Archive for 18 juli 2022

Catacombe van Commodilla opent voor bezoekers

18 juli 2022

De laatste restauratiefase in de catacombe van Commodilla in het zuiden van Rome is achter de rug. Kardinaal Gianfranco Ravasi, het hoofd van de Pontificia Commissione Archeologia Sacra, de pauselijke commissie die instaat voor het beheer en het onderhoud van de Romeinse catacomben, heeft een inauguratieceremonie gehouden ter gelegenheid van de restauratie van de fresco’s in de catacombe.

Er werden de voorbije paar jaren ook werken uitgevoerd om een veilige toegang te garanderen, want de begraafplek kreeg in het verleden regelmatig af te rekenen met aardverschuivingen. Die onveilige toestand was ook de reden dat ze jarenlang gesloten bleef. Binnenkort is het pubiek er weer welkom. De site bevindt zich in het Parco di Villa Giovannipoli, langs de Via delle Sette Chiese.

De restauratie werd betaald door de Hejdar Alijev-stichting, een liefdadigheidsinstelling onder leiding van Mehriban Aliyeva, de vrouw van president Ilham Alijev van Azerbeidzjan. De stichting is genoemd naar de vader van de huidige president en financierde eerder al andere restauraties in de Romeinse catacomben.

Een gedeelte van de catacombe van Commodilla werd enkele jaren reeds opgeknapt. Toen ging het om de zogenaamde basilichetta of kleine basiliek, een ruimte die gewijd is aan de martelaren Felix en Adauctus, in het Italiaans Felice en Adautto.

Beiden zouden omstreeks 303 tijdens de vervolgingen door keizer Diocletianus onthoofd zijn, al werd er in het verleden meermaals aan getwijfeld of dat verhaal wel klopt. Het voornaamste herstelwerk dat het voorbije jaar werd uitgevoerd, had betrekking op de verschillende muurschilderingen.

commodilla(15)

De catacombe van Commodilla werd in 1720 herontdekt en bevindt zich in het Parco di Commodilla, bij de Romeinen ook bekend als het Parco (di Villa) Giovannipoli. Dat is een openbaar park in de Garbatella-wijk tussen de Via delle Sette Chiese en de Via Giovannipoli, ongeveer 600 m van de pauselijke basiliek San Paolo fuori le Mura (Sint-Paulus buiten de Muren).

Waar nu het park is, bevond zich vroeger een wijngaard, de Vigna Serafini. Tot in de twintigste eeuw groeiden hier wijnstokken. De laatste keer dat we de catacombe van Commodilla bezochten was in 2010 en het park was toen slecht onderhouden. Sindsdien kreeg het groengebied echter een flinke opknapbeurt en werden er onder meer speelzones voor kinderen ingericht.

Aan de oppervlakte, in het park dus, is de lay-out van de ondergrondse structuur gedeeltelijk gereproduceerd met ruw gemetste blokken travertijn die duidelijk maken hoever de tunnels zich uitstrekken onder de parkheuvel.

commodilla(16)

De catacombe van Commodilla is vooral bekend van de eerste bekende afbeelding van Christus met een baard. De traditie was nochtans om Jezus te tonen als een jonge, baardloze man.

De voornaamste opgravingen werden uitgevoerd door archeoloog Bellarmino Bagatti (1905-1990), een pater van de orde der franciscanen. Hij studeerde in 1934 af aan de Pontificia Accademia Romana di Archeologia, de Pauselijke Romeinse Academie voor Archeologie.

Dat gebeurde met een nog steeds belangrijk proefschrift over de catacombe van Commodilla, de site waar hij toen al twee jaar aan het werk was geweest.

