Nieuwe staking bij Ryanair treft 13.000 passagiers

23 juli 2022

Door een staking van de piloten en het cabinepersoneel bij de Ierse luchtvaartmaatschappij Ryanair worden in België vandaag en morgen een tachtigtal vertrekkende en aankomende vluchten geschrapt.

Vanop Brussels Airport worden verspreid over zaterdag en zondag in totaal twintig vluchten afgeschaft. In Charleroi gaat het om ruim zestig vluchten.

Daardoor zullen meer dan 13.000 passagiers gedwongen zijn een andere vlucht te boeken of hun reis te annuleren. Een aantal vluchten kunnen wel doorgaan omdat ze met een niet-Belgische bemanning vliegen.

ryanair4

De Belgische regering roept getroffen reizigers op om een schadevergoeding te eisen van Ryanair.

De luchtvaartmaatschappij kan zich volgens de Belgische staatssecretaris voor Consumentenbescherming Eva De Bleeker niet beroepen op overmacht.

Werkgevers moeten volgens de rechter stakingen kunnen opvangen. Reizigers kunnen hun geld terugkrijgen of een andere vlucht boeken en daarbovenop een vergoeding van 250, 400 of 600 euro krijgen, zegt de staatssecretaris.

Omdat Ryanair de beslissing pas zo laat heeft bekendgemaakt (minder dan twee weken op voorhand) heb je bovendien recht op een extra compenstatie.

Die loopt van 250 tot zelfs 600 euro per passagier, afhankelijk van de afstand van je vlucht. Die compensatie kan wel gehalveerd worden als Ryanair erin slaagt om je op een andere vlucht te zetten waarvan het aankomstuur niet te veel afwijkt van je oorspronkelijke aankomstuur, laat Laura Clays van de consumentenorganisatie Test Aankoop weten.

Laatste dag voor Festa de’ Noantri in Trastevere

23 juli 2022

In de Romeinse wijk Trastevere eindigt vandaag het jaarlijkse Festa de’ Noantri. Tijdens dit evenement dat al bijna vijf eeuwen wordt gevierd, tonen de inwoners van Trastevere gedurende een ruime week wie volgens hen de echte Romeinen zijn.

Het is een feest vol kleur, muziek, theater en folklore, met uitbundig versierde en verlichte eetkraampjes dat echter een religieuze oorsprong heeft en waarbij een Madonnabeeld met een geheimzinnige afkomst de hoofdrol speelt.

festa_di_noantri (1)

De voorbije dagen werd gesmuld van porchetta, watermeloen en streekgerechten werd genoten van een concert of theatervoorstelling op Piazza Santa Maria in Trastevere.

Het Festa de’ Noantri lokt duizenden mensen. De sfeer is uitbundig, maar het wordt pas echt gezellig wanneer je door Romeinen mee op sleeptouw wordt genomen en daarbij oprechte belangstelling toont voor de Romeinse geschiedenis, meer bepaald die van Trastevere.

Noantri is dialect (Romanesco of Romanaccio) voor noi altri, waarbij de inwoners van Trastevere de buitenwereld vooral duidelijk willen maken dat zij echt wel “anders” zijn dan de Romeinen die elders in de stad wonen.

Het Romanesco kreeg in de negentiende eeuw een literaire vorm in de sonnetten van onder meer Giuseppe Gioachino Belli (1791-1863) en Trilussa (pseudoniem van Carlo Alberto Salustri (1871-1950). Niet toevallig staan hun standbeelden in Trastevere.

Het eigenlijke Romanesco, dat in de stad Rome en de onmiddellijke omgeving wordt gesproken, verschilt enigszins van de andere Romanesco-dialecten die je in heel Lazio terugvindt en nog door ongeveer 2 miljoen mensen worden gebruikt.

Het huidige Romanesco is een levendige straattaal die zich permanent ontwikkelt met karakteristieke uitdrukkingen, scheldwoorden, afkortingen en grappen.

festa_di_noantri (13)

Maar terug naar het feestgedruis in Trastevere. Je zou het niet meteen vermoeden wanneer je ’s nachts de feestvierders bezig ziet, maar het immens populaire feest heeft een religieuze oorsprong.

Volgens de overlevering zou het Festa de’ Noantri ontstaan zijn in 1535. In dat jaar vonden vissers na een zware storm een cederhouten Mariabeeldje op de oevers van de Tiber.

De ‘Madonna Fiumarola’ (van de rivier) werd geschonken aan de karmelieten van de kerk San Crisogono in Trastevere, één van de eerste parochiekerken van Rome.

Het beeld kreeg een plaats in de San Giovanni Battista dei Genovesi en de Madonna werd al snel uitgeroepen tot patrones van Trastevere. Tot 1890 bevond het beeld zich in een speciaal gebouwde kapel.

Toen die werd afgebroken werd de Madonna overgebracht naar de Sant’ Agata aan Largo San Giovanni de Matha, waar het tegenwoordig permanent wordt bewaard.

Bij speciale gelegenheden, zoals het Festa de’ Noantri, wordt de Madonna echter tijdelijk verplaatst naar de grotere San Crisogono.

Het spreekt vanzelf dat het Madonnabeeld nog steeds een prominente rol speelt tijdens het volksfeest. Bij de start van het Festa dei Noantri wordt het beroemde beeld in een processie door de straten van Trastevere gedragen.

festa_di_noantri (11)

De optocht wordt geopend met een reusachtig kruis, gevolgd door de leden van de diverse broederschappen, gekleed in hun historische kostuums.

