Archive for mei, 2022

Coronapas wordt afgeschaft voor wie naar Italië reist

31 mei 2022

Vanaf morgen 1 juni hoeven reizigers naar Italië niet langer een bewijs van vaccinatie tegen Covid-19, een recent herstelbewijs of een negatieve coronatest op zak te hebben.

De geldigheid van de huidige verordening eindigt vandaag om middernacht. De maatregel wordt niet verlengd. Dat maakte het Ministerie van Volksgezondheid bekend.

virusteller

Italië was begin 2020 het eerste Europese land dat door het coronavirus werd getroffen. De strenge coronamaatregelen worden de jongste maanden zeer geleidelijk afgebouwd. Mondmaskers zijn op vele plekken nog steeds verplicht.

De Covid-19-epidemie is momenteel ook in Italië redelijk onder controle. Het land registreerde maandag 7.537 nieuwe besmettingen en 62 coronadoden, wat het totale aantal sterfgevallen die worden toegeschreven aan het virus op 166.631 brengt.

Streetart in Rome inspireert jonge filmmakers

31 mei 2022

Al snel nadat omstreeks 2010 de eerste echt opmerkelijke streetart beelden op Romeinse muren verschenen, heeft de Sovrintendenza Capitolina ai Beni Culturali er werk van gemaakt om die kunstwerken ook te documenteren.

Omdat de kunstenaars vaak ook de actualiteit in beeld brengen, krijgt men zo bovendien een mooi tijdsbeeld. De streetart in de straten van Rome inspireert tegenwoordig ook steeds vaker jonge filmmakers, die de vele muurschilderingen op hun manier documenteren. Die krijgen daarbij zelfs steun van de stad Rome.

De muurschilderingen, die doorgaans worden gemaakt in afspraak met of zelfs in opdracht van de eigenaars van de gebouwen, zijn vaak echte kunstwerkjes.

Het hoeft niet te verwonderen dat de meeste streetart te vinden is in de Romeinse buitenwijken en niet in het historische centrum. Daardoor ontdekken talrijke toeristen deze kunstvorm amper of zelfs helemaal niet.

Het duurde destijds dan ook niet zolang vooraleer Turismo Roma een foldertje uitbracht, waarop toeristen de locaties met de mooiste streetart-kunstwerken die toen (n 2016) bekend waren, konden terugvinden.

Vergeleken met het aantal afbeeldingen die vandaag op Romeinse muren te vinden zijn, was dat nog een heel summiere folder, maar die vormde wel de aanzet tot het ontstaan van streetart-routes, waarbij je een wandeling maakt langs de mooiste gevelschilderingen.

Later volgde ook een app, Street Art Rome waarmee je snel door de stad kan navigeren op zoek naar de mooiste werken.

Zo biedt streetart toeristen ook een mooie gelegenheid om eens een stukje van de buitenwijken in Rome te leren kennen.

Ook filmmakers lieten zich al meermaals inspireren door de intussen tot een indrukwekkend aantal aangegroeide hoeveelheid kunstwerken in de Romeinse straten.

In 2015 werd de Censimento della Street art a Roma gelanceerd, een soort observatorium die het fenomeen kon monitoren. Sinds 2017 is daar het project van Street art a Roma: conoscere per valorizzare aan toegevoegd.

Hiermee wil men jongeren samenbrengen en hen laten communiceren over een onderwerp dat hen doorgaans wel interesseert. Zo ontstond ook een filmproject dat met steun van de stad Rome een reeks films wil afleveren, gemaakt door jongeren die op hun manier en door hun ogen de rijke en gevarieerde streetart in Rome tonen aan een groter publiek.

Het eerste filmpje in deze serie, getiteld La figura femmiile nella Street art, is zopas voorgesteld en werd gemaakt in de zomer van 2021, midden in de pandemie.

De vrijwillige filmmakers van dienst Chiara Cottone, Beatrice Lorenzi, Ilaria Di Marco en Ilaria Franceschi, gingen met de camera aan de slag tussen de muren en in de straten van Rome, op zoek naar vrouwenfiguren in de streetart-scène.

streetart (14)

Ze kwamen terecht in verschillende buurten en wijken waarbij ze zich voornamelijk hebben gericht op de werken die een aantal reeds internationaal bekende straatkunstenaars in Rome hebben achtergelaten.

Na het openingsbeeld – een suggestieve zeemeermin geschilderd door het FX Collective samen met NemO’s in de Idroscalo in Ostia – volgt een selectie van een aantal werken.

De makers hadden daarbij niet de pretentie om volledig te zijn, maar wel een gevarieerd beeld te schetsen van de actuele streetart-scène in Rome.

Streetart is dus populair in Rome, ook bij de stedelijke overheid. Maar ook het regionale bestuur trok recent een bedrag van 400.000 euro uit voor Lazio Street art 2022.

