Archive for 24 november 2022

De atoomschuilkelder van Monte Soratte

24 november 2022

De oorspronkelijke bunker van Monte Soratte die in 1937 in opdracht van Benito Mussolini werd gebouwd in Sant’Oreste, op nog geen 20 km van het centrum van Rome, werd op 12 mei 1944 gebombardeerd door geallieerde gevechtsvliegtuigen.

Daarna volgden jaren van verval, tot de NAVO het complex verbouwde tot een atoomschuilkelder en er zelfs nog nieuwe tunnels aanlegde. Vandaag is het complex een getuige van de geschiedenis.

bunker_soratte (10)

Toch roept het schuiloord nog steeds de sombere en naargeestige sfeer op van een land in oorlog en nucleaire dreiging, niet in het minst door de aanwezigheid van intacte oude machines en vreemde elektrotechnische systemen, slaapzalen met legerveldbedden, kaarten, foto’s, manuscripten, enz. De culturele vereniging Associazione Bunker Soratte geeft op regelmatige basis rondleidingen in de bunker.

Tijdens de rondleiding zie je nog steeds duidelijk de vernielingen die door het bombardement in 1944 zijn aangericht. De volledige verwoesting die de geallieerde troepen voor ogen hadden, is echter nooit gelukt. Daarover zo meteen meer.

Bezoekers krijgen vandaag de kans om kennis te maken met een cruciaal moment uit de Tweede Wereldoorlog en beleven anderzijds ook opnieuw een stukje Koude Oorlog, een periode die na de inval van Rusland in Oekraïne weer helemaal terug is, inclusief de nucleaire dreiging.

bunker_soratte (1)

Benito Mussolini, zijn familie en vertrouwelingen beschikten in totaal over twaalf bunkers in Rome en de onmiddellijke omgeving van de stad.

Naarmate de oorlog vorderde, groeide bij Mussolini de angst dat de geallieerden hem zouden platbombarderen. Die schrik moet zodanig groot geweest zijn, dat Mussolini voor zichzelf nog een extra schuilplaats had voorzien.

Pas in 2010 werd per toeval deze meest geheime bunker van allemaal ontdekt. Die bevindt zich onder het historische Palazzo Venezia in het centrum van Rome.

De ontdekking gebeurde door een stadsinspecteur en een architect die bezig waren met een studie voor de restauratie van Palazzo Venezia.

Tijdens hun rondgang door de kelders van het palazzo ontdekten Anna Imponente en Carlo Serafini een dichtgetimmerd houten luik. Daaronder zat een oude stenen trap verborgen die hen uiteindelijk tot hun grote verbazing diep onder de grond bracht.

bunker_venezia1

Zo ontdekten ze de top secret schuilplaats die Benito Mussolini voor zichzelf onder zijn werkresidentie had gepland.

Het gaat om een relatief klein complex van ongeveer 80 m² met in totaal negen kamertjes. De bunker uit gewapend beton bevindt zich 15 tot 20 m onder het straatniveau.

Later zou uit onderzoek blijken dat Mussolini uit toenemende angst voor geallieerde aanvallen eind 1942 opdracht had gegeven om deze bunker te bouwen.

Dat gebeurde omstreeks dezelfde tijd dat er reeds een veel grotere bunker werd gebouwd onder Villa Torlonia aan de Via Nomentana, die fungeerde als Mussolini’s privéwoning in Rome.

De bunker onder Palazzo Venezia werd nooit volledig afgewerkt en was nog in aanbouw. In de muren bevinden zich gaten bedoeld voor de aanleg van sanitair en elektriciteit.

Er zit enorm veel beton in de structuur, waarvan de versterkte twee meter dikke muren rusten op de fundamenten van een oude toren. Er zijn zelfs nog enkele overblijfselen uit de Romeinse oudheid zichtbaar.

bunker_venezia3

De onvoltooide kamers tonen vandaag een vreemde mengeling van restanten uit de oudheid, middeleeuws metselwerk en moderner beton.

Er waren twee ontsnappingsroutes voorzien. Eentje leidt naar de tuinen van de San Marco-kerk naast Palazzo Venezia. Een andere tunnel loopt mogelijk naar een bunker onder het monument voor koning Vittorio Emanuele, het zogenaamde Vittoriano of het Altare della Patria.

Helemaal zeker is dat laatste echter niet, want deze tunnel is halverwege ingestort. De bunker onder Palazzo Venezia was duidelijk bestemd voor slechts een paar mensen, vermoedelijk Mussolini zelf en zijn minnares Claretta Petacci.

Het is al bijzonder opmerkelijk dat het bestaan van deze bunker, waaraan in volle oorlogsperiode toch een hele tijd moet gebouwd zijn, zoveel jaren geheim bleef.

bunker_venezia2

Maar nu even terug naar de voormalige bunker en de latere atoomschuilkelder van Monte Soratte. Hier kronkelt achter een grote roestige deur een doolhof van tunnels van in totaal bijna vijf kilometer lengte.