Bagatti zou de rest van zijn leven wijden aan de archeologie. Hij specialiseerde zich in bijbelse archeologie en was verantwoordelijk voor talrijke opgravingscampagnes in Italië, Palestina, Israël en Jordanië. Hij leverde een enorme bijdrage aan de wetenschap.

commodilla(12)

De catacombe van Commodilla bevond zich in de oudheid vlakbij de oude Via Ostiensis. Dat de begraafplaats in de buurt van het graf van de apostel Paulus werd opgericht is uiteraard geen toeval. Voor de eerste christenen was het belangrijk om na hun dood zelf zo dicht mogelijk bij de belangrijke heilige martelaar eeuwige rust te vinden.

De nabijheid van de basiliek van San Paolo fuori le Mura bleek vooral in de vroege middeleeuwen lucratief, omdat zowat alle pelgrims die langs de Via Ostiensis naar de basiliek trokken, onvermijdelijk ook voorbij de catacombe van Commodilla kwamen.

Men kan zich levendig voorstellen hoe de nieuwsgierige, naar heiligheid verlangende pelgrims hier werden binnengelokt voor een bezoek. Andere catacomben in de buurt waren onder meer de ondergrondse Tomba di San Timoteo en de Catacomba di Santa Tecla. Wat verderop bevindt zich ook de Catacombe di San Ciriaco.

commodilla(25)

Op de plek van de catacombe van Commodilla bevond zich in de oudheid een puzzolaangroeve. Interessant om weten is dat de ondergrondse groeve nog in bedrijf was toen de eerste doden hier al werden bijgezet.

Vermoedelijk gebeurde dat in een gedeelte van de ondergrondse gangen en ruimtes waar niemand meer kwam en die al buiten gebruik waren gesteld. Het gebeurde wel vaker dat een catacombe ontstond op de plek van een oude groeve, al was die meestal wel uitgeput en volledig buiten bedrijf.

Het is verleidelijk om te denken dat de eigenaars van dergelijke sites het fantastisch vonden dat ze dankzij de begrafenisrituelen van de christenen nog wat winst uit hun nutteloze oude groeve konden halen, louter door ze ter beschikking te stellen en de oude gangen gaandeweg in begraafruimtes te veranderen.

Al zal dat minstens even vaak ook gebeurd zijn uit sympathie voor de christenen of omdat de eigenaar zelf een gelovige was. In dit geval heette de eigenares van de grond (of de vrouw van de eigenaar) waar de oorspronkelijke catacombe werd ingericht Commodilla.

commodilla(2)

Het valt op dat het vaak vrouwen waren die het initiatief namen voor het oprichten van een nieuwe begraafplek, die dan vaak uitgroeide tot een catacombe waar na verloop van tijd duizenden overledenen werden bijgezet.

Verspreid over het grondgebied van Rome bevinden zich meer dan zestig catacomben, waarvan vele niet toegankelijk zijn voor het publiek. Zelfs nu nog gebeurt het nog weleens dat er een nieuwe begraafplek wordt ontdekt.

De grootste en waarschijnlijk ook de meest bekende, zijn de catacomben van San Callisto, San Sebastiano en Santa Domitilla, allemaal aan of vlakbij de Via Appia Antica.

Ook de catacombe van Sant’Agnese aan de Via Nomentana en de catacombe van Priscilla (Via Salaria) worden graag bezocht door toeristen.

Een bezoek aan Rome is eigenlijk onvolledig zonder een kijkje te nemen in een catacombe. De begraafplaatsen horen onlosmakelijk bij de geschiedenis van de stad.

Morgen brengen we een bezoek aan de catacombe van Commodilla, waarvoor de belangstelling na de heropening ongetwijfeld weer zal groeien.

Catacombe van Commodilla
Via delle Sette Chiese 42, Rome

Een bezoek is via e-mail aan te vragen bij de Pontificia Commissione Archeologia Sacra, minstens tien dagen vóór het bezoek en met vermelding van de datum van het gewenste bezoek en het aantal personen (maximum 15).

E-mail: protocol@arcsacra.va
Tel: +39 064465610
Tel. +39 064467601

http://www.catacombeditalia.va/