Dat is een programma waarmee particulieren of verenigingen muurschilderingen of mozaïeken kunnen laten financieren op privégebouwen of op het openbare domein. Dit laatste moet dan wel in samenspraak met de lokale overheden gebeuren.

Het is al de derde keer dat de regio Lazio geld ter beschikking stelt voor het ondersteunen en promoten van streetart. Het bedrag is zelfs verdubbeld ten opzichte van 2020, toen men met het initiatief begon. In het eerste jaar werden dankzij het project negen grote streetart-werken gerealiseerd.

Een project dat geselecteerd wordt, krijgt van de regionale overheid een subsidie tot maximaal 80 procent van de kosten en tot een maximum bedrag van 12.000 euro voor een enkel werk of 20.000 euro voor verschillende uitvoeringen samen.

Bij de toegelaten kosten horen bijvoorbeeld de vergoeding van de kunstenaar, de aankoop van het gebruikte materiaal of de huur van apparatuur.

Er mag volgens vastbepaalde minimum- en maximumpercentages ook geld gaan naar het ontwerp,de ontwikkeling van het project, de communicatie over en de inhuldiging van het kunstwerk en een ongevallenverzekering voor de kunstenaar(s) of meewerkende personen.

In Rome zijn ondertussen al honderden van dergelijke gevelschilderingen te zien en daar komen er zeer regelmatig bij. Dat het ene werk al beter geslaagd wordt bevonden dan het andere, is uiteraard een kwestie van smaak.

Al hebben we persoonlijk vaak wel bewondering voor de originaliteit van sommige muurtekeningen, die bovendien zoals verteld vaak ook nog eens inspelen op de actualiteit.

Eén van de eerste streetart-werken die ook bij toeristen behoorlijk snel bekend werd, is het werk dat Italiaanse straatkunstenaar Blu in 2014 maakte.

streetart (11)

Hij beschilderde toen een voormalig militair magazijn aan de Via del Porto Fluviale, niet ver van de Piramide van Cestius en de Centrale Montemartini, met 25 reusachtige gezichten in felle kleuren.

De gezichten overlappen elkaar en zijn opgevuld met honderden vreemde details en objecten zoals puzzelstukjes, tegels en bananen. De ramen, die nu deel uitmaken van appartementen, zijn in de meeste gevallen ook ogen geworden.

Je moet op enige afstand staan om het effect van de gezichten goed te kunnen zien. De vele details vallen dan weer pas op als je heel dichtbij komt.

Hoe langer je er naar kijkt, des te meer vreemde dingen ontdek je in het reusachtige kunstwerk. De schildering is niet beperkt tot één muur maar kronkelt zich rond het hele gebouw.

Blu werkte destijds twee jaar aan het project en had hiervoor geen vergunning. De financiering gebeurde door bewoners van de wijk Porto Fluviale.

Blu is reeds sinds het eind van de jaren ’90 van vorige eeuw actief als straatkunstenaar en werd enkele jaren geleden door The Observer uitgeroepen als één van de tien meest invloedrijke straatartiesten. Zijn werk zet meestal politieke en sociale situaties in de kijker.

Het werk van Blu is intussen te zien in heel de wereld, in Zuid-Amerika, maar ook in Palestina, Modena, Milaan, Londen, Wroclaw, Eindhoven, Berlijn en in Griekenland. Blu krijgt ook regelmatig uitnodigingen van musea en culturele verenigingen wereldwijd.

Het werk van streetart-artiesten die in Rome erg worden gewaardeerd en er in samenspraak met de overheid, buurtbewoners en eigenaars, vaak in slagen om een kale gevel om te toveren tot een fraai kunstwerk, heeft echter niets te maken met het kladwerk dat graffitispuiters in het openbaar domein achterlaten. Behalve de daders gruwt iedereen daarvan.

Het nieuwe filmpje van de jongeren kan je hier bekijken

Hier vind je een streetart-filmpje over Rome uit 2016

Had je ook graag alle mooie streetart beelden gezien die dit nieuwsbericht illustreren?

Jammer, maar de volledige toegang tot onze nieuwsberichten is voorbehouden aan clubleden van S.P.Q.R. Die konden deze beelden reeds eerder bekijken via hun exclusieve dagelijkse en geïllustreerde nieuwsbrief.

Help deze site reclamevrij houden en sluit je aan als lid van onze vereniging van Romevrienden (en -vriendinnen natuurlijk!).

Lees hier hoe je lid kan worden van S.P.Q.R.

Aanmelden als clublid kan je via deze link

Horecazaken in Rome kampen met personeelstekort

30 mei 2022

Het fenomeen duikt in heel wat landen op. In de nadagen van de viruscrisis blijkt het bijzonder moeilijk te zijn om geschikt horecapersoneel te vinden.

Talrijke vroegere werknemers vonden tijdens de langdurige sluiting van de horeca als gevolg van de lockdowns en de maatregelen tegen Covid-19 een job in een andere sector. Het probleem situeert zich vandaag ook in Rome. Nochtans zijn er wel werkwilligen.

horeca (2)

Gabriele D’Angelo, een journalist van RomaToday ging undercover zelf zogenaamd solliciteren voor een job in de horeca om na te gaan waarom het zo moeilijk is om personeel aan te werven.

