Archive for the ‘Romenieuws’ Category

Na twee jaar weer Festa della Befana op Piazza Navona

5 december 2022

De populaire La Befana-markt in Rome is sinds het voorbije weekend na twee jaar afwezigheid weer te bezoeken op Piazza Navona en dit tot 6 januari.

Door de Covid 19-pandemie werd de traditionele en bij de Romeinen populaire kerstmarkt twee keer geannuleerd.

In een zestigtal kraampjes worden speelgoed, kerstversieringen, snoepgoed, lederwaren, boeken, streekproducten en andere geschenkartikelen verkocht.

Ook de bekende kermiscarrousel staat weer terug op Piazza Navona. Tijdens de feestdagen speelt er voor kinderen een poppentheater.

Het stadsbestuur schreef eerder dit jaar een aanbesteding uit om 22 nieuwe exploitatievergunningen toe te kennen aan nieuwe standhouders, met als doel alle 64 standplaatsen op de markt te vullen.

De overige bestaande licenties zijn controversieel omdat ze in 2017 in weinig transparante omstandigheden door het vorige bestuur onder burgemeester Virginia Raggi werden verleend voor een periode van negen jaar.

Tot 2026 kunnen de 42 vroegere standhouders dus niet worden vervangen. Dat leverde de voorbije jaren klachten op wegens concurrentievervalsing.

befana2022

La Befana, dat samenvalt met het feest van Driekoningen op 6 januari, is een jaarlijkse feestdag in heel Italië die het officiële einde van de kerstperiode markeert.

In de Bijbelse traditie is het feest van Driekoningen wanneer de Drie Wijzen in Bethlehem arriveren met geschenken voor de pas geboren Jezus op de twaalfde dag na Kerstmis.

De populaire sprookjesversie van La Befana vertelt dat de drie wijze mannen een heksachtige vrouw of strega uitnodigden om hen te vergezellen op hun reis om geschenken naar het Christuskind te brengen.

De vrouw weigerde aanvankelijk omdat ze het te druk had met huishoudelijk werk, maar trok het gezelschap uiteindelijk toch achterna.

De goedhartige Befana kon zowel het gezelschap als Jezus echter niet vinden en gaf het meegebrachte speelgoed dan maar aan andere kinderen.

De folklore rond La Befana wordt in Italië al eeuwenlang in een of andere vorm in stand gehouden en is mogelijk voortgekomen uit oude heidense rituelen of van de Sabijnse/Romeinse godin Strenia.

La Befana wordt het meest geassocieerd met Rome en Midden-Italië, maar de traditie verspreidde zich in de twintigste eeuw naar de rest van het land.

In Italië, overschaduwt La Befana moeiteloos de moderne kerstman. Talrijke kinderen hangen in de nacht van 5 op 6 januari hun kousen omhoog in afwachting van de geschenken die La Befana er komt instoppen.

De kousen worden bij voorkeur bij ramen of boven open haarden geplaatst, liefst met een glas wijn of wat kersttraktaties zoals panettone of pandoro als verfrissing en hapje voor La Befana.

Kinderen die braaf zijn geweest, krijgen normaal gesproken snoep, terwijl degenen die zich hebben misdragen stukjes steenkool of donkerkleurig snoepgoed krijgen.

Na het deponeren van haar geschenken, staat de met roet bedekte oude heks erom bekend het huis aan te vegen vooraleer ze weer op haar bezem springt.

Wie toevallig La Befana zou ontmoeten, krijgt een klap met haar bezemsteel omdat ze niet gezien wil worden.

La Befana vien di notte
Con le scarpe tutte rotte
Col vestito alla romana
Viva, Viva La Befana!

* * *

Viene, viene la Befana
Vien dai monti a notte fonda
neve e gelo la circondan
neve e gelo e tramontana!
Viene, viene la Befana

Tentoonstelling biedt kans op uitzonderlijk bezoek aan basilica van Neptunus

4 december 2022

Ook al heb je er al tientallen keren in rondgewandeld, een bezoek aan het Pantheon blijft altijd een belevenis. Nu wordt aan dat bezoek nog een extra laagje toegevoegd.

In Rome is de tentoonstelling ‘Drawing on History – Disegnare con la Storia. Stirling, Wilford and Associates 1980-2000’ aan de gang. Deze expo is nog tot 28 december te bezoeken en wordt uitzonderlijk gehuisvest in de tot voor kort ontoegankelijke maar recent gerestaureerde ruimtes van de vroegere basilica van Neptunus. Aan het einde van dit bericht lees je alle praktische details over het bezoek.

Deze Basilica Neptuni bevond zich destijds vlak naast het Pantheon. Hier ontdekken we hoe Rome eruitzag vóór de bouw van het Pantheon door Agrippa. Het was een plek met een belangrijke historische en symbolische betekenis, gewijd aan goden.

basiliek_neptunus (18)

Het Ministerie van Cultuur droomde er na jaren van onderzoek en studies, die overigens nog steeds aan de gang zijn, al langer van om deze nooit eerder opengestelde site uit de oudheid te kunnen tonen aan het publiek.

Het is een stukje verborgen Rome, in het hart van de stad nog wel, dat vanaf nu te bezoeken is. Voorlopig kan dat tot eind dit jaar, maar bij voldoende belangstelling (en daar twijfelt niemand aan) is de kans groot dat de rondleidingen ook na de tentoonstelling gewoon worden voorgezet en wellicht zelfs nog worden uitgebreid.

Dat zal ook afhangen van in hoeverre het Ministerie bereid is om hiervoor voldoende personeel en dus ook geld ter beschikking te stellen.

basiliek_neptunus (7)

De basilica van Neptunus werd in de periode 27 v. Chr. – 25 v. Chr. gebouwd door Agrippa, samen met het Pantheon en andere gebouwen zoals de Thermen en de Saepta (arcades).

Na de brand in 80 na Christus werd de basilica ten tijde van keizer Hadrianus herbouwd. Na de instorting van het dak in de dertiende eeuw, veranderde het gebouw regelmatig van eigenaar tot omstreeks 1500 het palazzo dell’Accademia Ecclesiastica op de overblijfselen werd gebouwd.

Onder paus Nicolaas V werd in de periode 1451-1452 een deel van de architectonische decoratie overgebracht naar het Vaticaan.

basiliek_neptunus (9)

De structuur van de basiliek is bekend dankzij talrijke tekeningen uit de zestiende eeuw. Het plan van het gebouw was rechthoekig van vorm en binnen was vermoedelijk het standbeeld van de god van de zee Poseidon of Neptunus geplaatst.

In het midden was er een grote halfronde exedra met een half koepelvormige bedekte apsis. Het hoofdgestel werd gekenmerkt door een fries met paren dolfijnen, schelpen, drietanden en plantelementen.

Aan de zijkanten van de exedra stonden vier zuilen, waarvan er één in de vorige eeuw is verplaatst. Vandaag zijn de overblijfselen van de muren nog steeds zichtbaar aan de achterzijde van het Pantheon.

basiliek_neptunus (4)

De rondleiding brengt je ook op de diepere niveaus van het Pantheon. Langs de hedendaagse straten lijkt het alsof het Pantheon doorheen de eeuwen ongeveer zeven tot acht meter in de grond is gezakt.

De diepe ‘gracht’ rond het Pantheon, als we die zo mogen omschrijven, onthult echter het oorspronkelijke niveau van de basilica van Neptunus en werd pas zichtbaar gemaakt toen tijdens grootschalige werken in 1881 de middeleeuwse gebouwen en structuren rond het Pantheon werden verwijderd.

Een legende vertelt dat de diepte rond het Pantheon zou ontstaan zijn door een woeste rondrennende duivel die boos zou zijn geweest op paus Bonifatius IV die het had aangedurfd om de Romeinse tempel (het Pantheon) om te vormen en te wijden tot een kerk, de Santa Maria ad Martyres.