In de tijd van Mussolini was het complex bestemd als de grootste luchtafweerbunker van Europa.

De ligging, niet ver van het centrum van Rome, was voor Mussolini ideaal. De bouw en het graven van de tunnels werd uitgevoerd onder leiding van de Genio Militare di Roma.

Zelfs vandaag kunnen de doolhofachtige uitgestrekte tunnels van de bunker nog steeds worden beschouwd als één van de grootste en meest indrukwekkende militaire ingenieurswerken die ooit in Europa werden gerealiseerd.

Het complex was als het ware een kleine ondergrondse stad. In de brede tunnels konden zelfs auto’s rijden.

bunker_soratte (3)

Tijdens de Tweede Wereldoorlog, in september 1943, vestigde het Comando Supremo del Sud (het Opperbevel van het Zuiden) van de Duitse bezettingsmacht in Italië, onder leiding van veldmaarschalk Albert Kesselring, zich in de Soratteheuvel. Kesselring was in 1941 benoemd tot opperbevelhebber van de asmogendheden in de Middellandse Zee,

Gedurende ongeveer tien maanden fungeerden de tunnels als een geheim toevluchtsoord voor de nazi-troepen. Het bestaan ervan lekte echter uit, en de geallieerden beslisten om de hele berg plat te gooien.

De aanval werd op 12 mei 1944 uitgevoerd door twee B-17’s, zware viermotorige bommenwerpers die bij het publiek beter bekend raakten onder hun bijnaam Flying Fortress.

De toestellen waren vanuit Foggia in de regio Puglia vertrokken om het Duitse hoofdkwartier in Monte Soratte helemaal te vernietigen.

Ondanks de vele zware bommen die werden gelost, is dat niet gelukt. Het ongetwijfeld stevig gebouwde complex liep weliswaar schade op, maar weerstond het zeer heftige bombardement.

Na de oorlog zou blijken dat de veldmaarschalk, vooraleer hij Monte Soratte na het bombardement zou verlaten, het bevel had gegeven om enkele schatkisten te begraven die een deel van het goud bevatten dat was gestolen van de Banca d’Italia en het complex vervolgens in brand te steken.

Ook dat laatste is niet gelukt, maar de goudschat van de Italiaanse nationale bank is nooit teruggevonden en biedt tot vandaag voer voor speculaties, complottheorieën en legendes.

bunker_soratte (8)

Kesselring wist een hele tijd uit handen te blijven van de oprukkende geallieerden, maar werd uiteindelijk op 6 mei 1945 toch gevangen genomen. Precies twee jaar later werd hij door een Britse militaire rechtbank in Italië ter dood veroordeeld.

Onder druk van verschillende Britse bevelhebbers die tegen Kesselring gevochten hadden en het vuurpeloton voor hem niet terecht vonden, werd de straf ruim een maand later omgezet naar levenslang.

In 1948 werd de strafmaat opnieuw aangepast naar 21 jaar. In 1952 werd hij vervroegd vrijgelaten. In 1953 publiceerde Kesselring zijn memoires. Hij stierf in 1960 een natuurlijke dood. Over het goud is nooit meer iets vernomen.

Na de uittocht van de Duitse troepen bleef het Monte Soratte-complex jarenlang verlaten. Het was pas in 1967, in volle Koude Oorlog, dat op initiatief en onder leiding van de NAVO, een deel van de infrastructuur werd aangepast om er een atoomschuilkelder uit te bouwen.

bunker_soratte (5)

De redenering was dat bij een atoomaanval op Rome de leden van de Italiaanse regering en de president hier zouden kunnen schuilen, overleven en voortwerken.

De werken duurden vijf jaar lang, tot in 1972. Ze waren slechts gedeeltelijk voltooid toen de NAVO besliste om de stekker eruit te trekken en de bouw om nog steeds onduidelijke redenen abrupt werd stopgezet.

Enkele jaren geleden werd het complex gekocht door de gemeente Sant’Oreste en is het de bedoeling om er ooit een historisch museum in te richten dat de naam Percorso della memoria zou krijgen.

De bunker en latere atoomschuilkelder kan tegenwoordig worden bezocht dankzij de inzet van vrijwilligers van de Associazione Bunker Soratte, een culturele vereniging die regelmatig rondleidingen en evenementen in het complex organiseert. De gidsbeurten moet je vooraf reserveren. Alle details kan je vinden op hun website.

Bunker van Monte Soratte
Associazione Bunker Soratte
Viale Europa, 00060 Sant’Oreste
Tel. 380 38 38 102
www.bunkersoratte.it
bunkersoratte@gmail.com

bunker_soratte (9)