De belangrijkste oorzaken blijken de matige verloning te zijn, evenals een gebrek aan zekerheid omdat niet snel vaste duurzame contracten worden aangeboden. Integendeel, vaak wordt erop aangedrongen om een deel van de gewerkte uren in het zwart te presteren.

Er is in Rome vooral een gebrek aan hulpkoks en kelners. Niet alleen de toprestaurants, ook trattoria’s en bars zoeken naarstig naar personeel. Nu de komende maanden het toerisme hopelijk weer op gang trekt, blijft het voor vele horeca-uitbaters bang afwachten of ze het werk zullen aankunnen.

D’Angelo klopte aan bij horecazaken die medewerkers vroegen voor shifts van minstens zeven uur per dag en dit voor vijf of zes dagen per week, de weekends inbegrepen.

horeca (1)

De lonen hiervoor variëren van 800 tot 1.100 euro per maand, onvoldoende om te overleven in een stad zoals Rome. Een gemiddelde baan in een luxehotel levert nog minder op: 7 euro bruto per uur.

Wie niet (gedeeltelijk) in het zwart wil werken, krijgt enkel een contract voor maximum zes maanden en in sommige gevallen slechts voor één maand.

Dat contract is dan (misschien) telkens verlengbaar met dezelfde periode. Vooraleer je een vast contract kan krijgen, moet je in de meeste zaken echter een proefperiode van onbepaalde duur doorlopen.

De sector heeft begin 2018 een referentiecontract voor horecapersoneel opgesteld. De aanbevolen verloning voor wie als kelner werkt in een bar of cafetaria is minimum 1.462 euro bruto.

Voor een volgende en hoger niveau, dat zijn de kelners in een restaurant, loopt dat op tot minimaal 1.562 euro bruto. Voor een hoofdkelner of iemand met dezelfde ervaring bedraagt het aanbevolen minimumloon 1.659 euro bruto.

horeca (3)

Volgens schattingen van Fiepet-Confesercenti, de nationale federatie van horeca-uitbaters die onder meer restaurants, bars, pizzeria’s, discotheken, ijssalons, wijnhandelaars, banketbakkers en pubs vertegenwoordigt, biedt de horeca momenteel werk aan iets minder dan 90.000 mensen.

Volgens de organisatie hebben sinds het begin van de pandemie, in maart 2019, ongeveer 8.000 mensen de sector verlaten. Dat tekort is nog niet aangevuld.

Als dat niet opgelost geraakt zodra het aantal toeristen opnieuw het pre-covid-niveau bereikt, heeft de Romeinse horeca een groot probleem.

Er is nog even tijd. Volgens de algemene verwachtingen van de sector gebeurt het herstel van het toerisme naar pre-covid-niveau pas in de loop van 2023, en volgens sommigen zelfs pas in 2024.

Romeinen protesteren tegen overlast in uitgaansleven

29 mei 2022

In Rome hebben een heleboel inwoners bij het stadsbestuur geprotesteerd tegen de alsmaar groeiende hinder die het nachtleven in bepaalde buurten veroorzaakt.

Duizenden dronken jongeren zorgen vooral in de weekends voor veel nachtlawaai (geroep, geschreeuw, luide muziek,…) en laten na afloop bovendien een enorme berg vuilnis achter, gaande van blikjes, flessen, tot (dozen van) etensresten, enz.

Men mag al tevreden zijn als het afval zich in de buurt van een vuilnisbakje bevindt, maar meestal wordt alles achteloos achtergelaten in de straten, in portieken van huizen en appartementen, op auto’s, enz.

vuilnis (1)

De problemen doen zich vooral voor in de omgeving van Campo de’ Fiori, Piazza Bologna en de Ponte Milvio en in de wijken Monti, Pigneto, Trastevere en Testaccio.

Nu de nachten steeds warmer worden en er steeds vaker op straat wordt gefeest, houden bewoners hun hart vast voor een verdere escalatie.

vuilnis (2)

Rome heeft een streng beleid inzake het gebruik van alcohol op het openbare domein en zowel de carabinieri als de verkeerspolitie houden de boel in de gaten.

De uitbaters van bars en clubs zijn ook verplicht om voldoende maatregelen te nemen zodat groepen jongeren niet te veel lawaai maken of tot diep in de nacht op straat gaan feesten.

Sommigen werden al enkele keren beboet, maar dat helpt weinig. De boete bedraagt dan ook slechts 50 euro.

souvenir (10)

Bovendien bevoorraden vele jongeren zichzelf in de vele minimarkten, die in theorie om 22 uur moeten sluiten, of via automaten die op talrijke plekken in Rome staan opgesteld en die voor het merendeel alcohol bevatten.