Nog meer onzin? Ooit hoorden we een gids vertellen dat de diepe geul het restant was van een slotgracht die door de pausen was gegraven om het Pantheon te verdedigen.

basiliek_neptunus (7)

In de Via della Palombella, de eerste straat net achter het Pantheon, vinden we resten van een apsis met Korinthische zuilen, nissen en fragmenten van beeldhouwwerk met de resten van een mooie marmeren fries met dolfijnen, schelpen en drietanden.

Dit zijn overblijfselen van de basilica di Nettuno, die tussen het Pantheon en de thermen van Agrippa stond en door Agrippa gebouwd werd als dank voor zijn overwinningen ter zee, waaronder in Actium tegen de vloot van Cleopatra en Marcus Antonius.

De rondleiding voert je ook langs een icoon van de maagd Maria met kind, dat vermoedelijk de wijding van de Santa Maria ad Martyres heeft meegemaakt of zelfs ter gelegenheid van die inhuldiging is vervaardigd. Het is één van de drie oudste soortgelijke afbeeldingen in Rome.

Je wandelt tussen de cilindervormige wanden van de tempel en de orthogonale muren van de basilica van Neptunus, tot je de zolderverdieping bereikt.

basiliek_neptunus (14)

Hier bevinden zich talrijke artefacten die ontdekt zijn bij de opgravingen van het monument. Daaronder friezen met dolfijnen, portretbustes, lijsten, bakstenen met de stempels van Hadrianus, enz.

In dit kader kreeg ook de voormelde tentoonstelling ‘Drawing on History Disegnare con la Storia’ een plaatsje. De expo met ontwerpschetsen, tekeningen en foto’s analyseert de architecturale productie van de laatste vijftien jaar van Stirling, Wilford en Associates.

Ze werd opgebouwd in samenwerking met de Universiteit van Liverpool, de British School in Rome, de 20th Century Society, Drawing Matter en Sheppard Robson.

Acht internationale projecten getuigen van het collaboratieve karakter van de architectuurstudio van James Stirling en Michael Wilford en hun bedrijfspartners Laurence Bain en Russell Bevington die worden gerekend bij de meest creatieve ontwerpers van de twintigste eeuw.

.basiliek_neptunus (13)

Het publiek krijgt de kans om de dagelijkse activiteit van een van de meest invloedrijke architectuurstudio’s van de twintigste eeuw te observeren.

De beroemde projecten in Leicester, Cambridge en Oxford, de hightech-experimenten en musea in Duitsland, die hier worden tentoongesteld zijn een duidelijke uitdrukking van een ‘informele monumentaliteit’ om de woorden van Stirling zelf te gebruiken.

Zowel Stirling als Wilford waren verliefd op het Pantheon en hebben altijd verkondigd dat ‘het Pantheon een onsterfelijke zoektocht blijft, een les voor iedereen’. Daarmee is ook de keuze voor de locatie van deze expo verklaard.

basiliek_neptunus (17)

De eerste tempel (zonder koepel) op deze plaats werd in 27 v. Chr. gebouwd door Marcus Vysonius Agrippa (62 v. Chr. – 12 na Chr.), de belangrijkste militaire raadsman en veldheer van Augustus.

Agrippa versloeg Sextus Pompeius en voerde het bevel bij de slag bij Actium in 31 v. Chr. die een einde maakte aan de ambities van Marcus Antonius en Cleopatra, zodat Augustus de alleenheerschappij kreeg (zie onze nieuwsbrief van gisteren).

Na de dood van Marcellus verplichte Augustus zijn enige dochter Julia te huwen met de veel oudere Agrippa. Augustus volgde daarmee de raad op van Maecenas die hem had gezegd dat Agrippa zo machtig was geworden dat ‘hij je schoonzoon moet worden ofwel uit de weg dient geruimd te worden’.

Toen de senaat Agrippa opnieuw op veldtocht wilde sturen, was deze daar niet bijzonder happig op en vroeg enkele dagen bedenktijd. Tijdens de derde nacht verscheen hem in een droom Cybele, de oermoeder en godin van de vruchtbaarheid die hem beval offers te brengen aan de zeegod Neptunus.

Ze beloofde dat ze samen met Neptunus Agrippa zou bijstaan tijdens zijn veldtocht op voorwaarde dat hij een tempel zou bouwen zoals ze hem in zijn droom toonde.

basiliek_neptunus (6)

Nadat hij Perzië had overwonnen, hield Agrippa woord. Hij bouwde tussen 27 v. Chr. en 25 v. Chr. een tempel in travertijn die hij aanvankelijk wilde toewijden aan Augustus, sinds 27 v. Chr. de nieuwe naam van Octavianus.

Wegens diens weigering werd de tempel opgedragen aan de belangrijkste goden van het Julisch-Claudische huis, namelijk Mars, Venus en de goddelijke Caesar.

De keuze om de tempel precies op deze plaats op te richten, was niet toevallig. Volgens Livius (59 v. Chr. -17 na Chr.) werd hij gebouwd ‘daar waar Romulus, de stichter van de stad, tijdens een onweer door een wolk gegrepen werd en voor altijd verdween om opgenomen te worden onder de goden’.

De door Agrippa gebouwde tempel die naar het zuiden gericht was, werd na de brand van 80 na Chr. door Domitianus (81-96) gerestaureerd, maar in 110 werd het gebouw getroffen door de bliksem waarbij het volledig vernield werd. Andere bronnen beweren echter dat het gebouw instortte omdat de funderingen het begaven.

basiliek_neptunus (11)

De in 76 na Chr. bij Sevilla geboren Hadrianus (117-138) bouwde op dezelfde plaats een totaal nieuwe tempel die hij de naam Pantheon gaf. Het Griekse woord ‘pantheion’ betekent ‘alle goden’ zodat het gebouw een polytheïstische roeping had.

De Grieks-Romeinse senator Dio Cassius schreef tijdens de derde eeuw: ‘misschien heeft de tempel die naam omdat er beelden van veel goden staan, onder andere van Mars en Venus, maar volgens mij komt het omdat het Pantheon door zijn koepel op de hemel lijkt’.

De koepel speelde inderdaad een essentiële rol. Hij vormde een ode aan de hemel, de oculus of opening bovenaan symboliseerde de zon en het ‘alziende’ in de hemel. Het heelal had voor de Romeinen in tegenstelling tot de Grieken geen astronomische betekenis, maar wel een religieuze.

Bij Plato (427 v. Chr. – 347 v. Chr.) wiens theorieën ten tijde van Hadrianus veel succes kenden, lezen we over ‘een gat in het hemelgewelf’ het volgende:

‘Het gelukzalige godenras beweegt zich aan de hemel langs prachtige banen waar allerlei schitterende dingen te zien zijn. Iedere god verricht zijn eigen taak en daarbij mag telkens ieder mee die dat wil en kan, want voor afgunst is in de kosmische reidans geen plaats. Wanneer ze naar een feestelijk diner gaan, rijden ze steil omhoog naar de top van het hemelgewelf. (…) De onsterfelijken rijden, wanneer ze de top van het gewelf hebben bereikt, naar buiten en stellen zich op de rug van de hemel op. Zij draaien dan in de omwenteling mee en bezichtigen alles wat buiten de hemel is. Het gebied boven het hemelgewelf is nog door geen dichter van hier bezongen en niemand zal het ooit naar behoren bezingen’. Deze tekst zou aan de basis kunnen liggen voor het ontwerp van deze koepel met de mysterieuze oculus.

Dat Hadrianus de bouwheer was van het Pantheon, en niet de op het architraaf vermelde Agrippa, werd pas in 1892 bewezen door de Franse onderzoeker Georges Chedanne. Die ontdekte op de gebruikte bakstenen stempels uit de regeerperiode van Hadrianus.

basiliek_neptunus (1)

Het gebouw, dat door Hadrianus zelf ontworpen zou zijn, combineerde de ronde vorm van de oudste hutten van Rome, zoals ook de Vestatempel op het Forum, met elementen van de Griekse tempelbouw zoals de door een fronton bekroonde porticus.

