Archive for the ‘Romenieuws’ Category

Pompei e Santorini – L’eternità in un giorno

23 oktober 2019

Nieuwe tentoonstelling in de Scuderie del Quirinale

Het is altijd extra heerlijk om half oktober in Rome rond te wandelen omdat dit de periode is dat heel wat interessante najaarstentoonstellingen de deuren openen. De komende dagen zetten we enkele belangrijke expo’s even in de kijker.

In de Scuderie del Quirinale is vorige vrijdag de tentoonstelling ‘Pompei e Santorini – L’eternità in un giorno’ begonnen. Deze expo loopt tot 6 januari 2020 en handelt over de gevolgen en gelijkenissen van twee historische en beruchte vulkaanuitbarstingen.

santorinipompei (1)

De geschiedenis van Pompei, begraven door de uitbarsting van de Vesuvius in 79 na Christus is met zijn klassieke en stille grandeur de hoofdrolspeler, maar even ongelooflijk is de geschiedenis van Akrotiri, een Minoïsche nederzetting op het oude eiland Thera (tegenwoordig Santorini), die 1628 jaar vóór Pompei eveneens verloren ging onder het geweld van een vulkaanuitbarsting die voor altijd de geografie van de Middellandse Zee opnieuw vorm gaf.

De tentoonstelling ‘Pompei e Santorini – L’eternità in un giorno’ toont vooral kostbare schatten en materiaal uit de opgravingen van Pompei en Akrotiri, een bloeiende havenstad op het Griekse eiland Santorini die net als de oude Romeinse stad nabij Napels werd begraven door een vulkaanuitbarsting in 1628 v. Chr.

De Hellenistische vondsten worden getoond samen met enkele van de meest opmerkelijke overblijfselen van Pompei, de stad die in 79 na Chr. op vrijwel dezelfde manier verdween. Het zijn twee steden die in een periode van enkele uren begraven werden door dezelfde vulkanische woede die hun resten echter ook gedurende vele eeuwen heeft bewaard, weliswaar bedekt met as, maar net daardoor perfect geconserveerd.

Hoewel de vulkaanuitbarsting op Thera/Santorini heviger moet geweest zijn dan deze in Pompei (er werd zoveel lava uitgespuwd dat de oude stad Akrotiri onder een laag van liefst 50 m puimsteen verdween) is het echter vooral de verwoesting van Pompei die nog steeds tot de verbeelding spreekt. Dat komt omdat de geschiedenis van de Romeinse stad in vele boeken wordt verteld en ook het onderwerp vormt van heel wat films.

Daar komt nog bij dat weinig gebeurtenissen de geschiedenis van het moderne denken en de archeologie meer gemarkeerd hebben dan de herontdekking van Pompei in 1748, bijna 1700 jaar nadat een stortregen van vulkanische as de Romeinse stad en tegelijk ook het dagelijkse leven van de inwoners letterlijk bewaarde.

santorinipompei (2)
Pompei groeide voor latere onderzoekers uit tot een soort tijdscapsule. Nooit eerder was het mogelijk geweest om het dagelijkse leven in het oude Rome en al zeker niet in een stedelijke omgeving, zo nauwkeurig te bestuderen. Archeologen kregen dankzij de studie van rituelen, het huiselijke leven, het gebruik van bepaalde ruimtes, … nieuwe visies over de Romeinse oudheid. Pompei zou uitgroeien tot de belangrijkste historische vindplaats ter wereld.

De Romeinse stad bleef letterlijk bewaard in de ruïnes. Complete huizen, met baden, meubels, organische vondsten van zowel dieren als mensen vertellen verhalen uit een andere tijd, een andere wereld, maar brengen tegelijk de Romeinse oudheid erg dichtbij. Met moderne archeologische technieken worden ook vandaag nog alsmaar nieuwe ontdekkingen gedaan en ontstaan nog steeds nieuwe inzichten.

In een radicaal ander cultureel klimaat, ondergedompeld in de wetenschappelijke gedachte van de twintigste eeuw, heropende de herontdekking van de nederzetting van Akrotiri in Santorini in 1967 de discussie over natuurrampen en ontdekkingen. Ongeveer een tiende van deze site is opgegraven.

Het oude Minoïsche centrum, verwoest door een angstaanjagende uitbarsting in het midden van het tweede millennium voor Christus – een uitbarsting die het sociale en politieke evenwicht van de Middellandse Zee diepgaand heeft gemarkeerd – was nadien net als Pompei begraven onder een dikke laag vulkanische as.

Net als in Pompei bleven gebouwen, fresco’s, keramiek en zelfs voedselvoorraden perfect bewaard. En ook hier stellen deze kostbare vondsten onderzoekers in staat een rijke en complexe beschaving te doen herleven, op dezelfde manier als de catastrofe die een einde maakte aan zijn geschiedenis. De uitbarsting veroorzaakte immers niet alleen de instorting van de huizen, maar maakte een einde aan een compleet tijdperk.

De tentoonstelling in de Scuderie del Quirinale biedt een buitengewone en nog niet eerder getoonde vergelijking tussen deze twee sites uit de oudheid, die door de geschiedenis een identieke lotsbestemmling kregen. Het waren twee heel menselijke nederzettingen, compleet met hun idealen, hun overtuigingen, hun culturen, plots begraven en verwoest door een vulkaan. Het waren natuurrampen die geen mens kon voorspellen.

Hoewel op twee verschillende manieren, onthullen de twee oude steden het moment van hun einde onder een mantel van as die, bizar genoeg, een element van inspiratie voor kunst wordt. De prachtige originele fresco’s uit Pompei, met hun perspectivische uitzichten, beeltenissen van goden en fabelachtige dieren, weelderige planten, de eetkamers versierd met bronzen lantaarns, juwelen, keramiek, meubels en alledaagse voorwerpen, tonen hoe het dagelijkse leven in de oude Romeinse stad eruit zag en hoe daar plots een einde aan kwam.

santorinipompei (3)

Het thema van catastrofe en wedergeboorte zal de bezoekers dan ook vrijwel permanent vergezellen op een verrassende reis terug in de tijd die hen onderdompelt in de geschiedenis en in duisternis, maar die ook borg staat voor verrassing en schoonheid. Het paard dat de bezoeker aan het begin van de tentoonstelling te zien krijgt zet meteen de toon. Het paardenskelet werd pas vorig jaar ontdekt in Pompei. Liggend op de grond, met de achterpoten uitgestrekt in een laatste pijnlijke kramp, presenteert het dier helemaal hoe pure kracht door een ingreep van de natuur kan omslaan tot dood en vergankelijkheid.