Ook die shops probeert Rome aan banden te leggen, maar dat verloopt moeizaam.

De politie voert ook controles uit bij de jongeren zelf en frequent worden ook minderjarigen betrapt op het drinken van alcohol op straat.

Sommigen worden gepakt met drugs. De Guardia di Finanza loert op drugdealers. Voorlopig lijkt het allemaal op dweilen met de kraan open.

Beste pizzabakkers uit Italië komen dit weekend naar Rome

28 mei 2022

Gedurende twee dagen, vandaag 28 en morgen 29 mei, staat Rome in het teken van pizza.

Zestig meesterbakkers uit heel het land presenteren tijdens het evenement La Città della Pizza in het Tor di Quinto Park hun beste pizza’s.

Alle gerechten kan je proeven vanaf 4 euro.

pizza (2)

Bezoekers zullen kunnen kiezen uit meer dan 45 pizzarecepten, van de meest traditionele tot nieuwe en creatieve versies.

De toegang tot het park is gratis en er worden ook gratis workshops aangeboden over het maken van pizza.

De pastafabrikant Gerardo di Nola biedt een assortiment gefrituurde antipasti aan.

La Città della Pizza
Tor di Quinto-park (zone Ponte Milvio)
Via Fornaci di Tor di Quinto 10
www.lacittadellapizza.it

pizza (3)

Proces tegen graffitispuiter Geco begonnen in Rome

27 mei 2022

In Rome is het proces begonnen tegen Lorenzo Perris, beter bekend als Geco, de man die in heel Rome en elders in Europa duizenden tags en graffiti op openbare gebouwen, bruggen en muren achterliet. Perris werd twee jaar geleden na een intensieve speurtocht door de politie van Rome gearresteerd.

Hij wordt beschouwd als de beruchtste en meest gezochte graffitispuiter van Europa. De maker van graffiti-tags en opschriften, die steevast zijn doorgaans erg grote signatuur Geco achterliet, heeft duizenden muren en gebouwen in Rome en in andere Europese steden beklad.

geco3

Tijdens de eerste hoorzitting stelde de stad Rome zich burgerlijke partij, net als verschillende erfgoedverenigingen, park- en infrastructuurbeheerders. De nu 34-jarige Lorenzo Perris mag naast een gevangenisstraf en een megaboete, ook de rekening verwachten van de talrijke schadeclaims die in de loop der jaren door de particuliere eigenaars van de betrokken gebouwen werden ingediend.

De besmeurde muren moesten immers steevast op kosten van de maatschappij of de eigenaars van de gebouwen worden schoongemaakt.

Het gaat om alle graffiti die met Geco in verband kan worden gebracht en dat zijn er dus heel wat. Alleen al in Rome werd meer dan honderd keer een proces-verbaal opgemaakt. Het is duidelijk een nadeel wanneer je als dader je handtekening achterlaat op de plaats van de feiten.

geco1

Perris wordt beschuldigd van het vervuilen van het openbare domein, het beschadigen van infrastructuur en gebouwen en, de zwaarste aanklacht, de vernieling van historisch en monumentaal erfgoed. Vooral aan dat laatste wordt in Rome zeer zwaar getild.

Perris deinsde er inderdaad niet voor terug om ook monumenten zoals de Arco dei Quattro Venti in Villa Doria Pamphilj, Palazzo Corsini en zelfs de Aureliaanse Muur te voorzien van zijn enorme geschilderde handtekening.

Ook de muren van talrijke spoorweg- en metro-onderdoorgangen, tunnels, de kademuren langs de Tiber, en vele andere doelwitten ontsnapten niet aan zijn spuitbussen. Na een opsporingsonderzoek dat een jaar duurde, wist men de man te klissen.

geco2

De graffitispuiter werd al een hele tijd gezocht door de Nucleo Ambiente Decoro della Polizia Locale di Roma. Het onderzoek bracht de gespecialiseerde politiedienst een paar jaar geleden tot in de wijk San Lorenzo in Rome.

Daar slaagden ze erin om de dader op te sporen en te identificeren. De arrestatie van de graffiti spuitende Italiaan, die naar verluidt op diverse plaatsen in Europa heeft gewoond en vaak kluste als barman, volgde snel.

Wat de politie bij een huiszoeking aantrof tartte alle verbeelding en vormde meteen het bewijs dat Perris zeer georganiseerd te werk ging en slechts één doel had: zoveel mogelijk tags aanbrengen op openbare structuren.

geco4

In de woning van de arrestant werden honderden spuitbussen, talrijke naamstickers, borstels en verfrollers, lijm, tientallen emmers met verf, zes mobiele telefoons, maar ook technische hulpmiddelen zoals klimtouwen en opvouwbare ladders aangetroffen.

Een unieke vondst waren enkele brandblussers die zodanig waren omgebouwd dat je er snel grote hoeveelheden verf mee kon spuiten. Al het materiaal werd samen met computers en andere elektronische apparatuur in beslag genomen.