Sommige genootschappen zijn vrij recent ontstaan, anderen zoals bijvoorbeeld de Arciconfraternita di Santa Maria dell’Orto zijn zeer oud en ontstonden al in de vijftiende eeuw.

Het is een zeer grote eer om het grote baldakijn met de Madonna te mogen helpen dragen maar het is een zware taak. De dragers beschikken over een schouderkussen onder hun kleding om het gewicht een paar uur lang te kunnen torsen.

De processie stopt wel bij een aantal buurtkerken, waardoor de dragers toch even kunnen rusten. Er wordt even stilgestaan bij de S. Maria della Luce, de S. Giovanni Battista dei Genovesi, de S. Maria dell’Orto, de S. Francesco Ripa en de S. Pasquale.

festa_di_noantri (3)

Het acht dagen durende feest wordt afgesloten met een andere processie die zich ditmaal afspeelt op de Tiber en waarbij de afkomst van de Madonna wordt herdacht.

Dat gebeurt dit jaar op zaterdag 23 juli, waarbij de optocht omstreeks 19 uur start aan de Engelenburcht en rond 20 uur arriveert aan de Ponte Garibaldi. De opgegeven uren kunnen enigszins afwijken.

De Madonna wordt (zonder het zware baldakijn) vooraan in een bootje geplaatst en wordt zo naar Trastevere gevoerd. Enkele andere bootjes begeleiden het beeld.

In de middeleeuwen begon de ceremonie vanaf Porto di Ripetta, waar een grote trap gemakkelijk toegang gaf tot de rivier.

Die typische haven ging echter verloren tijdens de indamming van de Tiber, waarbij de rivier aan beide zijden werd begrensd door enorme kaaimuren. Alleen de (naam van de) Via di Ripetta herinnert nog aan deze verdwenen haven.

De inscheping en het klaarmaken van de boten gebeurt tegenwoordig in de buurt van Villa Giulia in het noorden van de stad, waar de rivier gemakkelijk te naderen is.

festa_di_noantri

De officiële processie begint bij Ponte Sant’Angelo. Er zijn mensen die de boten langs de oevers proberen te volgen, maar je kan de scheepjes ook zien voorbijvaren aan de Ponte Giuseppe Mazzini, de Ponte Principe Amedeo of de Ponte Vittorio Emanuele II.

De meeste mensen staan echter liever op uitkijk bij of in de buurt van Ponte Sisto, waar je de processie niet alleen prachtig ziet naderen maar ze vervolgens, net vóór het Tibereiland, ook ziet afmeren vlakbij Ponte Sisto.

Daarna wordt het beeld naar de Santa Maria in Trastevere gebracht om in alle vroegte, op maandagochtend om 7 uur, alweer processiegewijs, terug te keren naar de vaste standplaats in de Sant’ Agata, en dit tot volgend jaar juli.

www.festadenoantri.it

festa_di_noantri (7)

Burgemeester van Rome pleit voor gratis openbaar vervoer

22 juli 2022

Roberto Gualtieri, de burgemeester van Rome, stelt voor om vanaf dit najaar in Rome het openbaar vervoer gratis of bijna gratis te maken.

Hij verwijst naar soortgelijke projecten in Spanje en Duitsland. Volgens Gualtieri is er vanuit de staat geld beschikbaar om dat te kunnen financieren.

Op vragen over hoeveel geld het zou gaan, of de maatregel tijdelijk zou zijn en hoelang de staat die steun zou kunnen blijven bieden, ging hij niet in.

atacbus(3)

Het valt nog af te wachten in hoeverre het voorstel realistisch en haalbaar is, zeker nu Italië zich volop in een nieuwe politieke crisis bevindt. Daardoor dreigt het land in stormachtig economisch weer terecht te komen.

Bovendien kampt de openbare vervoersmaatschappij ATAC nog altijd met een torenhoge schuldenberg en een verouderde vloot. Het bedrijf is al jaren verlieslatend en bouwde in het verleden meer dan een miljard euro aan schulden op.

Gualtieri ziet het gratis openbaar vervoer als concrete hulp voor werknemers met een laag inkomen en gepensioneerden. Meer mensen op het openbaar vervoer zou volgens hem ook een bijdrage leveren aan de strijd tegen de klimaatverandering.

Mario Draghi neemt ontslag, dit najaar vervroegde verkiezingen

21 juli 2022

Premier Mario Draghi trok vanochtend naar Palazzo del Quirinale om voor de tweede keer in een week tijd zijn ontslag aan te bieden aan president Sergio Mattarella. Die maakte het ontslag wat later officieel bekend in een korte boodschap.

Het ontslag van Draghi volgde na een woelige dag gisteren in de Senaat, waar de ontslagnemende premier nog wel een meerderheid heeft, maar het hem uiteindelijk niet lukte om de eenheid onder de coalitiepartijen te herstellen. Dat was voor de premier een voorwaarde om aan te blijven.

mattarella_ontslag_draghi

De regering gaat nu in lopende zaken en de president bereidt zich voor om het parlement te ontbinden. Op 25 september volgen vervroegde verkiezingen.

Draghi was premier sinds februari 2021 en heeft al die tijd gratis gewerkt. Hij weigerde van bij het begin elke vergoeding voor zijn hele ambtsperiode als premier.