Het paard is zichtbaar gemaakt op dezelfde manier zoals dat bij vele resten van mensen in Pompei is gebeurd. De holte die in de dikke laag vulkanische as achterbleef nadat het lichaam van het paard is vergaan, werd gevuld met vloeibaar gips, zodat de contouren van het dier zichtbaar werden. De resten van het paardenskelet wijzen erop dat het paard een schofthoogte had van ongeveer 1,5 m. Dat is naar huidige standaarden vrij klein, maar gezien het feit dat paarden in de Romeinse tijd een stuk kleiner waren, was het paard voor Romeinse begrippen waarschijnlijk behoorlijk groot.

Bij het paard werden tevens de resten van een duur leidsel van ijzer en brons gevonden. Dat, en het formaat van het paard, wijzen er volgens archeologen op dat het een duur paard was, wellicht speciaal gefokt voor speciale, ceremoniële gelegenheden.

Op de tentoonstelling zijn ook werken te zien van moderne en hedendaagse kunstenaars, waaronder JMW Turner, Renato Guttuso, Andy Warhol, Alberto Burri, Giuseppe Penone en Damian Hirst. Zij benadrukken hoe de herontdekking van begraven steden de artistieke verbeelding hebben gevoed.

Pompei e Santorini – L’eternità in un giorno
Scuderie del Quirinale
Via XXIV Maggio 16, Rome
+39 02 928 977 22

info@scuderiequirinale.it

Groepen en begeleide bezoeken:

gruppi@vivaticket.com | gruppi@scuderiequirinale.it

Praktische informatie: www.scuderiequirinale.it

Roma Metropolitane houdt ermee op

22 oktober 2019

Roma Metropolitane, het stedelijke bedrijf dat namens de stad Rome toezicht houdt op de bouw van de metrolijn C in Rome, kiest voor een ‘gecontroleerde vereffening’. Roma Metropolitane staat dus aan de rand van het faillissement en bouwt de activiteiten af. Het bedrijf slorpt niet alleen jaarlijks vele miljoenen op maar maakt ieder jaar ook nog eens zes miljoen euro verlies. Dat is niet langer houdbaar in een stad die zelf al een schuldenlast van 13 miljard euro torst.

Een direct gevolg is dat de opening van het Metro C-station Fori Imperiali – Colosseo alweer drie jaar opschuift, naar 2024. Ook de verdere uitbouw van metrolijn C richting Piazza Venezia is opgeschort en verdwijnt wellicht voor jaren of zelfs voor eeuwig in de koelkast. De volledige afwerking van de nieuwe lijn tot aan de halte Clodio-Mazzini is tot nader order helemaal afgevoerd. Het ziet er dus naar uit dat het verhaal van metrolijn C eindigt aan het Forum Romanum.

metrowerken (1)

Tijdens een woelig debat in het stadhuis van Rome verklaarde burgemeester Virginia Raggi dat de financiële balans van Roma Metropolitane absoluut niet in orde is en dat het management blijkbaar niet opgewassen is tegen zijn taken. In de loop der jaren moest de overheid herhaaldelijk extra geld pompen in het bedrijf of was een zoveelste herkapitalisatie nodig. Roma Metropolitane blijkt echter een bodemloze put en blijft aan een hoog tempo geld verliezen, zowat zes miljoen euro per jaar.

Het blijven financieren van de bouw van de nieuwe metrolijn, waarvan de aanbesteding in februari 2006 werd toegewezen, maar waarvoor reeds in het begin van de jaren ’90 van de vorige eeuw de eerste plannen werden gemaakt, is een vicieuze cirkel die alleen maar zorgt voor steeds meer kosten. De bouw van Metro C is daardoor uitgegroeid tot een hallucinant en ingewikkeld verhaal en een nachtmerrie voor de stad. Bovendien kampt Rome zelf al met een torenhoge schuldenlast.

Virginia Raggi zei dat werknemers van Roma Metropolitane geen risico lopen en werk zullen aangeboden krijgen in andere stedelijke bedrijven. De burgemeester verduidelijkte dat alle infrastructuurwerken voor de nieuwe metrolijn die momenteel aan de gang zijn in ieder geval zullen voortgezet worden. De bouwwerken zullen echter opnieuw vertraging oplopen.

De aanleg van het nieuwe metrostation aan het Forum Romanum, een onderdeel dat al meermaals enorme vertraging opliep en tot nog toe was ingepland voor december 2022 (oorspronkelijk september 2020) wordt al meteen veschoven naar 2024. Momenteel wordt gewerkt aan de verbinding van dit nieuwe station in aanbouw met het bestaande station Colosseo op de B-lijn.

Door die werkzaamheden sluiten dertien metrostations elke nacht tot 7 december reeds om 21 uur, blijven ze een aantal weekends helemaal gesloten en zal ook in de toekomst nog vaker met aangepaste dienstregelingen worden gereden. De nieuwe halte Fori Imperiali – Colosseo wordt net als San Giovanni C een erg belangrijke draaischijf in het openbaar vervoersnet omdat de nieuwe C-lijn hier de bestaande metrolijn B zal kruisen.

metrowerken (5)

Doordat Roma Metropolitane de activiteiten stopzet komt er ook een einde aan de voortzetting van de nieuwe lijn richting Piazza Venezia. Aan dit plein was de eerstvolgende halte gepland, waarna achtereenvolgens ook nog de haltes Chiesa Nuova (Santa Maria in Vallicella), San Pietro, Risorgimento, Ottaviano (een knooppunt met lijn A) en Clodio-Mazzini moesten worden aangelegd. De geplande halte aan Largo di Torre Argentina werd al veel eerder definitief geschrapt wegens een overdadige aanwezigheid van archeologische artefacten in de ondergrond.

Het effectief graven van de metrotunnels gaat dankzij de moderne bouwtechnologie overigens relatief snel: de enorme boormachines doen er, uiteraard afhankelijk van de afstand, per traject tussen twee stations slechts 30 tot 40 dagen over. De aannemer kan dagelijks gemiddeld 8 tot 10 m boren en haalt soms zelfs pieken van 25 tot 30 m per dag.