Tijdens de huiszoeking werden ook duizenden foto’s en afbeeldingen van graffiti gevonden, allen gesigneerd met ‘Geco’. Vermoedelijk zijn het de beelden die Perris als een soort trofeeën van zijn vandalenstreken maakte. Omdat de man in heel Europa actief was kon de politie nog niet alle plekken identificeren.

Behalve in Italië, zou de man ook actief geweest zijn in Spanje, het Verenigd Koninkrijk, België, Nederland, Kroatië, Tsjechië, Ierland, Letland, Denemarken, Finland, Frankrijk, Duitsland, Griekenland, Hongarije, Litouwen, Malta, Marokko, Polen, Portugal, Roemenië, Slovenië en Turkije.

Concert Bruce Springsteen op 21 mei 2023 in Circo Massimo in Rome

26 mei 2022

De singer-songwriter Bruce Springsteen onderneemt nog eens een wereldtour en daarbij wordt Italië gul bedeeld.

Er zijn concerten gepland in het Circo Massimo in Rome (21 mei 2023), evenals in Ferrara (Parco Giorgio Bassani, op 18 mei 2023) en in Monza (Autodromo Nazionale, op 25 juli 2023).

De ticketverkoop voor het concert in Rome start vandaag om 10 uur.

bruce_springsteen

Zes jaar geleden gaf Bruce Springsteen ook al eens een meer dan drie uur durend concert in Rome. Dat vond toen plaats op de hippodroom van Capanelle, aan de Via Appia Nuova.

Met het Circo Massimo als locatie arriveert Springsteen in het hart van Rome en sluit hij aan bij het schaarse rijtje artiesten die toestemming kregen om op deze prestigieuze locatie een concert te geven.

Eataly opent vestiging in luchthaven Rome-Fiumicino

25 mei 2022

Het populaire Eataly-concept is reeds sinds 2012 in Rome aanwezig, maar nu opent ook op de luchthaven in Fiumicino een verkooppunt.

De Eataly-winkel bestrijkt een oppervlakte van 2.000 m², heeft 300 zitplaatsen en bevindt zich in de nieuwe boarding Area A, die in verbinding staat met Terminal 1.

eataly

De nieuwe Eataly-vestiging, met het motto ‘Eat better, fly better’, zal het beste van ‘Made in Italy’ presenteren. De zaak wil vooral aan de vele buitenlandse reizigers een mooie ervaring meegeven voor wat betreft de Italiaanse eet- en wijncultuur.

Zoals in alle andere Eataly’s, zal ook de winkel op de luchthaven de mogelijkheid bieden om er niet enkel te eten, maar ook een aantal kwaliteitsproducten te kopen om mee naar huis te nemen.

Nieuwe digitale tool brengt erfgoed van Rome in kaart

24 mei 2022

SimartWeb, het webportaal van SIMART, het informatiesysteem voor het beheer en de catalogisering van culturele activa die eigendom zijn van de stad Rome, is online geplaatst. De nieuwe tool is een enorme kennisbank om meer te weten te komen over het archeologische, historische, artistieke en monumentale erfgoed van Rome.

De digitale tool voor musea, kunst, archeologie, architectuur van Rome van SIMART (Sistema Informativo Musei, Arte, Archeologia, Architettura di Roma e Territorio di Roma Capitale) bevat meer dan 500.000 wetenschappelijke items van de meest uiteenlopende activa.

simartweb

Daaronder standbeelden, fonteinen, schilderijen maar ook prenten, historische foto’s, gebouwen, monumenten, archeologische gebieden, parken, tuinen en historische villa’s, enz. Ze zijn allemaal netjes gecatalogiseerd, een karwei dat verschillende jaren heeft geduurd.

Sirti Digital Solutions, een innovatiehub op het gebied van de ontwikkeling van netwerkinfrastructuur, werkt al een hele tijd samen met de Sovrintendenza Capitolina aan de ontwikkeling van SIMART en de digitalisering van het archeologische, historische, artistieke en monumentale erfgoed van Rome.

simart (3)

Ook de technische en technologische expertise voor het project werd geleverd door Sirti. Dankzij SimartWeb, de online versie van het project, wordt een enorme databank op een eenvoudige manier toegankelijk voor het publiek. De duidelijke en flexibele presentatie en indeling zorgt voor een vlotte gebruikerservaring.

De virtuele bezoeker heeft de mogelijkheid om zich met een grafische interface op een eenvoudige en intuïtieve manier in de kennis van het Romeinse erfgoed te verdiepen, met behulp van specifieke zoekhulpmiddelen, zoals zoeken op trefwoorden, met dynamische filters, enz.

simart (4)

Bovendien maakt de structuur van de database het mogelijk om te navigeren door de bestaande verbanden tussen een specifiek werk, de kunstenaar die het heeft gemaakt, het materiaal waaruit het is samengesteld of de collectie waartoe het behoort.