Bij zijn aantreden verklaarde Draghi zich nooit eerder in zijn carrière zo emotioneel betrokken te hebben gevoeld als bij zijn huidige job en er alles aan te zullen doen om het land uit de gezondheidscrisis te leiden en de economie te herstellen.

Vorige week had Draghi ook al zijn ontslag aangeboden nadat coalitiepartner M5S of de Vijfsterrenbeweging (MoVimento 5 Stelle) weigerde een pakket steunmaatregelen voor gezinnen en ondernemers ter waarde van 26 miljard euro goed te keuren. Ook de plannen voor een afvalverbrandingsoven in Rome werden tegengewerkt door de M5S.

Het ontslag van Draghi werd toen door president Sergio Mattarella geweigerd. De premier kreeg de opdracht om toch nog een poging te doen om zijn regering van nationale eenheid te redden.

De voorbije dagen kreeg Draghi de steun van talrijke consumenten- en ondernemersverenigingen, vakbondsleiders en tienduizenden gewone Italianen die de premier opriepen om aan te blijven. Meer dan 1.300 burgemeesters tekenden een oproep aan Draghi om zijn post niet te verlaten.

Dit signaal is ongezien en niet te negeren, zei Draghi tijdens zijn toespraak, waarmee hij zich bereid verklaarde om zijn regering een tweede kans te geven. Weliswaar op voorwaarde dat alle regeringspartijen hun steun zouden geven.

De Vijfsterrenbeweging had echter al laten weten dat ze zich zouden onthouden bij een nieuwe vertrouwensstemming en de M5S-parlementsleden stemden woensdag inderdaad niet mee.

De twee rechtse partijen die deel uitmaken van de coalitie, Lega en Forza Italia, wilden alleen in de regering blijven zonder de Vijfsterrenbeweging aan boord.

Ze riepen Draghi op om een nieuwe regering te vormen zonder Giuseppe Conte, de leider van de Vijfsterrenbeweging. Dat zag Draghi niet zitten, waardoor de Lega en Forza Italia zich eveneens van de stemming onthielden.

Draghi haalde met 95 ja-stemmen en 38 nee-stemmen nog steeds een meerderheid, maar talrijke senatoren stemden dus niet mee. De premier trok daaruit zijn conclusies en stapte opnieuw naar president Mattarella om nogmaals zijn ontslag aan te bieden.

sergio_mattarellaSergio Mattarella

De reageerde naar verluidt behoorlijk boos en zou tijdens een persoonlijk onderhoud met Draghi het onverantwoordelijke gedrag van de Vijfsterrenbeweging, de partij die de politieke crisis heeft uitgelokt, scherp hebben veroordeeld.

In zijn toespraak vanochtend hekelde ook Draghi de Vijfsterrenbeweging omdat ze met hun profileringsdrang de eenheid binnen de regering hebben ondermijnd. De Lega van Matteo Salvini en Forza Italia van Silvio Berlusconi kregen van Draghi het verwijt politieke spelletjes te spelen.

mario_draghi (1)Mario Draghi

Er komen nu vervroegde verkiezingen. Die zouden normaal pas plaatsvinden in het voorjaar van 2023. Nu zullen de Italianen al op 25 september naar de stembus moeten.

Dat is een lastige periode omdat het land in het najaar zijn begroting nog moet opstellen en goedkeuren. Als dat niet gebeurt dreigt de derde economie van de Europese Unie te ontsporen.

Italië maakte zich klaar voor de ontvangst van ruim 200 miljard euro steungeld uit Europa. Dat financiële hulppakket dreigt nu op de lange baan te worden geschoven wat een langdurig uitstel zou betekenen voor talrijke projecten die in diverse steden al volop worden voorbereid.

Los daarvan zijn er de woelige internationale economische strubbelingen, de stijgende inflatie, de energiecrisis en andere gevolgen van de oorlog in Oekraïne. Italië kampt momenteel ook met de ergste droogte in zeventig jaar, een probleem dat vooral de Italiaanse landbouw treft.

Daar komt nog bij dat heel wat sectoren, waaronder het toerisme, na twee rampzalige coronajaren nog steeds moeizaam bezig zijn uit de diepe financiële en economische put te kruipen.

Het is, zoals Draghi eerder al zei, echt geen moment om het land nog dieper in de problemen te duwen.

Burgemeesters vragen Mario Draghi om op post te blijven

20 juli 2022

Vandaag weten we waarschijnlijk of de regering kan voortwerken en vooral of premier Mario Draghi er nog zin in heeft. Draghi gaf vorige week zijn ontslag bij president Sergio Mattarella nadat coalitiepartner M5S (de Vijfsterrenbeweging) weigerde een vertrouwensstemming te steunen.

Mattarella weigerde het ontslag en verzocht de premier om na te gaan of verder regeren met een gewijzigde coalitie mogelijk is. Draghi (74) lijkt er echter niet veel zin meer in te hebben.

De voorbije dagen hebben al meer dan 1.300 burgemeesters een open brief getekend waarin de premier wordt opgeroepen om op zijn post te blijven en zijn hervormingsagenda voort te zetten. Ook vakbondsleiders en werkgeversorganisaties deden al een dergelijke oproep.