De boorsnelheid hangt vooral af van de dichtheid en de samenstelling van het bodemmateriaal. Afhankelijk van de indeling van de ondergrondse stations en de bijhorende perrons en galerijen, kunnen de tunnels aan de verschillende haltes verbreed worden tot ongeveer 49 m.

Na het ruwe boor- en graafwerk volgt natuurlijk nog het grootste karwei: de beveiliging en de afwerking van het geheel. Omdat de boormachines zeer diep kunnen gaan (ze kunnen vlot werken tot ruim 50 meter diepte, al is dat in Rome meestal niet nodig) is de kans op verstoring van archeologische lagen nihil.

Op de plaatsen waar de stations en ventilatieschachten moeten komen is uiteraard wel graafwerk nodig. Voorafgaand aan de eigenlijke werkzaamheden werden op het hele metrotraject meer dan 400 gaten geboord, waarbij met gespecialiseerde apparatuur de ondergrond zo goed mogelijk in kaart werd gebracht.

metrowerken (4)

Het feit dat als gevolg van de vereffening van Roma Metropolitane de twee enorme tunnelboormachines zullen worden achtergelaten in de diepe ondergrond van het Forum Romanum zorgde recent voor nogal wat spectaculaire krantenkoppen, maar dat werd al in maart vorig jaar beslist. De kostprijs om dergelijke enorme machines te ontmantelen en naar opnieuw naar boven te halen ligt gewoon te hoog.

Precies omwille van de enorme kostprijs en de grote vertraging die het metroproject opliep werden reeds in het voorjaar van 2018 talrijke discussies gevoerd om de nieuwe C-lijn te laten eindigen op Piazza Venezia of er zelfs aan het Colosseum al mee op te houden. Dat zou Rome weliswaar gezichtsverlies opleveren, maar liever een afgang dan een totale financiële neergang, klonk het toen in het stadhuis van Rome.

Zelfs de grootste optimisten twijfelden toen al of de aanleg van de nieuwe lijn C dwars door het historische centrum wel zo’n goed idee was en of de huidige metroplannen (met ongetwijfeld nieuwe archeologische ontdekkingen in het vooruitzicht) nog wel realistisch zijn.

De neergang van Roma Metropolitane heeft het de stadsbestuurders ongetwijfeld eenvoudiger gemaakt om uit te leggen waarom de voortzetting van het project richting Piazza Venezia tot nader order wordt stopgezet en waarschijnlijk voorgoed zal worden afgevoerd. De vertraging die de aanleg van de nieuwe metrolijn heeft opgelopen is niet alleen te wijten aan de talrijke belangrijke archeologische vondsten waarmee de bouwers regelmatig werden geconfronteerd en waardoor de werkzaamheden soms lange tijd moesten worden stilgelegd.

metrowerken (7)

Er waren ook financiële malversaties en beschuldigingen van het verspillen van overheidsgeld. In Rome is al meer dan één onderzoek gevoerd naar de fors oplopende kosten en de bouwtijd van de derde metrolijn. In 2014 verklaarde de Rekenkamer dat het bouwconsortium ongeoorloofde en onverantwoorde kostenoverschrijdingen in de boeken had staan. De rechtbank kwam tot de conclusie dat alleen al in de periode tussen 2006 en 2010 meer dan 360 miljoen euro aan openbare middelen was verspild en “dat er blijkbaar een systeem was ontworpen om vertragingen te belonen”. In 2012 verklaarde rechtbankvoorzitter Luigi Giampaolino dat Metro C “het duurste en langzaamste openbare werkenproject in Europa en zelfs van de wereld leek te worden”.

Sinds de bouw van metrolijn C begon zijn de kosten van het project al opgelopen tot meer dan 5 miljard euro. Het totale kostenplaatje van het project werd oorspronkelijk geraamd op 3,047 miljard euro voor het volledige 25,6 km lange traject. Dat bedrag is nu al met meer dan 2 miljard euro overschreden terwijl nog maar iets meer dan twee derde van de route is afgewerkt. In theorie had het volledige metronet C, inclusief het station Clodio-Mazzini in 2024 moeten voltooid zijn.

Meteen na de aanvang van de bouw werden ‘aanvullende economische verzoeken’ ingediend, waarmee het de bedoeling was alvast de reservekas van de bouwheer aan te spreken. Zo werd er bovenop de oorspronkelijk ingediende kostprijsraming minstens 363 miljoen euro extra binnengehaald. Vervolgens liepen de werkzaamheden systematisch vertraging op. Dat had allerlei oorzaken, waarvan archeologische vondsten nog tot de meest onschuldige behoorden.

metrowerken (2)

In de daaropvolgende jaren kregen de metrowerken af te rekenen met steeds meer vertragingen. In 2011 was de kostprijs van het metropoject al opgelopen tot 1,4 miljard euro, terwijl er volgens de planning tot dan slechts 1 miljard euro had gespendeerd mogen worden. Daarna begon het pas echt mis te lopen.

Na een periode van inactiviteit, extra controles door de Rekenkamer en een speciaal samengestelde commissie, waarbij ondertussen 115 miljoen euro aan ‘lopende bouwkosten’ werd uitgegeven terwijl er in de praktijk nauwelijks werd voortgewerkt, begon het stadsbestuur zich in juni 2013 uiteindelijk toch vragen te stellen.

Maar het bouwconsortium Metro C SCpA, gevormd door Astaldi (34,5%), Vianini Lavori (34,5%), Ansaldo STS (inmiddels de nieuwe naam van een in 2008 ontstane fusiemaatschappij gevormd door Ansaldo Trasporti Sistemi Ferroviari en Ansaldo Segnalamento Ferroviario) (14%), de Cooperativa Muratori e Braccianti di Carpi (10%) en het Consorzio Cooperative Costruzioni of CCC (7%), had geen zin en tijd om lastige vragen te beantwoorden en startte een soort chantage-actie: het dreigde ermee om alle arbeiders voor onbepaalde duur te ontslaan, waardoor de verschillende bouwplaatsen op de metrotrajecten volledig zouden stilvallen. In Palazzo Senatorio volgden dagenlange crisisvergaderingen.