De gebruiker kan zo bijna letterlijk verdwalen in het uitgestrekte en heterogene culturele erfgoed van Rome, want ook de zeer kleine activa, zoals een juweel van slechts een paar centimeters groot werden opgenomen. Omgekeerd bevinden zich ook enorme ‘objecten’ in de databank, zoals bijvoorbeeld het 184 ha grote parkgebied Villa Doria Pamphjli.

simart

Om de toegang te vergemakkelijken is de sectie ‘Rome van A tot Z’ toegevoegd aan het portaal. De bezoeker zal er meer dan hyperlinks terugvinden die je meteen op de gewenste plek brengen.

Je krijgt bijvoorbeeld meteen informatie over zowel de ‘Sprekende standbeelden’, als over de verdwenen villa’s en andere monumenten in Rome.

SIMART en SimartWeb zijn het resultaat van het werk van een interdisciplinair team van archeologen, kunsthistorici, architecten, restaurateurs, archivarissen, computerwetenschappers en communicatoren.

simart (2)

SimartWeb haalt zijn gegevens in realtime uit SIMART en wordt voortdurend bijgewerkt. De publicatie van nieuwe factsheets en de toevoeging van nieuwe hypertext wegwijzers zullen de komende maanden geleidelijk worden voortgezet, waardoor het publiek het culturele erfgoed van Rome op een steeds bredere manier zal kunnen verkennen.

Gebruikers, van studenten tot liefhebbers en wetenschappers, kunnen via de contactpagina in contact komen met de curatoren om suggesties te doen, extra informatie op te vragen en ondersteuning te bieden voor hun onderzoek.

http://www.simart.comune.roma.it/

Bekijk hier een promofilmpje van SimartWeb

simart (1)

Een bezoek aan de San Callisto in Trastevere

23 mei 2022

De voorbije maanden hebben we de basilica di Santa Maria in Trastevere grondig verkend. De verschillende afleveringen in deze reeks kan je hier nalezen. Aansluitend op die reeks nemen we de komende weken nu en dan ook een kijkje in de directe omgeving van deze kerk en het gelijknamige plein.

Vlakbij Piazza Santa Maria in Trastevere staat nog een andere kerk, de San Callisto, die gewijd is aan de heilige en paus Callixtus I. De relikwieën van Callixtus, die ook zijn naam gaf aan de catacombe van San Callisto aan de Via Appia Antica, worden bewaard in een schrijn onder het altaar van de voormelde basiliek Santa Maria in Trastevere.

Het niet zo aantrekkelijke Piazza di San Calisto ontleent zijn naam aan de kerk die er staat, dat samen met het Palazzo San Callisto werd gebouwd op het Romeinse huis waar paus Callixtus I zich volgens de overlevering terugtrok in gebed om te ontsnappen aan de vervolgingen. Hij zou er uit het raam gegooid zijn en vervolgens verdronken in een waterput. Die put is bewaard gebleven in de tuin van het voormalige klooster van San Callisto.

Eigenaardig, maar in de officiële benaming van het plein wordt Calisto met één letter l gespeld, terwijl de kerk en het palazzo meestal (maar niet altijd) worden aangeduid als San Callisto met dubbele l. Ook de naam van de bekende en populaire bar San Calisto die je op dit rommelige pleintje vindt, wordt met één l geschreven.

De put waarin Callixtus zou zijn verdronken – de Pozzo di San Callisto – bevindt zich aan de buitenkant van de linkerkapel. De tuin die hier vroeger stond, is een parkeerplaats geworden die deel uitmaakt van het extraterritoriale gebied dat wordt beheerd door Vaticaanstad. Soms is het hek open, maar als je binnenstapt om de put te bekijken, riskeer je te worden weggejaagd door een bewaker.

san_callisto (10)

Callixtus, een slaaf van de christen Aurelius Carpeforus die een verwant was van keizer Commodus (180-192), kreeg de vrijheid en wist daarna door te dringen tot de hoogste kerkelijke kringen. Zo werd hij secretaris van paus Zephyrinus (198-217) de veertiende opvolger van Petrus.

Tijdens diens pontificaat kwam Callixtus in aanvaring met de theoloog Hippolytus, een priester die gekend was om zijn zedelijke gestrengheid en waarvan beweerd werd dat hij zelf bisschop van Rome wilde worden. Toen Callixtus in 217, bij de marteldood van Zephyrinus, door de lokale gelovigen tot bisschop van Rome werd gekozen, accepteerde Hippolytus dit niet.

Hij noemde de nieuwe ‘paus’ een bevrijde slaaf, een mislukte bankier en een veroordeelde crimineel, zodat Hippolytus zichzelf aanstelde als paus. Zo veroorzaakte hij het allereerste schisma (217-235), een probleem dat de Kerk nog twaalf eeuwen zou teisteren; de laatste tegenpaus was Felix V (1439-1451).