De open brief is een initiatief van de burgemeesters van Rome, Milaan, Firenze, Venetië, Genua, Bari, Bergamo, Pesaro, Asti, Turijn en Ravenna.

mario_draghi (5)

Met ongeloof en bezorgdheid kijken we naar deze regeringscrisis, veroorzaakt door onverantwoord gedrag van een deel van de meerderheid. Onze steden, verzwakt door de pandemie en door de oorlog, hoge energieprijzen en inflatie gedwongen tot ongekende inspanningen om de economie op peil te houden, kunnen zich vandaag geen crisis veroorloven. Dat zou het land immobiliseren en verdelen, terwijl we nu actie, geloofwaardigheid en ernst nodig hebben, aldus de burgemeesters.

Mario Draghi heeft tot nu toe ons land op het internationale toneel op een gezaghebbende manier vertegenwoordigd en heeft Italië opnieuw waardigheid en status bezorgd, zowel politiek en institutioneel. Draghi heeft er dapper voor gekozen om geen genoegen te nemen met het numerieke vertrouwen in het parlement, maar vraagt het oprechte en loyale politieke vertrouwen te eisen van alle partijen die hem vanaf het begin hebben gesteund.

Sommigen weigeren dat nu. Toch vragen wij aan de premier om door te gaan. Ook vragen we alle parlementsleden om na te denken over het algemeen belang en het landsbelang boven hun eigen interne problemen te stellen. Ze hebben hierin een gigantische verantwoordelijkheid die rechtstreeks ingrijpt in het toekomstige leven van de Italiaanse gezinnen en bedrijven. Meer dan ooit is stabiliteit, zekerheid en samenhang nodig om de transformatie van het land en onze steden voort te zetten, besluiten de Italiaanse burgemeesters.

Nieuwe hittegolf op komst in Italië

19 juli 2022

Rome stuurt nogmaals een hittewaarschuwing uit nu blijkt dat alweer een nieuwe intense hittegolf onderweg is naar Italië.

Die wordt aangedreven door een hogedrukgebied of anticycloon die hete luchtstromen uit Noord-Afrika naar Europa stuurt.

De nieuwe golf komt eraan nadat Portugal zopas al een hitterecord van 46,3 °C registreerde. De komende dagen zullen de temperaturen in grote delen van Italië stijgen tot 40 °C of meer.

temperatuur_hitte_thermometer

Wat nu op ons afkomt, zal wellicht één van de meest intense hittegolven in de recente Europese geschiedenis zijn, verklaren weervoorspellers.

De hittegolf zou tot 4.800 m hoog kunnen reiken, wat meteorologen bezorgd maakt omdat daardoor ook het ‘eeuwige’ ijs en de sneeuw in de hoge berggletsjers zou kunnen smelten.

hitte_rome

Een bezoek aan de catacombe van Commodilla

19 juli 2022

De catacombe van Commodilla die, zoals je gisteren kon lezen, na een langdurige restauratie wordt opengesteld voor bezoekers, ontstond in het begin van de vierde eeuw en situeert zich op drie niveaus.

Het oudste en meest interessante niveau vanuit archeologisch oogpunt, is het middelste gedeelte, dat werd uitgebouwd in een puzzolaangroeve. Hier bevinden zich de graven van de martelaren in een kleine ondergrondse basiliek. Het is ook vanaf dit niveau dat de overige delen van de catacombe zich ontwikkelden.

Bovengronds zijn er geen monumenten of restanten meer die wijzen op het bestaan van de catacombe. Wie het niet weet, wandelt door het Giovannipoli-park zonder ook maar even te denken aan een catacombe.

Het belangrijkste niveau heeft een zeer brede doorgang waarvan dus verondersteld wordt dat het een originele tunnel van de voormalige puzzolaangroeve is geweest.

De tunnel begint als een eenvoudige opening in de zijkant van een heuvel en vertakt vervolgens in een netwerk van andere gangen die vermoedelijk eveneens werden uitgegraven in de tijd dat de groeve nog in bedrijf was.

Pas in de tweede helft van de vierde eeuw werden nieuwe bijkomende tunnels gegraven omdat de begraafplaats steeds voller geraakte. In die periode werd ook de oorspronkelijke ingang ommuurd en werd er een toegangstrap aangelegd die direct naar het belangrijkste heiligdom leidde. Dit is de ingang die nog steeds in gebruik is.

commodilla (20)

Opvallend aan deze catacombe zijn de verschillende lucinaria of lichtschachten. Die waren bedoeld om zowel licht als lucht in de muffe grafkamers te brengen. Dat gebeurde in principe enkel voor de belangrijke kamers zoals die van heiligen, die frequent werden bezocht door pelgrims of gelovigen.

In die periode was er in de catacomben van Rome een grote vraag naar nieuwe begraafplekken. De vloeren van de bredere gangen werden verdiept om plaats te bieden aan nog meer loculi aan beide zijden van de aldus ontstane ‘loopgraven’.

Een eigenaardigheid waarmee de catacombe van Commodilla zich onderscheidt van andere Romeinse catacomben, is de aanwezigheid van de zogenaamde putgraven, diepe putten waar in de wanden tot twintig nissen werden uitgehakt om er doden in op te bergen.

commodilla(23)

Dezelfde manier van werken is enkel te zien in de nabijgelegen catacombe di Santa Tecla (foto boven) aan de Via Silvio D’Amico, dichtbij het metrostation Marconi. Ook deze dateert uit de vierde eeuw.

De gelijkenis in de manier van opbouw is soms zo treffend dat zelfs wordt vermoed dat beide begraafplaatsen lange tijd werden beheerd door dezelfde persoon of instantie.

commodilla(25)

Archeologen weten nog altijd niet waarom in deze catacomben niet gewoon bijkomende nieuwe niveaus werden uitgegraven. Vooral in de catacombe van Commodilla was er duidelijk plaatsgebrek, maar er werd nooit werk gemaakt van een echt structurele uitbreiding.