Lijnrecht tegen de mening van de door de rechtbank aangestelde begrotings- en boekhoudexperts in, die in hun schriftelijke verslagnota melding maakten van ontwettige betalingen voor een bedrag van honderden miljoenen euro, werd uiteindelijk beslist dat het duidelijk aantoonbare wanbeheer en de vermoedelijk aanwezige corruptie louter hypothetisch waren en dat het onmogelijk was om ondubbelzinnig te bewijzen dat de vertragingen en de oplopende kosten bij het bouwen van metrolijn C moedwillig werden veroorzaakt. Alles bleef dus bij het oude en het consortium mocht gewoon voortwerken. Crisis opgelost.

metrowerken (3)

Maar de oppositie had intussen bloed geroken. Na nieuwe klachten stelde naast de financiële inspectie nu ook het gerecht een onderzoek in. De officier van Justitie nam al snel het woord ‘samenzwering’ in de mond. Hij stelde vast dat de economische overeenkomsten ten onrechte werden opgedreven en dat het inzetten van de financiële reserves ‘ongegrond’ was en ‘op basis van fictieve gronden’ gebeurde. Het Mafia Capitale-schandaal moest toen nog in alle hevigheid losbarsten.

Samen met de Rekenkamer en boekhoudkundige experts berekende Justitie uiteindelijk dat er tenminste 221 miljoen euro onrechtmatig verdwenen was, wellicht een te lage raming. Als schuldigen werden 25 personen geviseerd, voornamelijk om stads- en federale ambtenaren, maar ook Gianni Alemanno, de voormalige burgemeester van Rome, evenals de directeur van de stedelijke dienst Infrastructuur en de voormalige commissaris van Mobiliteit.

Ze worden ervan verdacht onrechtmatige handelingen te hebben verricht waardoor de aanbestedende dienst en de algemene aannemer in onderling overleg en samenzwering, overeenkomsten hebben gemanipuleerd die hebben geleid tot onnodige en dure aanpassingen van de gunningsopdracht.

metrowerken (6)

Op het reeds afgewerkte gedeelte van metrolijn C (ongeveer 19 km) rijden metrostellen zonder bestuurder volgens een zeer klokvast schema. Er zijn geen noemenswaardige klachten van de reizigers. Op de lijn bevinden zich momenteel 22 stations, vertrekkend van Pantano tot aan San Giovanni, waar een verbinding wordt gemaakt met Metro A (centraal station Termini).

De stations Amba Aradam en Fori Imperiali – Colosseo zijn in aanbouw. Dit laatste station moet de verbinding maken met Metro B. Zoals het er nu naar uitziet ten vroegste in 2024, al zal het op een jaartje extra niet meer aankomen. Dat zal dus in ieder geval het voorlopige einde worden van Metrolijn C, al is het mogelijk dat de werkzaamheden ooit nog eens worden voortgezet. Al zal dan eerst de stadskas van Rome flink moeten worden aangevuld.

www.romametropolitane.it

Dertig jaar Nederlands Praatcafé in Rome

21 oktober 2019

In het najaar van 1989 werd in Rome het Nederlands Praatcafé opgericht, een plek waar iedere maand een bekende of minder bekende persoon een lezing zou geven voor een gevarieerd en vrijblijvend publiek, doorgaans Nederlanders die in Rome wonen en toeristen die er na een tip terechtkwamen. De groep komt elke vierde donderdag van de maand samen. De lezing begint om 21 uur en wie wil kan al vanaf 19.30 uur eten in de trattoria. Bezoekers van het Praatcafé krijgen korting op de drankjes.

Toen Marijke Bruins medio 1989 tegen Henri van der Zee over een op te richten Praatcafé voor Nederlanders in Rome sprak, zei Henri: “Jij het idee, ik het café”. Dat werd Da Vito aan de Via di Governo Vecchio 98. Na twee jaar verhuisde de groep naar Giulio Passami L’Olio aan de Via di Monte Giordano 28, waar het Praatcafé nu nog steeds gehuisvest is.

Sinds eind vorig jaar is de groep echter noodgedwongen tijdelijk moeten uitwijken naar E Passata La Moretta aan de Vicolo della Moretta 6 (naast de COOP, tussen de Via Monserrato en de Via dei Banchi Nuovi en de Via Giulia) omdat Giulio Passami L’Olio getroffen werd door brand. De herstellingswerken zijn nog steeds aan de gang.

Tijdens het eerstvolgende Praatcafé op donderdag 24 oktober wordt even stilgestaan bij het dertigjarige bestaan van het initiatief. Er zijn enkele speciale gasten en een bijzondere spreker die speciaal voor deze gebeurtenis uit Amsterdam overkomt, namelijk advocate Marry de Gaay Fortman.

Als vrouw aan de top in een mannenwereld leerde zij hoe we verbinding kunnen zoeken om succesvoller, slagvaardiger en innovatiever te worden. Je moet situaties niet laten escaleren en weinig aandacht besteden aan negatieve zaken. In het Praatcafé vertelt zij hoe de ‘kunst van de beminnelijke doeltreffendheid’ verrassende resultaten kan opleveren. 

“In deze tijd van verharding, polarisatie, confrontatie en andere onplezierige hebbelijkheden in het onderlinge verkeer, hebben we er wel behoefte aan nog eens te horen, dat charme en diplomatie ons veel verder brengt. Een leerzaam onderwerp en een aan te bevelen attitude, waarmee we onze lijst van goede voornemens voor 2020 kunnen vullen. Iedereen is dan ook van harte welkom om dit jubileumfeestje mee te vieren en meer te weten te komen over de kunst van de beminnelijkheid”, aldus Marius de Gaay Fortman, al jaren de bezieler en animator van het Nederlands Praatcafé in Rome.

Opmerkingen, suggesties of wensen ten aanzien van de sprekers in het Praatcafé zijn welkom via e-mail op praatcaferoma@gmail.com.

Veertiende Filmfestival van Rome begonnen

18 oktober 2019

De veertiende editie van het Filmfestival van Rome is gisteravond officieel geopend. Vanaf vandaag is ook het publiek welkom. Het Festa del Cinema di Roma 2019 duurt tot 27 oktober en heeft zoals altijd plaats in het Auditorium Parco della Musica (waar zich het hoofdprogramma afspeelt) en op een twintigtal andere plaatsen in Rome waar zich allerlei nevenactiviteiten afspelen. 