Omdat Callixtus een zeer tolerant man was, beschuldigde Hippolytus hem ervan mannen tot priester te wijden die al een tweede of derde huwelijk achter de rug hadden. Hij zou ook bisschoppen toestemming hebben gegeven om te huwen en volgens Hippolytus was Callixtus veel te toegeeflijk voor echtbrekers en prostituees.

Hippolytus kreeg voor die beweringen steun van een aantal mensen die vonden dat morele tekortkomingen binnen de Kerk zwaarder moesten worden bestraft. Bedenk dat er tijdens de derde eeuw nog geen basilieken bestonden, maar enkel ‘huiskerken’, zodat de rivaliserende bisschoppen naast elkaar konden bestaan zolang ze werden gesteund door een deel van de christelijke groepen binnen de stad.

Hippolytus slaagde erin het volk op zijn hand te krijgen en in 222 werd Callixtus het slachtoffer van een oproer waarbij hij eerst uit een raam en vervolgens in een waterput werd gegooid. Callixtus was dus de eerste martelaar die niet gedood werd door de officiële Romeinse instanties, maar door zijn medeburgers, in principe christenen.

Tegenpaus Hippolytus moest na deze gebeurtenissen Rome eveneens ontvluchten en de vermoorde Callixtus werd opgevolgd door de officieel verkozen paus Urbanus I (222-230). Maar Hippolytus kwam terug opdagen in Rome, en ook na de dood van Urbanus, wanneer Pontianus (230-235) verkozen wordt, blijft hij zich gedragen als tegenpaus.

Deze geschiedenis speelt zich af tijdens de regering van keizer Alexander Severus (222-235), die opgevolgd werd door de wrede Maximinus Thrax (235-238). En nu gebeurt het ongelofelijke.

Zowel de officiële paus Pontianus, van wie de relieken bewaard worden in de Santa Prassede, als de tegenpaus Hippolytus (217-235) worden tijdens de vervolgingen in deze woelige tijden gedood en beiden worden later heilig verklaard. Het is de enige keer dat een antipaus of tegenpaus deze erkenning kreeg. Dit was niet enkel het gevolg van zijn martelaarschap, maar vooral voor zijn theologische inbreng in de nog jonge Kerk.

Volgens de overlevering was het gebouw waar Callixtus uit het raam gegooid werd, het huis van de latere paus Pontianus, een prominente geestelijke bij wie de opgejaagde Callistus toevlucht had gezocht. Na de dood van Pontianus werd de woning verbouwd tot een gebedshuis.

Tijdens de achtste eeuw werd het een volwaardige kerk. Vandaag verwijst enkel de legendarische waterput die we naast de San Callisto zien, nog naar de verre ontstaansgeschiedenis van de San Callisto. Het water uit de put zou eeuwenlang worden gebruikt als koortswerend middel.

san_callisto3

De kerk werd in 741 door paus Gregorius III herbouwd op de plaats van de veronderstelde woonplaats en plaats van martelaarschap van de heilige Callixtus in 222. Er was al een eerdere kerk of een oratorium op deze site, maar die was toen blijkbaar tot een ruïne vervallen.

De middeleeuwse kerk werd gerestaureerd in 1455 door paus Callixtus III (Alonso de Borja, pontificaat 1455-1458), een telg uit de Spaanse Borgia-familie. Callixtus III was de oom van Rodrigo Borgia, de beruchte paus Alexander VI.

In 1608 werd de bouwvallige Callixtus-kerk door Paulus V (Camillo Borghese, pontificaat 1605-1621) geschonken aan de Benedictijnen, die de kerk onmiddellijk herbouwden. Deze orde had oorspronkelijk een eigen klooster en kerk op de Quirinalis-heuvel, maar die gebouwen werden afgebroken om plaats te maken voor de uitbreiding van het Palazzo del Quirinale, het zomerverblijf van de pausen, vandaag de ambtswoning van de Italiaanse president.

Tijdens de Franse bezetting van Rome aan het begin van de negentiende eeuw werden de San Callisto-kerk en het aanpalende klooster geplunderd en de Benedictijnen verjaagd. Na het vertrek van de Fransen werd het klooster- en kerkcomplex opnieuw eigendom van de Heilige Stoel. Paus Pius IX (Giovanni Mastai-Ferretti, pontificaat 1846-1878) gaf in 1851 opdracht om de kerk te renoveren.

san_callisto (2)

De San Callisto werd in 1936 opnieuw gerestaureerd en in de tuin werden kantoorblokken gebouwd die nog steeds plaats bieden aan administratieve en pastorale instellingen van de Heilige Stoel. De kerk heeft momenteel geen pastorale functie omdat deze wordt waargenomen door de vlakbij gelegen basiliek Santa Maria in Trastevere.

Na de benoeming van een nieuwe kardinaal, de Nederlandse Willem Jacobus (Wim) Eijk op 18 februari 2012, kreeg deze de San Callisto toegewezen als titelkerk. Dat leidde tot een kleine restauratie van het interieur om hem in staat te stellen zijn inaugurele mis te vieren.