In de plaats daarvan bleef men vele jaren bijna krampachtig proberen zoveel mogelijk overledenen onder te brengen in de bestaande ruimtes, zelfs in putgraven. Er kwamen nauwelijks nieuwe gangen bij. Bestond toen al de vrees voor aardverschuivingen? Was er een gebrek aan geld of middelen om dieper te graven? Het is niet duidelijk.

Eveneens uit de late vierde eeuw dateert de herinrichting van het graf van de beide heiligen, Felix en Adauctus. Dat werk was in gang gezet door paus Damasus (366-394) en werd voltooid door zijn opvolger paus Siricius (384-399).

De verfraaiing van het heiligdom omvatte de verbreding van het einde van de tunnel, waardoor een soort grote crypte ontstond. Door een instorting raakte de ruimte eeuwenlang afgesloten, waardoor archeologen deze in de moderne tijd volledig intact hebben teruggevonden.

In vergelijking met andere ondergrondse begraafplaatsen wordt de catacombe van Commodilla ook gekenmerkt door een extreme architectonische, epigrafische en iconografische armoede. Opgravingen in de vorige eeuw maakten duidelijk dat de catacombe niet alleen overvol was, maar ook duidelijk bestemd was voor arme mensen.

Het eerste niveau bevat geen cubicula (kleine afzonderlijke grafkamers) of arcosolia (nisgraven met erboven een boog), alleen loculi, eenvoudige grafnissen. De grafschriften zijn doorgaans ook van slechte kwaliteit, bevatten spelfouten of ontbreken soms helemaal. Het lijkt erop dat de ‘klanten’ van deze catacombe mensen uit de lagere klasse waren met niet al teveel geld om aan de overledenen te besteden.

Het tweede deel van de catacombe van Commodilla dateert uit het einde van de vierde eeuw en het begin van de vijfde eeuw, en bevat wel enkele graven van mensen uit de hogere klasse. Er zijn zelfs enkele cubicula aanwezig.

De catacomben van Commodilla waren tot de zesde eeuw in gebruik als begraafplek, hoewel ze daarna nog druk bezocht zouden worden. Op een bepaald moment werd bovengronds ook een kleine basiliek gebouwd, gewijd aan de heiligen Felix en Adauctus. Dat gebeurde op de plek van een nog oudere bovengrondse begraafplaats waarvan geweten is dat die reeds vóór de catacombe bestond.

De overgebleven fresco’s in het belangrijkste heiligdom getuigen eveneens van verschillende renovaties. Het werk dat vandaag nog te zien is dateert voornamelijk uit de zesde eeuw. Er werd mogelijk voor het laatst aan gewerkt in opdracht van paus Johannes I (523-526). Eén frescopaneel heeft echter een opschrift dat het werk dateert in de periode van keizer Constantijn IV (668-685).

Het begraafcomplex van Commodilla werd vermoedelijk volledig buiten gebruik gesteld tijdens het bewind van paus Leo IV (847-855), die de relikwieën van Felix en Adauctus schonk aan Irmgard, de vrouw van keizer Lotharius I (795-855).

Zij schonk de resten van de heiligen op haar beurt aan een nonnenklooster in Eschau in de Elzas. Van daaruit werden ze volgens de overlevering in 1361 naar de Stephansdom in Wenen gebracht. Zeker is dat niet.

Marcantonio Boldetti (1663-1749) beschrijft in 1720 de herontdekking van de catacombe van Commodilla. Hij heeft het dan duidelijk over het niveau met het heiligdom.

Een zoveelste nieuwe aardverschuiving in de vorige eeuw zorgde ervoor dat de catacombe gedurende lange tijd ontoegankelijk was. Niet meteen een nadeel, want zo was ze ook relatief veilig voor plunderaars.

commodilla(24)

In de late negentiende eeuw voerden Giovanni Battista De Rossi en Henry Stevenson een diepgaand onderzoek uit naar de catacombe. Zij identificeerden in 1897 ook met zekerheid de plek als de catacombe die in geschriften bekendstond als deze van Commodilla.

De eerste grote archeologische opgraving die goed werd gedocumenteerd gebeurde in 1903, onder de auspiciën van de Pontificia Commissione di Archeologia Sacra. Die beperkte zich tot het eerste niveau en de heiligdommen van de martelaren.

Bij die gelegenheid werd ook het bestaan ontdekt van een nog lagere verdieping. Het was op de basis van die bevindingen dat Bellarmino Bagatti ongeveer dertig jaar later, in het begin van de jaren ’30 van de vorige eeuw, nieuwe opgravingen uitvoerde. Daaruit ontstond zijn bekende proefschrift Il Cimitero di Commodilla o dei Martiri Felice e Adautto sulla via delle sette chiese, dat in 1934 werd gepubliceerd.

Andere delen van de catacomben werden vanaf 1953 door Antonio Ferrua verkend. De resultaten van dat onderzoek publiceerde hij in 1958. Deze campagne leidde onder meer tot de ontdekking van andere cubicula.

Publiek was er zelden welkom, al zal dat vooral met de veiligheid te maken hebben gehad. De jongste decennia werd de catacombe tijdens speciale archeologiedagen weleens opengesteld voor een bezoek. Maar dat waren grote uitzonderingen.