Het programma steekt andermaal vol met vertoningen, evenementen, tentoonstellingen, installaties, conferenties en debatten. Dit jaar is ook heel wat aandacht voor ontmoetingen met auteurs, acteurs en protagonisten van de Italiaanse en internationale cultuur .

Als gasten zijn onder meer aangekondigd: Bill Murray, de Parijse regisseur Olivier Assayas, de Amerikaanse auteur Bret Easton Ellis, Oscarwinnaar Ron Howard die de documentaire ‘Pavarotti’ komt voorstellen,  de Japanse filmmaker Kore-Eda Hirokazu, de Franse regisseur Bertrand Tavernier en anderen. De officiële selectie telt ongeveer 40 films uit de hele wereld.

Zoals elk jaar zijn aan het festival een heleboel nevenactiviteiten gekoppeld die zich op zowat twintig verschillende plaatsen in Rome afspelen en waar culturele evenementen plaatsvinden die de link leggen met de filmwereld.

Zo kan je onder meer terecht in het MAXXI-museum (Museo nazionale delle arti del XXI secolo di Roma), het Casa del Cinema en het MACRO-museum. De andere locaties, informatie over retrospectives en het aanbod voor kinderen vind je in de gedetailleerde programmafolder die je hieronder kan downloaden.

Festa del Cinema di Roma
Van 17 tot 27 oktober 2019
Auditorium Parco della Musica
Viale Pietro De Coubertin 30, Rome
www.romacinemafest.it

Download de programmafolder (ITALIAANS)

Download de programmafolder (ENGELS)

Italiaanse Senaat en Parlement willen zichzelf verkleinen

17 oktober 2019

Het Italiaanse parlement wil zichzelf verkleinen. Bijna alle partijen keurden een nieuwe wet goed die dat mogelijk maakt. Het Parlement zal worden ingekrompen van 630 naar 400 zetels en de Senaat van 315 naar 200 zitjes.

Het idee voor de afslankingsoperatie komt van de MoVimento 5 Stelle (M5S) of Vijfsterrenbeweging die stelt dat een kleiner parlement niet alleen efficiënter is maar bovendien een besparing van honderden miljoenen euro zal opleveren.

De verkleining moet na de verkiezingen van 2023 worden doorgevoerd. Tegenstanders van het plan kunnen nog echter nog een referendum over de nieuwe wet aanvragen.

Nationale Romeinenweek in Nederland van 25 april tot 3 mei 2020

16 oktober 2019

De datum van de eerstvolgende Nationale Romeinenweek is bekendgemaakt. Deze zal plaatsvinden van 25 april tot en met 3 mei 2020. Noteer deze data alvast in je agenda. Het thema zal zich focussen op archeologie. De komende maanden zal geleidelijk meer informatie over het programma te vinden zijn op www.romeinenweek.nl. Via deze webpagina kan je nog even terugblikken naar de voorgaande edities.

Stempels, opschriften en graffiti op Romeinse amforen

15 oktober 2019

De Antwerpse Vereniging voor Romeinse Archeologie (AVRA) organiseert op woensdag 16 oktober 2019 om 20 uur een lezing met als thema ‘Berichten over productie en handel in de Romeinse Oudheid. Stempels, geschilderde opschriften en graffiti op transportamforen’.

De lezing vindt plaats in de UA-Stadscampus, Rodestraat 14, Antwerpen (zaal R.004) en verloopt in samenwerking met de Vakgroep Geschiedenis van de Universiteit Antwerpen. De spreker van dienst is Patrick Monsieur.

Griekse en Romeinse amforen dienden voor het transport van levensmiddelen over lange en middellange afstand, meestal in vloeibare vorm: wijn, olijfolie, olijven, vissaus, gepekelde vis en droge vruchten. Vaak vertonen zij diverse teksten zoals fabrieksstempels, geschilderde opschriften en graffiti. Deze geven informatie over zowel de fabricatie van de amfoor als over het product dat erin zat.

Zo kennen we de namen van de amforenfabrikanten en de handelaars die de amforen opkochten om hun producten te vervoeren. Daarnaast worden vaak de naam en de kwaliteit van het product vermeld evenals maataanduidingen inzake gewicht en volume. Van dergelijke documenten zijn er ook in België bijzondere stukken gevonden. Een onschatbare bron voor de kennis van productie en handelsnetwerken in de
Romeinse oudheid.

Nieuwe verlichting voor Trevifontein

14 oktober 2019

Goed nieuws voor alle liefhebbers van de Trevifontein: nadat het monument van juni 2014 tot november 2015 in de steigers stond voor een grondige restauratie, is nu ook een nieuw verlichtingssysteem geïnstalleerd. Dat was dringend nodig, want de oude verlichting was versleten en durfde al eens haperen. Er werd gekozen voor ledverlichting waardoor meteen ook de energiekosten met 70% dalen.

Daarmee is de Trevifontein, één van de drukst bezochte en meest gefotografeerde monumenten in Rome, ook ’s avonds en nachts opnieuw in volle glorie te bewonderen. Alleen de lelijke souvenirkraampjes staan nog in de weg, maar daar wil het stadsbestuur in de toekomst iets aan doen. De volledige kostprijs van de restauratie vier jaar geleden, zowat 2,18 miljoen euro, werd betaald door het modehuis Fendi.

Op de plaats waar nu de Trevi-fontein staat lag de tussenstop van de Aqua Virgo, een antieke waterleiding van 21,2 km lang, die in 19 v. Chr. werd aangelegd door Agrippa. Het is daarmee het kortste van de dertien aquaducten die het oude Rome zal kennen. Het aquaduct eindigde bij het badcomplex dat Agrippa achter het Pantheon bouwde, het eerste in Rome. Het debiet bedroeg toen 100.160 m³ per dag.

Soldaten van Marcus Vipsanius Agrippa (63 v. Chr. – 12 v. Chr.), generaal en de schoonzoon van keizer Augustus, hadden de opdracht gekregen op zoek te gaan naar water. Volgens de legende ontmoetten enkele soldaten in de bergen een meisje dat hen een bijzonder zuivere bron wees zodat ze hun dorst konden lessen. De bron werd daarom de ‘Aqua Virgo’ (ook aqua virginis) genoemd, later omgevormd tot het Italiaanse ‘Acqua Vergine’ of maagdenwater. Het is een mooi verhaal.

