annalis (180 v. Chr.) en de lex Cornelia de magistratibus (81 v. Chr.) van de dictator Lucius Cornelius Sulla Felix dat de cursus honorum vastgelegd werd.

De aediles en de volkstribunen maakten geen deel uit van het cursus honorum. De aediles verzorgden de spelen en de volkstribunen kwamen voor het volk op.

cursus_honorem (1)

Ook de censor maakte er geen deel van uit. Dit was een soort erebaantje voor gewezen consuls. Aanvankelijk moesten de beide censoren patriciërs zijn, maar in 339 v.Chr. werd het recht van plebejers op één censorplaats uitdrukkelijk vastgesteld.

Men beschouwde het als een zeer grote eer het ambt te mogen bekleden: het was de morele bekroning van een politieke carrière, want de kandidaten moesten bekendstaan om hun integriteit en hun onberispelijke levenswandel.

De tentoonstelling maakt exclusief gebruik van werken uit de Capitolijnse collecties. Sommige zijn afkomstig uit de permanente tentoonstelling van de Centrale Montemartini, maar andere artefacten werden nog nooit of slechts zelden eerder tentoongesteld.

cursus_honorem (6)

De Capitolijnse Musea blijven streven naar de ontsluiting en het toegankelijk maken van het zeer rijke erfgoed dat zich in de enorme magazijnen bevindt en nooit door het publiek kan worden gezien.

Het is in dit kader dat een boeiende multimedia-installatie werd gebouwd, bedoeld om bezoekers dichter bij complexe onderwerpen en bepaalde monumenten te brengen. Zo zijn er nu bijvoorbeeld epigrafische documenten, zeer belangrijke directe historische bronnen, te bekijken.

Cursus Honorum.
Il governo di Roma prima di Cesare
Tot 2 oktober 2022
Musei Capitolini, Palazzo dei Conservatori

Foto’s:
Sovrintendenza Capitolina
ai Beni Culturali,

Musei Capitolini

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.