De bovenkant van de toegangstrap wordt beschermd door een klein gebouwtje van gepleisterde baksteen dat in het gisteren beschreven Parco di Commodilla staat, vandaag een aangename en rustige open ruimte met zitbanken en speelruimte voor kinderen.

Door de aanwezigheid van het park is er in recentere tijden nooit bovenop de catacombe gebouwd. Wel bevond zich op deze plek zoals gisteren verteld gedurende lange tijd een wijngaard, de Vigna Serafini. Aan het begin van de twintigste eeuw stonden hier nog wijnstokken.

Die wijngaard lijkt echter wel gezorgd te hebben voor de verwijdering en vernietiging van alle oppervlakte-restanten van oude bouwsels. Zo zijn ook de fundamenten van de basilica (die vaak wordt verward met de ondergrondse crypte) nooit teruggevonden.

Wellicht heeft de eerste wijnboer toen hij zijn domein begon te cultiveren systematisch alle stenen uit de grond gehaald en opgeruimd. Als dat zo is, heeft hij het in ieder geval grondig gedaan.

De huidige trap waarlangs je afdaalt in de catacombe van Commodilla volgt de originele trap die gemaakt werd toen de begraafplaats in de vierde eeuw voor het eerst systematisch werd aangelegd. De doorgang komt uit in de crypte.

Tegenover het martelarengraf in de crypte, aan de rechterkant, is in 1903 de niet geplunderde zijgang ontdekt, met volledig intacte loculi, inclusief de persoonlijke voorwerpen waarmee de overledenen destijds werden begraven.

Bij de verbouwing van de crypte in de vijfde eeuw en door het optrekken van nieuwe muren raakte de toegang tot deze zijgang afgesloten en vergeten. Daardoor bleef die vele eeuwen verborgen en dus ongeschonden.

De crypte is een grote ruimte met een onregelmatig grondplan, vandaag verstevigd met modernere gewelven in baksteen. Er zijn twee arcosolia en twee ronde apsisnissen, waarvan één erg hoge aan de rechterkant van het hoofdgraf. Misschien bevatte deze nis ooit beeldhouwwerken.

De crypte was destijds volledig beschilderd, maar veel hiervan is vergaan en vrijwel onzichtbaar. Er zijn echter enkele interessante werken bewaard gebleven en er zijn aanwijzingen dat zich onder de bestaande schilderingen nog oudere werken bevinden.

Zo werden in de crypte toen deze nog in gebruik was in verschillende periodes decoratiewerken uitgevoerd. Sommige delen werden meermaals overschilderd.

commodilla (22)

Het belangrijkste arcosolium (een nisgraf met bovenaan een boog), dat opengebroken werd gevonden en met moderne middelen werd gerepareerd, toont een fresco van de twee heiligen in het timpaan. Het timpaan van het tweede arcosolium heeft een zesde-eeuws fresco van Christus die de sleutels aan Sint-Pieter geeft.

Christus zit op een wereldbol, die zijn universele macht symboliseert, en de heilige Petrus bevindt zich aan de linkerkant. De apostel heeft zijn handen in zijn tuniek gewikkeld, protocol voor wanneer een hoveling iets kreeg van de keizer.

Aan de rechterkant zien we de heiige Paulus, die op dezelfde manier een doos met kaarsen vasthoudt. De andere afgebeelde heiligen zijn Emerita, Felix, Adauctus en Stefanus, de eerste martelaar van het christendom.

Rechts van het hoofdgraf staat een goed bewaard gebleven fresco-icoon van Sint- Lucas. Hij houdt een kleine handtas vast, die wordt beschouwd als een dokterstas. Dit is naar verluidt het vroegst bekende voorbeeld van dit attribuut.

Dit is de lijst die het voormelde opschrift bevat dat het werk dateert uit de periode van keizer Constantijn IV (668-685). Het moet toegevoegd zijn nadat de begravingen in de catacombe al gestopt waren.

commodilla(12)

De linkerzijmuur toont het goed bewaard gebleven fresco van Turtura. In 1971 werd het ernstig beschadigd door een vandaal die in de gesloten catacombe was binnengedrongen. De muurschildering kon later echter nauwkeurig worden hersteld.

Het fresco toont een afbeelding van de Madonna met het kind, geflankeerd door de heiligen Felix en Adauctus, die Turtura als smekelinge presenteren. Onze-Lieve-Vrouw wordt afgebeeld als een keizerin, gekleed in paars en gezeten op een scharlaken kussen op een vergulde troon versierd met parels.

Ze houdt het Christuskind vast, gekleed in gouden stof. Onder het fresco staat een lang grafschrift, samengesteld door Turtura’s zoon Obas, dat biografische informatie geeft. Turtura (de naam betekent ‘tortelduif’, zoals het grafschrift duidelijk maakt) leefde zesendertig jaar als weduwe en voedde haar zoon op als alleenstaande moeder.

commodilla(3)

Paus Damasus liet voor de twee heiligen een grafschrift maken waarvan archeologen slechts een klein origineel fragment terugvonden. Gelukkig werd de tekst in de vroege middeleeuwen getranscribeerd. Er staat:

O semel atque iterum vero de nomine Felix qui, intemerata fide, contempto principe mundi, confessus Christum coelestia regna petisti. O vera pretiosa fides, cognoscite, fratris qua ad coelum victor pariter properavit Adauctus. Presbyter his verus, Damaso rectore iubente, composuit tumulum sanctorum limina adornans.