Op het rechter bas-reliëf van de Trevifontein is te zien hoe de maagd de soldaten de weg wijst naar de bron. Aan de linkerzijde legt Agrippa aan Augustus zijn plan uit om water naar de stad te brengen. Een andere uitleg is dat de naam afkomstig is van het woordje virga, de wichelroede waarmee vroeger nogal eens naar ondergrondse bronnen werd gezocht.

Na de val van het oude Rome raakten de aquaducten buiten gebruik. De Aqua Virgo werd in 1453 hersteld door paus Nicolaas V die er ook een bescheiden fontein liet oprichten. Daardoor komt het Trevi-water ook vandaag nog onbezoedeld tot in de stad. Het water van de Trevifontein werd eeuwenlang meegenomen op reis tegen ziekte. Het stond bekend om zijn helende kracht. Het zou het bovendien het lekkerste water uit de stad zijn.

Naar verluidt weigerde Michelangelo ander water te drinken dan uit deze bron. Toen Michelangelo op 87-jarige leeftijd stierf vond men in zijn kelder vijf vaten Treviwater. Tot ver in de negentiende eeuw lieten de pausen vaatjes water uit de Trevi naar het Vaticaan brengen. De huidige Trevifontein werd gebouwd in de periode 1732-1751 met geld dat paus Urbanus VIII had bijeengebracht met een extra belasting op wijn.

Deze fontein is zo groots en gevarieerd dat men haar eigenlijk nooit te vaak kan bekijken. Ogen en oren worden tegelijkertijd geboeid en met dat eeuwig veranderlijke spel van licht en schaduw op het water wordt men iedere keer weer een beetje afgeleid, zodat er altijd iets overblijft voor een volgende keer en een volgende keer, tot in het oneindige’, dat lezen we bij de Romeinse schrijver-journalist Antonio Baldini (1889-1962).

De Italiaanse componist Ottorino Respighi (1879-1936) wijdde een deel van zijn ‘Fontane di Roma’ uit 1916 aan ‘la fontana di Trevi al meriggio’, een evocatie van de triomftocht van Neptunus onder de middagzon.

Het is onzeker waar de naam Trevi vandaan komt. Volgens sommigen is het woord afgeleid van het Latijnse “trivium” dat driesprong betekent, verwijzend naar de drie straten (tre vie) die toen op het plein samenkwamen (nu zijn er zes).

Vandaag loopt het water nog steeds onder de Pincio naar het centrum van de stad om er verschillende fonteinen te voeden waaronder deze op Piazza della Rotonda voor het Pantheon, de Barcacciafontein onderaan de Spaanse Trappen, de drie fonteinen op Piazza Navona, de twee fonteinen op Piazza Farnese… Kortom, het water dat we hier zien vloeien loopt vandaag naar niet minder dan vijftien grote en veertig kleinere fonteinen in de binnenstad.

Hoe belangrijk de waterbedeling ook nog tijdens de 19e eeuw was beschrijft Amerikaanse diplomaat en schrijver Nathaniel Hawthorne (1804-1863) in 1858:

‘In the daytime there is hardly a livelier scene in Rome than the neighbourhood of the fountain of Trevi; for the piazza is then filled with stalls of vegetables and fruit dealers, chestnut-roasters, cigar-vendors, and other people whose petty and wandering traffic is transacted in the open air. It is likewise thronged with idlers, lounging over the iron railing, and with ‘forestieri’ (tourists) who come hither to see the famous fountain. Here, also, are men with buckets, urchins with cans, and maidens (a picture as old as patriarchal times) bearing their pitchers upon their heads. For the water of Trevi is in request, far and wide, as the most refreshing draught for feverish lips, the pleasantest to mingle with wine, and the wholesomest to drink, in its native purity that can anywhere be found’.

De bouw van de Trevifontein zoals we die vandaag kennen heeft een lange geschiedenis. Omdat het antieke aquaduct vrij kort was en omdat het grotendeels ondergronds liep, was het voor Nicolaas V vrij gemakkelijk te herstellen, al waren sommige delen ingestort of door kalkafzetting geblokkeerd geraakt. De werken werden geleid door de schilder, dichter, taalkundige, filosoof, cryptograaf, musicus en architect Leon Battista Alberti (1404-1472), één van de belangrijkste figuren van de Italiaanse renaissance.

Op zijn aandringen gaf de paus opdracht het aquaduct in de buurt van de Porta Pinciana een andere loop te geven met als eindpunt de huidige plaats van de Trevi-fontein waar een waterreservoir werd gebouwd. Het was een eenvoudig rechthoekig bekken waarin vanuit drie tuiten het water stroomde. Tijdens de zestiende eeuw werden enkele wijzigingen aangebracht zonder dat de vorm van de fontein veranderd werd.

Het is dan wachten tot paus Urbanus VIII Barberini (1623-1644) het initiatief neemt voor een monumentaal project. Gian Lorenzo Bernini krijgt als pauselijk architect de opdracht om het eenvoudige bekken te vervangen door een kunstige fontein, en wel op kosten van de Romeinse bevolking via een accijns op wijn. Het sprekende beeld Pasquino schreef: ‘Na duizend belastingen op wijn, verfrist Urbanus de Romeinen nu met gewoon water’. En ook: ‘Nadat hij accijnzen op de wijnen beval, dronken ze er alleen nog op het Quirinaal’.

De bouw van de nieuwe fontein was niet eenvoudig. Om te beginnen moesten enkele huizen worden afgebroken om het plein groter te maken. Daarna werd een tweedelig halfrond bassin gebouwd op twee verschillende niveaus. Bij het overlijden van de paus in 1644 werden de werken echter stilgelegd omdat zijn opvolger Innocentius X Pamphili (1644-1655) zich enkel interesseerde voor de Piazza Navona. Paus Alexander VII Chigi (1655–1667) liet wel nieuwe plannen uitwerken, maar deze zouden nooit worden uitgevoerd.

Bijna een eeuw later, in 1730, schrijft Clemens XII Corsini (1730-1740) een wedstrijd uit voor een nieuw ontwerp voor de fontein, maar de ingediende plannen voldoen andermaal niet aan de wensen van de paus zodat in 1732 opnieuw een ontwerpwedstrijd wordt uitgeschreven. Ditmaal is er een winnaar, Nicola Salvi (1697-1751).