In tegenstelling tot alle andere Romeinse tempels waar het exterieur het belangrijkste element van het gebouw was ten koste van de kleine cella die slechts toegankelijk was voor enkele ingewijden, werd hier de cella het brandpunt van het gebouw.

Toen enkele decennia na de erkenning van het christendom als staatsgodsdienst ook het Pantheon gesloten werd, was het gebouw slechts twee eeuwen oud.

Het Pantheon werd van de ondergang gered door paus Bonifacius IV (608-615) die de tempel in 608 ten geschenke kreeg van de Byzantijnse keizer Phocas (602-610).

Op 13 mei 609 wijdde de paus het Pantheon aan Santa Maria ad Martyres. Volgens de overlevering werden op 23 mei 609 niet minder dan 28 wagens met botten van martelaren uit de catacomben hierheen gebracht.

De paus besliste bovendien dat voortaan op die dag, 23 mei, het feest zou gevierd worden van Allerheiligen, Tutti i Santi. In 835 verplaatste Gregorius IV (827-844) dit feest echter naar 1 november.

basiliek_neptunus (3)

Maar het gebouw komt niet ongeschonden door de eeuwen heen. Na zijn twaalf dagen durend bezoek aan Rome in 668 nam de Byzantijnse keizer Constans II (641-668) de bronzen dakpannen mee om er de monumenten in Constantinopel mee te versieren. Onderweg viel de buit echter in handen van de Saracenen.

In 684 werd het Pantheon door paus Benedictus II hersteld en in 735 liet Gregorius III loden dakpannen plaatsen maar hij liet tevens de bronzen rozetten uit het cassettenplafond weghalen.

Ten tijde van Anastasius IV (1153-1154) werd links tegen de porticus van het Pantheon een kapittelhuis gebouwd, waarbij drie zuilen van de voorhal werden verwijderd. Ook aan de rechterkant werden huizen aangebouwd, maar zonder dat daarbij zuilen verdwenen.

In opdracht van de kanunniken werd er in 1270 midden op het dak van de portiek een romaanse klokkentoren gebouwd. Enkele oude gravures evenals een inscriptie rechts naast de hoofdingang, getuigen nog van deze toevoeging.

pantheon

Pas tijdens de zeventiende eeuw liet Urbanus VIII (1623-1644) deze klokkentoren verwijderen om er onder leiding van Bernini op de hoeken van de voorgevel twee nieuwe op te richten. Ook die torens zouden later weer verdwijnen.

Het straatniveau van het plein was intussen opmerkelijk gestegen, in die mate dat gedurende eeuwen een dalende trap nodig was om toegang te krijgen tot het gebouw. Tussen de zuilen werden zelfs muren gebouwd die een scheiding vormden tussen het lagere niveau van de porticus en het veel hoger gelegen straatniveau.

Een bezoek aan de ruimtes van de vroegere basiliek van Neptunus is enkel mogelijk met begeleiding en na reservatie.

Dat kan via e-mail naar dms-rm.pantheon@cultura.gov.it of telefonisch op 06 683 002 30.

Er zijn rondleidingen op zaterdagochtend om 10 uur, zondagmiddag om 16 uur en op donderdag om 10 uur en 16 uur, telkens voor maximaal 25 personen per rondleiding.

Met dank aan Geert Knops
voor de tentoonstellingstip

Ruzie om volgende kerststal op het Sint-Pietersplein

3 december 2022

Het blijft in Rome kerstnieuwsjes regenen, al zijn ze niet zo vreugde- en vredevol als men zou verwachten.

Momenteel woedt er immers een zeer felle discussie tussen Contigliano en Greccio (provincie Rieti, regio Lazio) over wie volgend jaar de kerststal mag plaatsen op het Sint-Pietersplein in Rome.

Contigliano, een stadje met zowat 4.000 inwoners, beweert dat het reeds sinds 2019 een akkoord heeft met het Vaticaan om in 2023 de kerststal te leveren en kan dat ook bevestigen met een officiële brief die door het Vaticaan werd verstuurd op 30 september 2019.

Contigliano

Waar toen blijkbaar niemand reeds aan dacht, is dat in 2023 het achtste eeuwfeest wordt gevierd van de eerste kerststal, die in 1223 door Sint-Franciscus van Assisi werd opgesteld in Greccio. Dat is een klein dorpje met zowat 1.500 inwoners dat grenst aan Contigliano.

Greccio wil die 800ste verjaardag met de nodige luister vieren en de gelegenheid aangrijpen om de gemeente zelf ook op de kaart te zetten.

Het Greccio 2023-comité, onder leiding van Mgr. Domenico Pompili, heeft plannen om tegen Kerstmis 2023 een grootse kerststallententoonstelling te organiseren in Rome en dat jaar ook de kerststal te leveren voor het Sint-Pietersplein.

Greccio2

Op 22 september van dit jaar antwoordde het Vaticaan positief op dat verzoek en liet in die brief ook weten dat de kandidatuur van Contigliano en de afspraak die werd gemaakt voor Kerstmis 2023, niet wordt weerhouden.

Dat bericht viel niet goed in Contigliano, waar de burgemeester een week later een brief stuurde aan het staatssecretariaat van de Heilige Stoel, waarin hij tegen die beslissing protesteert en de aandacht erop vestigt dat zijn inwoners al volop met de voorbereidingen gestart zijn.

Ons voorstel werd destijds aanvaard en ik beschouw de uitsluiting van Contigliano daarom als onaanvaardbaar en ondenkbaar, schrijft de burgemeester.

Ondertussen heeft ook het Greccio 2023-comité, dat de steun kreeg van het plaatselijke bisdom en de Italiaanse Bisschoppenconferentie (CEI), aan de kunstenaar Franco Artese reeds de opdracht gegeven om een kerststal voor het Sint-Pieterplein te ontwerpen.

Greccio

Wellicht moet paus Franciscus straks zelf nog deze moeilijke knoop doorhakken, al beschikt Greccio ondanks de eerdere toezegging aan Contigliano historisch gezien ontegensprekelijk over de beste kaarten.

Het was nu eenmaal in Greccio dat de heilige Franciscus in 1223 de eerste ‘levende kerststal’ bouwde, waarna deze vorm van kersttafereel in de daaropvolgende jaren en eeuwen een wijdverbreide traditie in talloze landen zou worden.

Anderzijds is het ook niet zo netjes dat Contigliano drie jaar geleden door het Vaticaan werd blij gemaakt met wat nu een dode mus blijkt te zijn.

Wordt ongetwijfeld vervolgd.

franciscus_kribbe

Oorspronkelijke Vaticaanse kerstboom mocht niet worden gekapt

2 december 2022

De lampjes van de traditionele kerstboom op het Sint-Pietersplein worden op zaterdag 3 december om 17 uur officieel aangestoken. Dat was al eerder aangekondigd.

De boom die reeds in 2019 was voorbestemd om dit jaar te fungeren als de Vaticaanse kerstboom, was oorspronkelijk een 30 m hoge zilverspar uit het kleine bergdorpje Rosello in de provincie Chieti, in de regio Abruzzen.

rosello1

Een interventie van milieuactivisten en het Wereld Natuur Fonds (WWF) zorgde er half november echter voor dat het kappen van de spar op het laatste moment werd verhinderd.

De boom was een geschenk van het bergdorp Rosello aan paus Franciscus. Bij de aankondiging van de schenking, drie jaar geleden, ontstond al commotie bij milieuactivisten.

Vervolgens beweerde een natuurfotograaf uit Pescara dat de lokale overheid geen milieueffectenonderzoek had laten uitvoeren. De zilverspar in kwestie zou bovendien 200 jaar oud zijn en een beschermde boomsoort in het natuurreservaat.

Dan doken er regionale grensgeschillen op. De boom zou niet in de Abruzzen staan, maar net over de grens, in de gemeente Agnone, in de aanpalende regio Molise.

rosello

Daarna bemoeide ook de Italiaanse afdeling van het Wereld Natuur Fonds zich met de zaak. Het WWF stelde dat het kappen van een boom van deze omvang in het midden van een klimaatcrisis altijd een discutabel besluit is, zeker in dit specifieke geval.