Onze expert Michiel Verweij, die iedereen inmiddels kent van zijn vele avonturen met Latijnse opschriften en manuscripten, vertaalt dat als volgt:

Oh Felix, met één, ja twee maal juiste naam,
Die met onbevlekt geloof de vorst der wereld verachtte,
Christus beleed en het hemels rijk verwierf!
O waarlijk kostbaar geloof van een broeder, verneem het!,
Waarmee Adauctus op dezelfde wijze als overwinnaar naar de hemel haastte.
Priester Verus bouwde voor hen op last van paus Damasus
Een tombe, versierde de ingang van de heiligen.

Aangenomen wordt dat de fictieve romantiek van de heiligenlegende op dit grafschrift is gebaseerd. Volgens de overlevering werd Felix naar het schavot geleid om onthoofd te worden, toen een onbekende christen uit de massa toeschouwers naar voor stapte en zich vrijwillig bij hem voegde en verkondigde dat hij op dezelfde manier wilde sterven. Dat gebeurde, en na zijn dood kreeg hij de naam Adauctus, wat zoveel betekend als ‘gewijd om te offeren’.

Marcantonio Boldetti beweerde in de achttiende eeuw dat hij in de catacombe van Commodilla het heiligdom en graf van de heilige martelares Emerita had ontdekt, op enige afstand van de crypte. Hij merkte op dat het timpaan van het arcosolium een fresco van een jonge vrouw had en dat zich in de onmiddellijke nabijheid bijzonder veel graven bevonden.

Het was volgens hem duidelijk een populaire plek, overleden gelovigen hadden hun laatste rustplaats immers graag zo dicht mogelijk bij een heilige. Emerita, de zus van de heilige Lucius, leek een geschikte kandidate. Hoe Boldetti bij die naam kwam is niet duidelijk. Er is nooit enige verwijzing naar Emerita gevonden.

De redenering van Boldetti was dus niet alleen uiterst zwak, maar raakte kant noch wal. Het verhaal bleef echter sluimeren. Het werd na verloop van tijd zelfs geloofd omdat er elders nooit een spoor is gevonden van Emerita.

De relieken van de vermeende heilige werden uiteindelijk zelfs overgebracht naar de San Marcello al Corso, waar ze zich vandaag nog steeds bevinden.

commodilla (21)

Terwijl de overgrote meerderheid van de overledenen in deze catacombe zonder twijfel arm was, is het cubiculum van Leonis dan weer duidelijk bestemd voor iemand met een zeer hoge status. Het had zelfs een eigen afzonderlijke toegang. Het dateert uit het einde van de vierde eeuw of net erna.

De vrij kleine kamer heeft drie arcosolia en is volledig bedekt met fresco’s, gemaakt met veel dure scharlakenrode verf van cinnaber. De muren tonen scènes uit het Nieuwe Testament en het leven van Paulus, maar het belangrijkste werk bevindt zich bovenaan.

commodilla(4)

Het toont Christus als een majestueuze man met een baard. Dit fresco is het eerste bekende voorbeeld van dit iconografische motief, dat zeer bekend is geworden in de religieuze kunst. Traditioneel werd Christus afgebeeld als een jonge man zonder baard.

commodilla(13)

Dichtbij het cubiculum bevindt zich ook nog een arcosolium met een timpaanfresco waarin Christus als het Lam van God de manden met broden zegent (foto boven).

Catacombe van Commodilla
Via delle Sette Chiese 42, Rome

Een bezoek is via e-mail aan te vragen bij de Pontificia Commissione Archeologia Sacra, minstens tien dagen vóór het bezoek en met vermelding van de datum van het gewenste bezoek en het aantal personen (maximum 15).

E-mail: protocol@arcsacra.va
Tel: +39 064465610
Tel. +39 064467601

http://www.catacombeditalia.va/

Catacombe van Commodilla opent voor bezoekers

18 juli 2022

De laatste restauratiefase in de catacombe van Commodilla in het zuiden van Rome is achter de rug. Kardinaal Gianfranco Ravasi, het hoofd van de Pontificia Commissione Archeologia Sacra, de pauselijke commissie die instaat voor het beheer en het onderhoud van de Romeinse catacomben, heeft een inauguratieceremonie gehouden ter gelegenheid van de restauratie van de fresco’s in de catacombe.

Er werden de voorbije paar jaren ook werken uitgevoerd om een veilige toegang te garanderen, want de begraafplek kreeg in het verleden regelmatig af te rekenen met aardverschuivingen. Die onveilige toestand was ook de reden dat ze jarenlang gesloten bleef. Binnenkort is het pubiek er weer welkom. De site bevindt zich in het Parco di Villa Giovannipoli, langs de Via delle Sette Chiese.

De restauratie werd betaald door de Hejdar Alijev-stichting, een liefdadigheidsinstelling onder leiding van Mehriban Aliyeva, de vrouw van president Ilham Alijev van Azerbeidzjan. De stichting is genoemd naar de vader van de huidige president en financierde eerder al andere restauraties in de Romeinse catacomben.

Een gedeelte van de catacombe van Commodilla werd enkele jaren reeds opgeknapt. Toen ging het om de zogenaamde basilichetta of kleine basiliek, een ruimte die gewijd is aan de martelaren Felix en Adauctus, in het Italiaans Felice en Adautto.