De fontein die hij voorstelde zou immens groot worden, even breed als de gevel van het achterliggende paleis, de fontein moest zelf een majestueus paleis worden, de ‘residentie’ van Neptunus die centraal op een ‘zeewagen’ zou tronen voortgetrokken door zeepaarden en tritons. Salvi wilde een overdonderend effect. De kern van zijn ontwerp werd gevormd worden door een enorme door het water overspoelde rotsmassa en dat effect zou nog versterkt worden doordat de toeschouwers aangetrokken door het watergedruis, komend uit de nauwe omliggende straatjes en steegjes plots op een alles overheersende fontein zouden stoten.

Het werk vorderde niet zonder kritiek en protesten, met name van de kant van de eigenaars van het achterliggende Palazzo Poli. In 1742, onder Benedictus XIV Lambertini (1740-1758) en tien jaar na het begin van de werken, werd het marmer dat het grote bekken vormt van de fontein aangebracht.

Ook de decoraties in travertijn van de bovenverdieping waren reeds voltooid, namelijk de top met het wapen van Clemens XII Corsini geflankeerd door de allegorische figuren van de ‘Faam’ en eronder de vier personificaties van al het goede dat het water brengt, zoals de ‘Overvloedigheid van de vruchten’, de ‘Vruchtbaarheid van de velden’, de ‘Overvloed van de herfst’ en de ‘Bekoorlijkheid van de weiden’. De twee paarden, rechts ‘rustig’ en links ‘woest’, symboliseren de kalme en onrustige zeeën.

Al waren de werken verre van beëindigd en ook al bevonden sommige delen zich nog in het voorontwerp-stadium (gipsen in plaats van marmeren beelden, basreliëfs in hout, …), toch werd de fontein tijdens de zomer van 1744 door de ongeduldige Benedictus XIV ingewijd. Volgens een verslag uit die tijd was ze ‘rijkelijk gevuld met haar kostbare en zo overvloedige water’.

Afgezien van de enorme belangstelling die zijn werk ook vandaag nog te beurt valt, heeft Nicola Salvi er zelf weinig plezier aan beleefd. Tijdens zijn leven, maar ook na zijn dood in 1751, kreeg hij vooral kritiek en jaloezie te verduren, en weinig of geen erkenning als architect. Al kende hij tijdens zijn leven enige roem, na zijn dood raakte hij volledig in de vergetelheid want eigenlijk is er nooit veel waardering geweest voor de Trevifontein als kunstwerk.

Na zijn dood wordt Salvi opgevolgd door Giuseppe Panini (niet te verwarren met de kunstschilder en architect Giovanni Paolo Pannini – 1691-1765 of nog minder met de uitvinder van de bekende voetbalplaatjes!) die de oorspronkelijke plannen wijzigt. Volgens het ontwerp van Salvi zou het water met veel geweld naar beneden moeten storten, maar Panini daarentegen laat drie halfronde en trapsgewijze bassins aanbrengen waardoor het watervaleffect sterk verminderd wordt.

Voor de nissen onder de basreliëfs waarin de ontmoeting wordt uitgebeeld tussen het meisje en de soldaten (rechts) en Agrippa die het aquaduct laat bouwen (links), had Salvi de figuren van de ‘Maagd van Trevi’ en van Marcus Agrippa voorzien. Panini gaf de voorkeur aan allegorische afbeeldingen, rechts de ‘Zuiverheid van de Lucht’ en links de ‘Overvloedigheid’.

Pas in 1762, dus na dertig jaar, kunnen de werken aan de Trevi als beëindigd beschouwd worden. De fontein is 26 m hoog en ongeveer 22 m breed.Het laatste deel van de puzzel was het gigantische centrale beeld van Oceanus of Neptunus dat gemaakt werd door Pietro Bracci (1700-1773), de belangrijkste Romeinse beeldhouwer van zijn tijd en een vooraanstaand lid van de Accademia di San Luca.

Bracci verklaarde zelf dat zijn Oceanus het grootste beeldhouwwerk ooit was en dat het op volmaakte wijze uitdrukking gaf aan Salvi’s idee van de ‘ongebreidelde macht die altijd aanwezig is in ieder deeltje van de Schepping, zelfs het kleinste’. Van Bracci zien we in Rome onder meer werk in Palazzo Venezia, in het noordelijke transept van de Santa Maria sopra Minerva en ook in de Sant’ Ignazio (de twee engelen bij het graf van Jan Berchmans).

De Fontana di Trevi werd vooral beroemd dank zij Fellini’s klassieker ‘La Dolce Vita’ uit 1960. De film is een flamboyante kroniek over de ondraaglijke lichtheid van het bestaan, met de dan 36-jarige Marcello Mastroianni als een mondaine jetset-journalist. In de meest memorabele scène neemt de blonde vamp Anita Ekberg hartstochtelijk en provocerend een nachtelijke duik in de fontein. De scène duurt slechts 96 seconden, maar zou vandaag goed zijn voor een astronomische boete.

De Trevifontein is uiteraard ook bekend voor het muntjes gooien. Weinigen beseffen dat hiermee een ritueel wordt herhaald uit de prille oudheid toen nimfen op soortgelijke wijze hun gaven kregen toegeworpen. Wat de Trevifontein betreft schrijft een gepast ritueel voor. Eerst moet men met de linkerhand het water drinken of minstens de lippen bevochtigen.

Beneden uiterst rechts vind je een fonteintje met drinkbaar water. Vervolgens dient men met de rug naar het grote waterbekken over de linkerschouder met de rechterhand muntjes te gooien. Het eerste muntje verzekert een terugkeer naar Rome, een tweede muntje de liefde van een Romein(se) en het derde een Romeins huwelijk. Merk op dat iedereen slechts één muntje in het water kiepert…! De opbrengst van de Trevimuntjes is jaarlijks goed voor ongeveer 1,5 miljoen euro. Het geld gaat naar goede doelen.