WWF Italia benadrukte ook dat de betreffende boom werd beschermd door de Habitatrichtlijn, die de instandhouding van een groot aantal zeldzame of bedreigde dier- en plantensoorten in de Europese Unie waarborgt.

kerstboom (2)

Toen half november de voorbereidingen werden getroffen om de eerder gekozen zilverspar om te hakken, kwamen boswachters tussenbeide om de operatie te stoppen.

Dat gebeurde op bevel van de autoriteiten van Rosello (in Abruzzo) en Agnone (in Molise) die uiteindelijk geen risico wilden nemen om in een juridisch gevecht terecht te komen.

kerstboom3

Om te voorkomen dat het Vaticaan het dit jaar zonder kerstboom moet stellen, bedachten bosbouwambtenaren uiteindelijk een last-minute oplossing.

Er wordt paus Franciscus een zilverspar aangeboden van een kwekerij in Palena, niet ver van Rosello in de regio Abruzzo. Ook de autoriteiten van Palena gingen daarmee akkoord.

kerstboom

De nieuwe kerstboom is 26 m hoog en 62 jaar oud. De spar zal nog steeds namens Rosello worden geschonken. De versieringen in de boom werden immers ook gemaakt door bewoners van een psychiatrisch revalidatiecentrum in het dorp.

kerstboom2022

Samen met de kerstboom wordt op 3 december ook de Vaticaanse kerststal ingewijd. Die wordt dit jaar geschonken door de gemeente Sutrio in de provincie Udine, in de noordelijke regio Friuli-Venezia Giulia.

De kerststal is volledig gemaakt van cederhout dat werd geoogst uit een duurzaam bos.

kerststap_sutrio

De kerststal zal levensgrote figuren bevatten, met naast de traditionele beelden van Jezus, Jozef en Maria, handgesneden personages die traditionele ambachtelijke werkers uit Sutrio vertegenwoordigen, waaronder timmerlieden en wevers.

Het wordt de veertigste kerstboom op het Sint-Pietersplein. Het is de voortzetting van een traditie die in 1982 door paus Johannes Paulus II is gestart.

De boom en de kerststal blijven te zien tot het einde van de kerstperiode, op zondag 8 januari 2023.

rosello_boom

Rome plaatst stedelijke kerstboom op Piazza Venezia

1 december 2022

De stad Rome is begonnen met de plaatsing van de traditionele kerstboom op Piazza Venezia. De 23 m hoge spar is afkomstig uit het Noord-Italiaanse Varese (regio Lombardije).

De boom zal worden versierd met versierd met 100.000 lichtjes en 800 gouden, zilveren en rode kerstballen.

De officiële inhuldiging gebeurt op donderdag 8 december om 18 uur door burgemeester Roberto Gualtieri.

Samen met de lichtjes in de boom, zal dan ook de kerstverlichting langs de Via del Corso, de laan die Piazza Venezia met Piazza del Popolo verbindt, worden aangestoken.

Nieuw is dat de volledige elektriciteitstoevoer voor de stedelijke kerstverlichting gebeurt via een zonne-energiecentrale.

kerstboom_venezia_2022

Tot 2015 had Rome twee officiële stedelijke kerstbomen, eentje op Piazza Venezia en een tweede exemplaar dat aan het Colosseum werd neergezet. Dit gebruik werd echter om financiële redenen stopgezet door voormalig burgemeester Virginia Raggi.

In 2018 en 2019 sponsorde het filmstreamingbedrijf Netflix de stedelijke kerstboom, maar de Amerikaanse onderneming haakte na een paar jaar af.

Nadat de vroegere burgemeester Virginia Raggi in de loop van 2021 de procedure voor de zoektocht naar een nieuwe sponsor was vergeten in gang te zetten, moest Rome vorig jaar de kerstboom noodgedwongen zelf betalen. Ook dit jaar is dat het geval.

In 2017 werd de kerstboom in Rome door de inwoners Spelacchio gedoopt omdat het geleverde exemplaar volkomen geruïneerd was.

Heel wat takken waren gebroken en de boom zelf bleek een behoorlijk schraal exemplaar, dat al versleten oogde vooraleer hij geplaatst was.

spelacchio_2017

Het toenmalige stadsbestuur maakte er zich onsterfelijk belachelijk mee, zeker nadat wereldwijd mediaberichten verschenen die de draak staken met de lelijke Romeinse kerstboom die door sommigen werd vergeleken met een versleten toiletborstel.

Bovendien lekte al snel uit dat de stad Rome ongeveer 50.000 euro had moeten betalen voor de kerstboom. Daarbij waren de plaatsingskosten niet inbegrepen.

Maar na de aanvankelijke verontwaardiging over de boom, kregen de Romeinen medelijden met Spelacchio, en begonnen hem zelf te versieren met zelfgemaakte kerstbollen. Aan de takken werden boodschappen van genegenheid en medeleven gehangen.

Bovendien werd aangestipt dat de lelijkste Romeinse kerstboom aller tijden het exemplaar uit 2011 was, een boom van papier-maché, en waarvoor de toenmalige burgemeester Gianni Alemanno verantwoordelijk was.

Die boom was zo afstotelijk lelijk, dat hij enkele uren na de plaatsing weer werd weggehaald. Romeinen omschreven de kerstboom toen als een absoluut toonbeeld van slechte smaak.

kerstboom (1)

Romeinen zijn gek op hun kerstboom die traditioneel staat opgesteld op Piazza Venezia. De officiële inhuldiging en het aansteken van de feestverlichting lokt ieder jaar honderdduizenden mensen naar de stad.

Het is doorgaans ook het officieuze startsein van de kerst- en eindejaarsshopping, al valt af te wachten of de Romeinen zich in de huidige economische en energiecrisis even uitbundig zullen uitleven in de winkelstraten als de voorgaande jaren.

Die waren omwille van de viruscrisis en de gevolgen ervan, overigens ook niet zo schitterend als in de pre-coronatijd.

Procedure om Via Appia op Unesco Werelderfgoedlijst te plaatsen volop aan de gang

30 november 2022

Ter gelegenheid van de Appia Day die recent plaatsvond en waarbij de wereldberoemde Romeinse weg een dag lang extra in de kijker werd gezet, stond de overheid ook even stil bij het dossier rond de erkenning van de Via Appia als werelderfgoed bij Unesco.

appiaday

Het Ministerie van Cultuur is volop bezig met de aanvraag om de befaamde route op de Unesco Werelderfgoedlijst te laten plaatsen.

De nieuwe minister van Cultuur, Gennaro Sangiuliano, heeft het dossier overgenomen van zijn voorganger Dario Francheschini.

De kandidatuur omvat de volledige route van de beroemde Romeinse weg, van Rome naar Brindisi (Brundisium) in het zuidoosten van Italië.

Dat blijkt alleen al op administratief vlak een enorme klus. Bij het hele kandidatuurproces dat eerder dit jaar in gang werd gezet, zijn 28 afdelingen van het ministerie betrokken, samen met vier regio’s, dertien steden en provincies, 74 gemeenten, veertien parken en 25 universiteiten.

Op dit moment worden onder meer de vele bewaarde funerale, architecturale en archeologische restanten langs de Via Appia zodanig in kaart gebracht dat ze als ‘deel uitmakend van één geheel’ kunnen worden gepresenteerd.

appia_unesco

Ter ondersteuning van de kandidatuur werden intussen ook grote bedragen vrijgemaakt om sommige archeologische restanten die zich langs de Via Appia bevinden te restaureren of minstens in een betere staat te brengen.

De Via Appia is vandaag op vele plekken aan verbetering toe. Vanuit Rome zijn de eerste kilometers buitengewoon mooi. Maar dat is verderop lang niet altijd het geval.

Nog geen honderd jaar geleden doorkruiste de Via Appia een kale vlakte, met enkel de restanten van graven en andere monumentale overblijfselen uit de oudheid. De vandaag zo typische mooie parasoldennen, de pini, zijn nog niet zo heel oud en geven de Romeinse weg vandaag een heel andere aanblik.