In de winter worden de kerk en de sacristie vaak opengesteld voor de nachtelijke opvang van een dertigtal daklozen. De stoelen en banken make dan plaats voor bedden, en een aantal gasfornuizen zorgen voor een comfortabele warmte. De daklozen kunnen vanaf 19 uur een avondmaal nuttigen in de nabijgelegen kantine in de Via Dandolo, de zetel van de Sant’Egidio Gemeenschap, en krijgen daarna toegang tot de kerk. ‘s Morgens worden koffie en croissants uitgedeeld.

san_callisto (3)

De daklozen worden opgevangen door vrijwilligers die hen ook begeleiden bij het zoeken naar oplossingen voor hun materiële behoeften en gezondheidsproblemen. Deze vrijwilligers behoren tot de Gemeenschap van Sant’Egidio, een katholieke geloofsgemeenschap van leken die door de Kerk wordt erkend. In 2008 telde ze 40.000 leden en nu is ze aanwezig in meer dan 70 landen. De leden ervan – zowel mannen als vrouwen – komen samen voor het gebed en zetten zich vrijwillig in voor armen en daklozen.

De San Callisto is een kleine kerk bestaande uit één enkel schip en een kleine rechthoekige apsis. Halverwege elke zijde zijn er twee zeer kleine externe kapellen aan de muren van het schip aangebouwd. De kerk heeft een schuin pannendak waarvan de hellingen zichtbaar zijn achter de voluten op de gevel.

De zijkapellen en de apsis hebben hun eigen kleine schubdaken. In elke zijmuur van het schip zijn er een paar kleine ramen, die de kapel flankeren, en de kapellen hebben elk een lunetraam.
De rechterkant van de kerk leunt aan tegen de zijgevel van het Palazzo San Callisto.

De kerkfaçade is in vroegbarokke stijl ontworpen door Orazio Torriani voor de zeventiende-eeuwse herbouw. Torriani (1602-1657) is ook de ontwerper van de voorgevel van de San Bartolomeo kerk op het Tiber-eiland.

san_callisto (12)

Rechts en links van de deur zien we twee lege panelen met een barokke omlijsting. Deze panelen hadden vroeger fresco’s van heiligen, maar die zijn verloren gegaan. In het driehoekige fronton helemaal bovenaan staat het wapenschild van paus Paulus V.

De San Callisto is een zogenaamde zaalkerk: een kerk bestaande uit één enkel schip zonder zijbeuken. Het platte plafond heeft een fresco in een grote ronde tondo dat de ‘Glorie van de heilige Callixtus’ toont en vervaardigd werd door Antonio Achilli. Let op de ‘heilige waterput’ die op de voorgrond van het schilderij is afgebeeld. De tondo wordt geflankeerd door de symbolen van de evangelisten.

De zijkapel links is de zogenaamde kapel van het martelaarschap. Vanuit de linkerzijkapel is het mogelijk de tuin te zien met de put waarin San Calisto verdronken werd. Bij het hoofdaltaar zien we ‘De Heilige Callixtus en anderen aanbidden de Maagd’, een werk van Avanzino Nucci.

Het altaarstuk zelf toont een voorstelling van ‘het martelaarschap van Sint-Callixtus’, olie op canvas, in 1606-1607 uitgevoerd door Giovanni Bilivelti. Deze kunstenaar (ook wel Biliverti, Bylevelt, 1576-1644) is geboren in Firenze en niet in Vlaanderen zoals soms wel eens wordt beweerd, maar zijn vader was wel afkomstig uit Maastricht. Bilivelti verbleef slechts korte tijd in Rome en werkte hoofdzakelijk in Firenze en in Pisa. Zijn schilderijen onthullen de invloed van Caravaggio.

De rechterzijkapel is gewijd aan de benedictijner-monnik Maurus of San Mauro. De marmeren engelen in de rechterkapel zijn gemaakt door Gian Lorenzo Bernini, maar het schilderij van ‘De monnik San Mauro’ dat ze omhooghouden is geschilderd door Pier Leone Ghezzi (1674-1755).

san_callisto (4)

Ghezzi kreeg zijn kunstenaarsopleiding bij zijn vader Giuseppe Ghezzi en dankt zijn reputatie vooral aan het tekenen van grappige karikaturen van inwoners van Rome en van toeristen, waaronder veel Engelsen die in het kader van de ‘Grand Tour’ Rome bezochten.

Met rake trekken en overdreven anatomische details kon hij zijn personen goed karakteriseren. Veel van zijn tekeningen kwamen terecht in Engelse collecties. Pier Leone Ghezzi heeft veel bijgedragen aan de ontwikkeling van het karikatuurtekenen. Hierboven zie je een karikatuur van Ghezzi, gemaakt door Jean François de Gervasy

Met dank aan
JOHAN VANHECKE
voor de medewerking
aan dit artikel
en enkele illustraties