Bij zijn tweede bezoek aan Rome in 1877 schrijft de Nederlandse dichter, priester, theoloog en politicus Herman Schaepman (1844-1903): ‘daar murmelde en klaterde, ruischte en bruiste ’t ons weer te gemoet, ’t was de fontana di Trevi, herinnert gij u nog hoe wij op den vooravond van ons vertrek uit de holle hand het water dronken, de sproke is waarheid, wij zijn weer in Rome!’.

Toen zijn krachten verminderden reisde Schaepman 25 jaar later terug naar Rome om er op 21 januari 1903 te sterven, hij werd begraven op het Campo Santo Teutonico, net naast de Sint Pietersbasiliek. De tekst van Schaepman is merkwaardig want het muntjes gooien zou pas omstreeks 1870 begonnen zijn, het werd een rage vanaf 1954 dankzij de film ‘Three coins in the fountain’.

In Palazzo Poli dat de rug vormt van de Trevifontein, bevindt zich sinds 1978 de in 1738 door paus Clemens XII opgerichte Calcografia Nazionale. Het prentenkabinet bezit een verzameling van meer dan 23.000 originele koperen platen, de grootste verzameling etsplaten ter wereld. De toegang tot het museum ligt in de straat links van de Trevifontein.

We eindigen met een ander leuk verhaal. Ga even naar de rechterzijkant van de fontein. Bijna op het einde van de balustrade je een zeer dikke vaas in travertijn, de Romeinen noemen haar de ‘asso di coppe’, de kampioen der vazen. Die staat daar omdat tijdens de bouw van de fontein, ter hoogte van die vaas een kapper zijn winkel had.

Die kapper gaf elke dag onaangename en kwetsende commentaar over de werkzaamheden, hij vond de fontein maar niets en vond het nodig dit met veel adjectieven aan iedereen die het maar horen wilde te vertellen. Nicola Salvi werd dat zo beu dat hij ter hoogte van de kapperszaak deze dikke siervaasl liet neerzetten, met de opmerking: ‘zo kan die zageman mijn fontein niet meer zien en heeft hij er ook geen last meer van’.

Restanten van drie Gallo-Romeinse huizen ontdekt in Gent

13 oktober 2019

Tijdens werkzaamheden voor de uitbreiding van de begraafplaats in het Belgische Drongen (een deelgemeente van Gent) voeren archeologen van de Dienst Stadsarcheologie en Monumentenzorg opgravingen uit. Daarbij zijn de restanten blootgelegd van drie huizen uit de Gallo-Romeinse periode.

Aan de Mariakerksesteenweg in Drongen worden voorbereidingen getroffen voor de aanleg van de eerste zone voor natuurbegraven in Gent. In 2017 had een verkennend onderzoek al sporen opgeleverd van menselijke aanwezigheid  uit de IJzertijd en de Romeinse periode. Voldoende reden om deze zone grondig te onderzoeken.

Het archeologische onderzoek startte op 7 oktober 2019 en beslaat een terrein van één hectare. In een eerste opgravingsvlak werden paalsporen van drie huizen uit de Gallo-Romeinse periode gevonden. Op het terrein zijn het niet meer dan een paar donkere vlekken in het gelige zand. Toch verraden zij de plekken waar houten nok- en wandpalen gestaan hebben.

De drie grondplannen zijn verschillend en dateren waarschijnlijk uit verschillende periodes. De vorm van de huizen laat toe om ze te dateren. De eenvoudigste plattegrond, te dateren in de eerste en begin tweede eeuw, lijkt sterk op huisvormen die de stadsarcheologen in 2009 op de Keiskant vonden. De twee andere huistypes zijn vormen uit de daaropvolgende eeuwen.

Naast de paalsporen zijn er ook scherven van huisraad ontdekt die de aanwezigheid van de Romeinse cultuur duidelijk aantonen. Momenteel wassen de archeologen de vondsten en wordt alles in detail bekeken. De archeologen hopen met het verder onderzoek zicht te krijgen op de manier waarop de mensen zich in de eerste eeuwen van onze jaartelling in dit Drongense landschap organiseerden, hoe ze het land indeelden en hoe de bewoning geordend was.

Door deze belangrijke vondsten zal Drongen iets langer moeten wachten op de geplande uitbreiding met een zone voor natuurbegraven. De begraafplaats blijft uiteraard toegankelijk gedurende de opgravingen. Voor de opgraving werkt de Dienst Stadsarcheologie en Monumentenzorg samen met archeologen van BAAC Vlaanderen, een onafhankelijk studiebureau voor Bouwhistorie en Archeologie. De opgravingen duren nog tot het einde van deze maand.

Dag van de catacomben in Rome

12 oktober 2019

Onze clubleden wisten dit net iets eerder, maar ook onze niet-leden willen we even op de hoogte brengen van deze interessante activiteit omdat we weten dat heel wat mensen de Romeinse catacomben fascinerend vinden.

Vandaag zaterdag 12 oktober vindt in Rome voor de tweede keer de Giornate delle Catacombe plaats, een speciale dag die wordt georganiseerd door de Pontificia Commissione di Archeologia Sacra en waarbij een aantal catacomben gratis toegankelijk zijn. Naast enkele klassiekers staan ook een aantal minder bekende catacomben op het programma.

catacombendag
Zo zijn de catacomben van San Callisto, San Sebastiano, Domitilla, Priscilla, Sant’Agnese, de Santi Marcellino en Pietro, San Pancrazio en San Lorenzo gratis te bezoeken op de gewone uren.

De volgende twee sites zijn geopend van 9 uur tot 17.30 uur en die kan je enkel bezoeken door vooraf te reserveren op eventicatacombe@gmail.com:

  • Il Museo della Torretta – Comprensorio di San Callisto (hoofdingang). Via Appia Antica 78.
  • Museo e Catacomba di Pretestato. Via Appia Pignatelli 5.

Bij de hiernavolgende drie sites vertrekt elke 45 minuten een groepje van maximum 20 personen voor een exclusieve rondleiding. Ook hier moet je verplicht reserveren via e-mail: eventicatacombe@gmail.com:

  • Catacomben van Santa Tecla. Via Silvio D’Amico 42.
  • La regione dei Fornai. Via delle Sette Chiese 282.
  • L’ipogeo degli Aureli. Via Luigi Luzzatti 2b.

Op de website vind je meer details over het programma. Er zijn op verschillende locaties ook concerten en workshops voor kinderen.

De flyer met het volledige programma kan je hier downloaden.