Via_Appia_Antica (2)

Twee jaar geleden werd reeds 20 miljoen euro vrijgemaakt voor het Appia Regina Viarum-project, waarbij de overheid de Via Appia Antica van Rome tot Brindisi op een zo goed mogelijke manier in ere wil herstellen voor voetgangers en fietsers.

De bedoeling is om de oude Romeinse route in verschillende fasen systematisch aan te passen. De beroemde baan moet in de toekomst een volwaardige toegangsroute vormen tot het grootste archeologische park ter wereld: Rome.

De Via Appia is één van de meest indrukwekkende en blijvende getuigenissen van de Romeinse beschaving. De constructie ervan was van buitengewoon belang.

Niet alleen vanuit het oogpunt van de technische vormgeving, maar ook vanwege de historische implicaties die ten grondslag lagen aan de realisatie ervan en waarbij gedurende meer dan een millennium beschavingen betrokken waren van een groot deel van het Middellandse Zeegebied.

via_appia

De Via Appia, een gigantisch monument van wegenbouwkunde, vertoont op veel plaatsen nog steeds de technische perfectie van weleer, de grootsheid van de bruggen, de onderliggende constructies, de talloze andere infrastructurele en hydraulische droogleggingswerken die moesten worden uitgevoerd.

Het is bijna onvoorstelbaar dat men in die tijd zo’n robuuste en degelijke weg kon aanleggen. Het feit dat de Via Appia nu nog bestaat, getuigt van de degelijkheid ervan.

De historische en culturele betekenis van de Via Appia en zijn monumenten, heeft ertoe geleid dat de Romeinse weg in de loop der eeuwen kon uitgroeien tot het waardevolle symbool dat we vandaag kennen.

Vooral sinds de Renaissance hebben talrijke geleerden en kunstenaars met hun werken ertoe bijgedragen om de Via Appia in de collectieve herinnering te houden.

De aanleg van de Via Appia begon in 312 v. Chr. door de censor Appius Claudius Caecus, naar wie de weg ook werd genoemd. in 312 voor Christus tot aan Capua (tegenwoordig Santa Maria Capua Vetere), een stad die toen het belangrijkste knooppunt was voor communicatie met Zuid-Italië.

De baan werd in eerste instantie aangelegd om snelle troepenverplaatsingen mogelijk te maken, maar kreeg al snel ook een enorm economisch belang, dit voor het vervoer van goederen en personen tussen Rome en Campanië en nog verder.

via-appia1

Met de verovering van de zuidelijke regio’s werd de weg verlengd tot Benevento, na de nederlaag van Pyrrhus en de stichting van die kolonie in 268 voor Christus. Onmiddellijk daarna werd Venosa bereikt, reeds een Romeinse kolonie in 291 voor Christus, en vervolgens Taranto, na de definitieve nederlaag in 272 voor Christus.

Na de verovering van de gebieden Salentini en Messapi, werd de weg verlengd tot Brindisi, de stad aan de kust die vanaf 240 voor Christus de laatste halte van de Via Appia zou worden, een route die inmiddels een lengte van 365 mijl omvatte

Een Romeinse mijl is gelijk aan ongeveer 1.478 m. De tocht van Rome naar Brindisi kon destijds door de gemiddelde gewone reiziger in veertien dagen worden gemaakt.

Dankzij de Via Appia was ook snelle communicatie mogelijk, met behulp van elkaar aflossende ruiters te paard. Die konden de afstand tussen Rome en de zuidelijke regio’s veel sneller afleggen.

De legendarische weg, die vandaag bekend staat als de Via Appia Antica, en die de Romeinen gedurende vele eeuwen op een vlotte manier naar het zuiden bracht, doorkruist in de Romeinse regio nog steeds een enorm gebied van zowat 3.800 hectare, rijk aan catacomben, baden, en aquaducten.

appiaantica3

Het is hier dat de oudheid werkelijk tot leven lijkt te komen. Al is de omgeving zoals verteld alleen al de jongste eeuw aanzienlijk gewijzigd. De Via Appia blijft hoe dan ook vele mensen fascineren. Hoe vaak je ook in Rome kwam, de haast magische aantrekkingskracht van één van de meest unieke realisaties uit de oudheid blijft groot.

De Via Appia was lange tijd de voornaamste verkeersader van Zuid-Italië en liep zelfs door de Pontijnse moerassen. Vanwege het belang van de weg kreeg hij de bijnaam regina viarum (koningin der wegen), hoewel de landschappelijke schoonheid van het traject hierbij misschien ook wel een rol heeft gespeeld. Zeker weten doen we dat niet.

Tot in de zesde eeuw na Chr. was de weg in goede staat. Enkele gedeelten van de Via Appia Antica zijn ook nu nog vrijwel intact. Over zowat 30 km (Rome-Albano) is hij ook voor auto’s berijdbaar en tot Benevento is het tracé nog nauwkeurig te volgen.

Via_Appia_Antica (3)

Zeker is dat de Via Appia een zeer drukke route was, waarover talloze zwaar beladen karren van en naar Rome rolden. De sporen hiervan vindt men nog steeds terug in het wegdek, verspreid over de hele route.

In de voorbije eeuwen was de Via Appia de plek bij uitstek waar romantische zielen te rade gingen bij een zachtglooiend landschap, monumenten vol vergane glorie en Couperiaanse ‘zondoorpoeierde’ cipressen.

In 1844 bezocht ook de jonge Charles Dickens (1812-1870) de Via Appia. Hij schrijft:

‘Twaalf mijlen lang klommen wij ononderbroken over heuvels en puinhopen, verwoeste en ingestorte grafmonumenten en tempels, kleine brokstukken van zuilen, friezen, sokkels, grote blokken graniet en marmer, verweerde, met onkruid begroeide bogen. Genoeg stenen om er een hele stad mee te bouwen, lagen verstrooid om ons heen. Soms stonden er muren in de weg, door schaapherders uit losse stukken opgestapeld, dan weer werd het doorlopen gehinderd door een greppel tussen wee puinhopen. Af en toe waren het brokstukken zelf die onder onze voeten wegrolden en het lopen moeilijk maakten. Maar het was altijd puin.’

Zoals Charles Dickens het meemaakte, zullen wij de Via Appia alleszins nooit meer zien of bewandelen.

Omdat het bij wet verboden was de doden te begraven binnen de stadsmuren, werden langs de wegen die de stad verlieten, vele grafmonumenten opgericht.

Vanuit het centrum trokken processies naar de plaats van de lijkverbranding. Was de overledene een patriciër, dan namen niet alleen de nog in leven zijnde familieleden deel aan de processie, maar ook de voorouders gespeeld door acteurs met maskers gelijkend op de gezichten van die voorouders.

Daarna volgden mannen die voorstellingen droegen van wat de overledene in zijn leven had gedaan, en uiteindelijk de overledene zelf, gezeten in een draagstoel, het gezicht onbedekt.

appiapompeius(3)

Het was niet alleen een heilige plicht waardig afscheid te nemen van de doden, er bestond ook een sterke behoefte de herinnering aan de overledene levend te houden met bouwwerken op plekken waar veel mensen ze konden zien, dus langs de invalswegen.

De familiegraven, zoals de tombe van de Scipii in het republikeinse tijdperk, leken soms zelfs op echte kleine huizen en hadden geschilderde decoraties. Ze konden echter ook een andere vorm hebben, zoals die van een tumulus of een piramide.

De minder welvarenden konden zich reeds tijdens hun leven van een plaatsje verzekeren in een groot collectief graf, een columbarium, dat in de muren talrijke nissen voor urnen had.

S.P.Q.R. verwelkomt 500ste clublid

28 november 2022

Mogen we het vandaag even over onszelf (en jullie) hebben? Nog niet zo lang geleden mochten we immers ons 500ste officiële clublid verwelkomen.

Dat hadden we nooit durven hopen toen we bijna 22 jaar geleden S.P.Q.R. in het leven riepen. Een vereniging van Italiëliefhebbers, maar die zich specifiek en vooral met Rome zou bezighouden? Dat kwam bij velen over als een behoorlijk absurd idee.

Maar al snel werd duidelijk dat Rome, in tegenstelling tot vele andere steden, alles heeft om vele mensen blijvend te fascineren en dit in de meest uiteenlopende facetten en domeinen. Het eerste werkjaar werd afgesloten met bijna dertig leden, een onverhoopt resultaat.

Lorbeerkranz Gold mit rotem Band unten

De daaropvolgende jaren bleef onze vereniging geleidelijk groeien. Voortdurend werden nieuwe activiteiten georganiseerd, met als jaarlijkse hoogtepunt de gratis receptie op 21 april, de officiële stichtings- en feestdag van Rome, die al snel zeer populair zou worden.

Een paar jaar nadien werd de Romulusprijs in het leven geroepen, die voortaan eveneens op 21 april zou worden uitgereikt aan een persoon of organisatie die zich het voorbije jaar verdienstelijk maakte om Rome te promoten of door de stad op een positieve manier in de kijker te zetten.

Er kwam al snel een eerste website die in de loop der jaren eveneens zou worden uitgebouwd, vernieuwd en verfijnd. Een populair bindmiddel bleek de vrijwel dagelijkse nieuwsbrief te zijn, waarbij de clubleden zowat elke weekdag een berichtje over Rome in hun mailbox krijgen.

Inmiddels werden sinds de start van onze vereniging al meer dan 6.000 nieuwsbrieven verstuurd en, om je meteen gerust te stellen, de inspiratie is nog lang niet op. Rome blijft immers voortdurend verbazen met allerlei nieuwigheden, bijzondere ontdekkingen, mooie tentoonstellingen en vele andere dingen.

Maar we staan niet stil. Een paar jaar geleden werd een eigen Facebookgroep opgericht, andermaal een nieuwe bron van allerlei nieuwsjes en vooral ook een platform waarop reacties en vragen kunnen worden gepost. Op relatief korte tijd werd de kaap van meer dan duizend volgers gerond.

Op het gepaste moment, vermoedelijk tijdens onze komende receptie op 21 april 2023, gaan we ons 500ste clublid even in de kijker zetten. Wie het is houden we nog even geheim, dat blijft een verrassing, ook voor hem of haar. Een spannend momentje om naar uit te kijken.

eerste_activiteit_spqr

Onze eerste activiteit, meer dan twintig jaar geleden:
een lezing over Italiaanse wijn, gevolgd door een degustatie.
Dat zal wel geen toeval geweest zijn!

In ieder geval hopen we jullie binnenkort te verwelkomen op onze eerstkomende activiteiten die reeds zijn vastgelegd:

  • 30 november: Muzikale citytrip naar Rome
  • 4 december: Begeleid bezoek aan de afdeling Rome van het MKG
  • 17 januari: Leuke Italiaanse verhalen bij elk glas wijn
  • 21 april: jaarlijkse receptie voor leden en genodigden
  • 3 mei: Lobbying in het Laat-Romeinse Rijk

Clubleden krijgen steeds een persoonlijke uitnodiging voor elke activiteit.

De activiteiten zijn ook te raadplegen op deze pagina die regelmatig wordt aangevuld.

De verloren geschiedenis van Rome

26 november 2022

In het Museo di Roma Palazzo Braschi is een tentoonstelling begonnen die de bezoeker toelaat om een stukje van de ‘verloren’ geschiedenis van Rome tussen de zesde en de veertiende eeuw te herontdekken. Roma Medievale. Il volto perduto della città is te bezoeken tot 5 februari 2023.

Door de pracht van de vele renaissancepaleizen, de mooie pleinen, de barokke kerken en de talrijke oude monumenten, wordt het middeleeuwse Rome vaak onterecht verwaarloosd en lijkt het slechts sporadisch op te duiken in de vorm van een imposante toren, een klokkentoren, in een klooster of in een decoratie.

roma_medievale (1)

De Romeinse periode tussen de zesde en de veertiende eeuw is bij velen minder bekend, maar toch speelde de stad ook in die tijd een centrale rol in het christelijke en middeleeuwse Europa, zowel voor de eenvoudige pelgrims die de heilige plekken in Rome bleven bezoeken, als voor koningen en keizers.

Talloze reizigers waren bezield door de wens om in contact te komen met de eerste getuigenissen van het christendom en met de relieken van martelaren die terug te vinden waren in de basilieken of catacomben.

roma_medievale

Bovendien maakte de aanwezigheid van de pauselijke zetel de stad tot een politieke bestemming van primair belang, het centrum van complexe politieke en diplomatieke verwevenheid.

De tentoonstelling beslaat dezelfde tijdspanne die loopt van de zesde tot de veertiende eeuw, van de tijd van paus Gregorius de Grote tot de aankondiging van het eerste Heilige Jaar in 1300.

Ze is opgebouwd in negen hoofdthema’s die met behulp van meer dan 160 artefacten een nieuw licht werpen op het uiterlijk van een stukje Rome dat nog steeds bestaat, zij het vaak verborgen.

De vele kunstvoorwerpen, mozaïeken, documenten, beelden, fresco’s en andere objecten werden ter beschikking gesteld door een zestigtal bruikleengevers, waaronder binnen- en buitenlandse musea, religieuze instellingen en openbare en particuliere instellingen.

roma_medievale (4)

De bezoeker wordt meegenomen naar de belangrijkste historische, architecturale en artistieke plekken van het middeleeuwse Rome, via de meest iconische plaatsen, zoals basilieken en paleizen, maar ook dankzij de reconstructie van de stad die, vergeleken met deze middeleeuwse periode, vandaag grondig gewijzigd is.

Zo is er van de oude havens langs de Tiber amper iets overgebleven, maar waren ze destijds voor de inwoners levensbelangrijk en bruiste de omgeving van de rivier van het stadsleven en de activiteiten.

De realiteit van de Romeinse middeleeuwen wordt ook uitgediept door stil te staan bij de prestigieuze opdrachten die kunstenaars en ambachtslieden in deze periode kregen van pausen en kardinalen.

roma_medievale (10)

Hun activiteiten hebben doorheen de eeuwen zeker bijgedragen aan de fascinatie die talrijke bezoekers zelfs tot vandaag koesteren voor de stad Rome.

De bezoeker ontdekt het belang van enkele van de meest iconische plaatsen van het middeleeuwse Rome, zowel vanuit religieus als politiek oogpunt, zoals het enorme complex van Lateranen, de eerste christelijke basiliek, de kathedraal van Rome en de zetel van de pausen tijdens de middeleeuwen.

Natuurlijk ontbreekt ook de Sint-Pietersbasiliek niet, de plaats van het graf van Petrus en reeds vele eeuwen een bedevaartsoord voor heel christelijk Europa.

Er is ook aandacht voor de twee andere belangrijke basilieken, de San Paolo fuori le Mura (Sint-Paulus buiten de muren), als herinnering aan de apostel Paulus en de Santa Maria Maggiore, als bewaker van de relikwieën van de kerststal en de eerste basiliek gewijd aan de Maagd Maria.

Het zijn monumenten die vandaag grondig zijn veranderd, maar waarvan middeleeuwse overblijfselen van fundamenteel belang bewaard zijn gebleven.

roma_medievale (7)

Een belangrijk deel van de tentoonstelling is gewijd aan de bevoorrechte relatie die doorheen de eeuwen is geweven tussen de stad en het pausdom.

Rome en de pausen hebben altijd een complexe relatie gehad. In de middeleeuwen werden de stad en haar pausen vaak in één woord genoemd. Beiden identificeerden zich met elkaar.

Zo kan de bezoeker kennismaken met de meest representatieve pausen uit die tijd , zoals Gregorius de Grote, Leo III, Innocentius III en Bonifatius VIII, protagonisten van sleutelmomenten uit de Middeleeuwen.

roma_medievale (8)

In de grote zaal van het museum treed je in de voetsporen van de middeleeuwse liturgie en kan je een soort tijdreis maken in de heilige ruimte van een middeleeuwse kerk waarin talrijke voorwerpen worden getoond, zoals fresco’s, liturgisch meubilair en kostbare reliekschrijnen.

Het is ook een gelegenheid om dieper in te gaan op enkele specifieke aspecten, zoals de Romeinse volksdevotie, waarbij vooral wordt gefocust op de talrijke Maria-iconen die vandaag nog steeds in de kerken van de stad worden bewaard.

roma_medievale (2)

Een burger, een pelgrim of een bezoeker die door de straten van het middeleeuwse Rome liep, zag een heel andere stad dan degene die we vandaag kennen.

De tentoonstellingsroute biedt twee stedelijke ‘intermezzo’s’ die, dankzij de hulp van gravures en tekeningen, het verloren middeleeuwse gezicht van de stad gedeeltelijk herstellen.

De expo toont dus niet alleen de plaatsen van aanbidding en macht, maar wil ons ook doen nadenken over hoe de Romeinen leefden in de middeleeuwen.

Een reeks kleine maar kostbare voorwerpen, onder meer afkomstig uit de Crypta Balbi, vertellen de bezoekers verhalen uit het dagelijkse leven.

roma_medievale (9)

De tentoonstelling eindigt met een belangrijk historisch aspect. Al in de tweede eeuw voor Christus vestigde de joodse gemeenschap, de oudste ter wereld, zich in Rome.

De joden bleven voortdurend in de stad wonen en bereikten vooral in de dertiende eeuw een cultureel hoogtepunt, ook omwille van de vele internationale uitwisselingen die toen gebeurden.

Rome is zowel op politiek, economisch, religieus als cultureel vlak altijd een centrum geweest waar diverse culturelen zich verstrengelden en samenleefden. Al verliep dat niet altijd even vlot.

Roma Medievale. Il volto perduto della città
Middeleeuws Rome. Het verloren gezicht van de stad
Tot en met 5 februari 2023

Museo di Roma Palazzo Braschi
Piazza di San Pantaleo 10
Piazza Navona 2

Dinsdag tot en met zondag van 10 tot 19 uur
24 en 31 december: tot 14 uur
Laatste toegang een uur voor sluiting
1 januari: gesloten

Tickets:

https://museiincomuneroma.vivaticket.it/it/tour/museo-di-roma/2386

De catalogus werd uitgegeven door De Luca Editori d’Arte

Layout 1

Nieuw kwaliteitslabel voor authentieke Romeinse keuken

25 november 2022

Om Rome te beschermen moet ook de Romeinse keuken worden beschermd. Er is meer dan genoeg fastfood en voorgekookt voedsel beschikbaar in het historische centrum. Het wordt tijd dat we terugkeren naar de authentieke lokale keuken.

Dat zegt Lorenzo Tagliavanti, voorzitter van de Kamer van Koophandel van Rome. De organisatie introduceert samen met Fipe Confcommercio Roma een nieuw kwaliteitslabel in de Romeinse restaurants.

culinaria_food (6)

Eén van de belangrijkste elementen van Rome is eten. Onze restauranthouders behoren tot de voornaamste bewakers van voedsel.

Het is meestal dankzij hen dat toeristen die naar Rome komen om onze monumenten te zien, voor het eerst in contact komen met onze lokale keuken.

Bezoekers willen vaak graag meer te weten komen over onze cultuur, maar ook over onze culinaire gewoontes en streekproducten. Eten heeft het vermogen om te communiceren, aldus Tagliavanti.

Voor restaurants die het nieuwe label willen verkrijgen, zal het niet volstaan om zichzelf te omschrijven als ‘typisch Romeins’ of om wat traditionele Romeinse gerechten op de menukaart te plaatsen.

Zij zullen een aantal strikte regels moeten respecteren vooraleer ze het nieuwe certificaat kunnen bekomen.

culinaria_food (8)

Bij de vereisten hoort onder meer een menu dat een minimum aantal Romeinse gerechten moet presenteren met minimaal drie antipasti, vijf voorgerechten, vijf hoofdgerechten, drie bijgerechten en drie desserts.

De koks zijn ook verplicht om traditionele en streekgebonden DOP-, IGP- en SGT-merkproducten uit de regio Lazio, de streek rond Rome, te gebruiken.

culinaria_food (7)

De Romeinse keuken is een serieuze zaak. Het is geen keuken waar ruimte is voor improvisatie. Ze behoort tot onze traditie en moet daarom worden gehandhaafd en beschermd.

We denken dat de restauranthouders die de traditionele Romeinse keuken aanbieden, zelf ook kwaliteit en authenticiteit waarderen. Daarom lanceren we dit kwaliteitslabel, aldus Pier Andrea Chevallard, commissaris van Confcommercio Roma.

Lorenzo Tagliavanti vindt het onaanvaardbaar dat voorgekookt voedsel wordt geserveerd in het centrum van Rome, uitgerekend de plek waar men fier zou moeten zijn op het culinaire erfgoed.

culinaria_food (5)

De voorzitter vindt het ook absoluut niet kunnen dat toeristen in sommige restaurants nog altijd worden binnengeloodst door personeel dat, met de menukaart in de hand, bezoekers probeert te overtuigen om binnen te komen.

Vaak krijgt men dan een opgewarmde pasta of iets anders van bedenkelijke kwaliteit voorgeschoteld. Dat zijn praktijken die Rome absoluut niet nodig heeft, stelt Tagliaventi.

De voorzitter van de Kamer van Koophandel van Rome wil dat de nieuwe certificering op punt staat tegen het Heilig Jaar dat het Vaticaan in 2025 organiseert.

culinaria_food (4)

Dat Jubeljaar moet na de catastrofale pandemiejaren het definitieve economische herstel van Rome inluiden. Dat jaar keren we terug naar de pre-covidperiode, maar dan beter. Hopelijk is tegen dan ook de energiecrisis bedwongen, aldus Confcommercio Roma.

nieuwe label werd recent voorgesteld in restaurant Angelino ai Fori in aanwezigheid van Pier Andrea Chevallard en Lorenzo Tagliavanti van de Kamer van Koophandel van Rome, de gemeenteraadsleden Monica Lucarelli en Alessandro Onorato en Sergio Paolantoni en Luciano Sbraga, respectievelijk voorzitter en adjunct-directeur van Fipe Confcommercio Roma.

culinaria_food (9)

De atoomschuilkelder van Monte Soratte

24 november 2022

De oorspronkelijke bunker van Monte Soratte die in 1937 in opdracht van Benito Mussolini werd gebouwd in Sant’Oreste, op nog geen 20 km van het centrum van Rome, werd op 12 mei 1944 gebombardeerd door geallieerde gevechtsvliegtuigen.

Daarna volgden jaren van verval, tot de NAVO het complex verbouwde tot een atoomschuilkelder en er zelfs nog nieuwe tunnels aanlegde. Vandaag is het complex een getuige van de geschiedenis.

bunker_soratte (10)

Toch roept het schuiloord nog steeds de sombere en naargeestige sfeer op van een land in oorlog en nucleaire dreiging, niet in het minst door de aanwezigheid van intacte oude machines en vreemde elektrotechnische systemen, slaapzalen met legerveldbedden, kaarten, foto’s, manuscripten, enz. De culturele vereniging Associazione Bunker Soratte geeft op regelmatige basis rondleidingen in de bunker.

Tijdens de rondleiding zie je nog steeds duidelijk de vernielingen die door het bombardement in 1944 zijn aangericht. De volledige verwoesting die de geallieerde troepen voor ogen hadden, is echter nooit gelukt. Daarover zo meteen meer.

Bezoekers krijgen vandaag de kans om kennis te maken met een cruciaal moment uit de Tweede Wereldoorlog en beleven anderzijds ook opnieuw een stukje Koude Oorlog, een periode die na de inval van Rusland in Oekraïne weer helemaal terug is, inclusief de nucleaire dreiging.

bunker_soratte (1)

Benito Mussolini, zijn familie en vertrouwelingen beschikten in totaal over twaalf bunkers in Rome en de onmiddellijke omgeving van de stad.

Naarmate de oorlog vorderde, groeide bij Mussolini de angst dat de geallieerden hem zouden platbombarderen. Die schrik moet zodanig groot geweest zijn, dat Mussolini voor zichzelf nog een extra schuilplaats had voorzien.

Pas in 2010 werd per toeval deze meest geheime bunker van allemaal ontdekt. Die bevindt zich onder het historische Palazzo Venezia in het centrum van Rome.

De ontdekking gebeurde door een stadsinspecteur en een architect die bezig waren met een studie voor de restauratie van Palazzo Venezia.

Tijdens hun rondgang door de kelders van het palazzo ontdekten Anna Imponente en Carlo Serafini een dichtgetimmerd houten luik. Daaronder zat een oude stenen trap verborgen die hen uiteindelijk tot hun grote verbazing diep onder de grond bracht.

bunker_venezia1

Zo ontdekten ze de top secret schuilplaats die Benito Mussolini voor zichzelf onder zijn werkresidentie had gepland.

Het gaat om een relatief klein complex van ongeveer 80 m² met in totaal negen kamertjes. De bunker uit gewapend beton bevindt zich 15 tot 20 m onder het straatniveau.

Later zou uit onderzoek blijken dat Mussolini uit toenemende angst voor geallieerde aanvallen eind 1942 opdracht had gegeven om deze bunker te bouwen.

Dat gebeurde omstreeks dezelfde tijd dat er reeds een veel grotere bunker werd gebouwd onder Villa Torlonia aan de Via Nomentana, die fungeerde als Mussolini’s privéwoning in Rome.

De bunker onder Palazzo Venezia werd nooit volledig afgewerkt en was nog in aanbouw. In de muren bevinden zich gaten bedoeld voor de aanleg van sanitair en elektriciteit.

Er zit enorm veel beton in de structuur, waarvan de versterkte twee meter dikke muren rusten op de fundamenten van een oude toren. Er zijn zelfs nog enkele overblijfselen uit de Romeinse oudheid zichtbaar.

bunker_venezia3

De onvoltooide kamers tonen vandaag een vreemde mengeling van restanten uit de oudheid, middeleeuws metselwerk en moderner beton.

Er waren twee ontsnappingsroutes voorzien. Eentje leidt naar de tuinen van de San Marco-kerk naast Palazzo Venezia. Een andere tunnel loopt mogelijk naar een bunker onder het monument voor koning Vittorio Emanuele, het zogenaamde Vittoriano of het Altare della Patria.

Helemaal zeker is dat laatste echter niet, want deze tunnel is halverwege ingestort. De bunker onder Palazzo Venezia was duidelijk bestemd voor slechts een paar mensen, vermoedelijk Mussolini zelf en zijn minnares Claretta Petacci.

Het is al bijzonder opmerkelijk dat het bestaan van deze bunker, waaraan in volle oorlogsperiode toch een hele tijd moet gebouwd zijn, zoveel jaren geheim bleef.

bunker_venezia2

Maar nu even terug naar de voormalige bunker en de latere atoomschuilkelder van Monte Soratte. Hier kronkelt achter een grote roestige deur een doolhof van tunnels van in totaal bijna vijf kilometer lengte.

In de tijd van Mussolini was het complex bestemd als de grootste luchtafweerbunker van Europa.

De ligging, niet ver van het centrum van Rome, was voor Mussolini ideaal. De bouw en het graven van de tunnels werd uitgevoerd onder leiding van de Genio Militare di Roma.

Zelfs vandaag kunnen de doolhofachtige uitgestrekte tunnels van de bunker nog steeds worden beschouwd als één van de grootste en meest indrukwekkende militaire ingenieurswerken die ooit in Europa werden gerealiseerd.

Het complex was als het ware een kleine ondergrondse stad. In de brede tunnels konden zelfs auto’s rijden.

bunker_soratte (3)

Tijdens de Tweede Wereldoorlog, in september 1943, vestigde het Comando Supremo del Sud (het Opperbevel van het Zuiden) van de Duitse bezettingsmacht in Italië, onder leiding van veldmaarschalk Albert Kesselring, zich in de Soratteheuvel. Kesselring was in 1941 benoemd tot opperbevelhebber van de asmogendheden in de Middellandse Zee,

Gedurende ongeveer tien maanden fungeerden de tunnels als een geheim toevluchtsoord voor de nazi-troepen. Het bestaan ervan lekte echter uit, en de geallieerden beslisten om de hele berg plat te gooien.

De aanval werd op 12 mei 1944 uitgevoerd door twee B-17’s, zware viermotorige bommenwerpers die bij het publiek beter bekend raakten onder hun bijnaam Flying Fortress.

De toestellen waren vanuit Foggia in de regio Puglia vertrokken om het Duitse hoofdkwartier in Monte Soratte helemaal te vernietigen.

Ondanks de vele zware bommen die werden gelost, is dat niet gelukt. Het ongetwijfeld stevig gebouwde complex liep weliswaar schade op, maar weerstond het zeer heftige bombardement.

Na de oorlog zou blijken dat de veldmaarschalk, vooraleer hij Monte Soratte na het bombardement zou verlaten, het bevel had gegeven om enkele schatkisten te begraven die een deel van het goud bevatten dat was gestolen van de Banca d’Italia en het complex vervolgens in brand te steken.

Ook dat laatste is niet gelukt, maar de goudschat van de Italiaanse nationale bank is nooit teruggevonden en biedt tot vandaag voer voor speculaties, complottheorieën en legendes.

bunker_soratte (8)

Kesselring wist een hele tijd uit handen te blijven van de oprukkende geallieerden, maar werd uiteindelijk op 6 mei 1945 toch gevangen genomen. Precies twee jaar later werd hij door een Britse militaire rechtbank in Italië ter dood veroordeeld.

Onder druk van verschillende Britse bevelhebbers die tegen Kesselring gevochten hadden en het vuurpeloton voor hem niet terecht vonden, werd de straf ruim een maand later omgezet naar levenslang.

In 1948 werd de strafmaat opnieuw aangepast naar 21 jaar. In 1952 werd hij vervroegd vrijgelaten. In 1953 publiceerde Kesselring zijn memoires. Hij stierf in 1960 een natuurlijke dood. Over het goud is nooit meer iets vernomen.

Na de uittocht van de Duitse troepen bleef het Monte Soratte-complex jarenlang verlaten. Het was pas in 1967, in volle Koude Oorlog, dat op initiatief en onder leiding van de NAVO, een deel van de infrastructuur werd aangepast om er een atoomschuilkelder uit te bouwen.

bunker_soratte (5)

De redenering was dat bij een atoomaanval op Rome de leden van de Italiaanse regering en de president hier zouden kunnen schuilen, overleven en voortwerken.

De werken duurden vijf jaar lang, tot in 1972. Ze waren slechts gedeeltelijk voltooid toen de NAVO besliste om de stekker eruit te trekken en de bouw om nog steeds onduidelijke redenen abrupt werd stopgezet.

Enkele jaren geleden werd het complex gekocht door de gemeente Sant’Oreste en is het de bedoeling om er ooit een historisch museum in te richten dat de naam Percorso della memoria zou krijgen.

De bunker en latere atoomschuilkelder kan tegenwoordig worden bezocht dankzij de inzet van vrijwilligers van de Associazione Bunker Soratte, een culturele vereniging die regelmatig rondleidingen en evenementen in het complex organiseert. De gidsbeurten moet je vooraf reserveren. Alle details kan je vinden op hun website.

Bunker van Monte Soratte
Associazione Bunker Soratte
Viale Europa, 00060 Sant’Oreste
Tel. 380 38 38 102
www.bunkersoratte.it
bunkersoratte@gmail.com

bunker_soratte (9)