Beiden zouden omstreeks 303 tijdens de vervolgingen door keizer Diocletianus onthoofd zijn, al werd er in het verleden meermaals aan getwijfeld of dat verhaal wel klopt. Het voornaamste herstelwerk dat het voorbije jaar werd uitgevoerd, had betrekking op de verschillende muurschilderingen.

commodilla(15)

De catacombe van Commodilla werd in 1720 herontdekt en bevindt zich in het Parco di Commodilla, bij de Romeinen ook bekend als het Parco (di Villa) Giovannipoli. Dat is een openbaar park in de Garbatella-wijk tussen de Via delle Sette Chiese en de Via Giovannipoli, ongeveer 600 m van de pauselijke basiliek San Paolo fuori le Mura (Sint-Paulus buiten de Muren).

Waar nu het park is, bevond zich vroeger een wijngaard, de Vigna Serafini. Tot in de twintigste eeuw groeiden hier wijnstokken. De laatste keer dat we de catacombe van Commodilla bezochten was in 2010 en het park was toen slecht onderhouden. Sindsdien kreeg het groengebied echter een flinke opknapbeurt en werden er onder meer speelzones voor kinderen ingericht.

Aan de oppervlakte, in het park dus, is de lay-out van de ondergrondse structuur gedeeltelijk gereproduceerd met ruw gemetste blokken travertijn die duidelijk maken hoever de tunnels zich uitstrekken onder de parkheuvel.

commodilla(16)

De catacombe van Commodilla is vooral bekend van de eerste bekende afbeelding van Christus met een baard. De traditie was nochtans om Jezus te tonen als een jonge, baardloze man.

De voornaamste opgravingen werden uitgevoerd door archeoloog Bellarmino Bagatti (1905-1990), een pater van de orde der franciscanen. Hij studeerde in 1934 af aan de Pontificia Accademia Romana di Archeologia, de Pauselijke Romeinse Academie voor Archeologie.

Dat gebeurde met een nog steeds belangrijk proefschrift over de catacombe van Commodilla, de site waar hij toen al twee jaar aan het werk was geweest.

Bagatti zou de rest van zijn leven wijden aan de archeologie. Hij specialiseerde zich in bijbelse archeologie en was verantwoordelijk voor talrijke opgravingscampagnes in Italië, Palestina, Israël en Jordanië. Hij leverde een enorme bijdrage aan de wetenschap.

commodilla(12)

De catacombe van Commodilla bevond zich in de oudheid vlakbij de oude Via Ostiensis. Dat de begraafplaats in de buurt van het graf van de apostel Paulus werd opgericht is uiteraard geen toeval. Voor de eerste christenen was het belangrijk om na hun dood zelf zo dicht mogelijk bij de belangrijke heilige martelaar eeuwige rust te vinden.

De nabijheid van de basiliek van San Paolo fuori le Mura bleek vooral in de vroege middeleeuwen lucratief, omdat zowat alle pelgrims die langs de Via Ostiensis naar de basiliek trokken, onvermijdelijk ook voorbij de catacombe van Commodilla kwamen.

Men kan zich levendig voorstellen hoe de nieuwsgierige, naar heiligheid verlangende pelgrims hier werden binnengelokt voor een bezoek. Andere catacomben in de buurt waren onder meer de ondergrondse Tomba di San Timoteo en de Catacomba di Santa Tecla. Wat verderop bevindt zich ook de Catacombe di San Ciriaco.

commodilla(25)

Op de plek van de catacombe van Commodilla bevond zich in de oudheid een puzzolaangroeve. Interessant om weten is dat de ondergrondse groeve nog in bedrijf was toen de eerste doden hier al werden bijgezet.

Vermoedelijk gebeurde dat in een gedeelte van de ondergrondse gangen en ruimtes waar niemand meer kwam en die al buiten gebruik waren gesteld. Het gebeurde wel vaker dat een catacombe ontstond op de plek van een oude groeve, al was die meestal wel uitgeput en volledig buiten bedrijf.

Het is verleidelijk om te denken dat de eigenaars van dergelijke sites het fantastisch vonden dat ze dankzij de begrafenisrituelen van de christenen nog wat winst uit hun nutteloze oude groeve konden halen, louter door ze ter beschikking te stellen en de oude gangen gaandeweg in begraafruimtes te veranderen.

Al zal dat minstens even vaak ook gebeurd zijn uit sympathie voor de christenen of omdat de eigenaar zelf een gelovige was. In dit geval heette de eigenares van de grond (of de vrouw van de eigenaar) waar de oorspronkelijke catacombe werd ingericht Commodilla.

commodilla(2)

Het valt op dat het vaak vrouwen waren die het initiatief namen voor het oprichten van een nieuwe begraafplek, die dan vaak uitgroeide tot een catacombe waar na verloop van tijd duizenden overledenen werden bijgezet.

Verspreid over het grondgebied van Rome bevinden zich meer dan zestig catacomben, waarvan vele niet toegankelijk zijn voor het publiek. Zelfs nu nog gebeurt het nog weleens dat er een nieuwe begraafplek wordt ontdekt.

De grootste en waarschijnlijk ook de meest bekende, zijn de catacomben van San Callisto, San Sebastiano en Santa Domitilla, allemaal aan of vlakbij de Via Appia Antica.

Ook de catacombe van Sant’Agnese aan de Via Nomentana en de catacombe van Priscilla (Via Salaria) worden graag bezocht door toeristen.

Een bezoek aan Rome is eigenlijk onvolledig zonder een kijkje te nemen in een catacombe. De begraafplaatsen horen onlosmakelijk bij de geschiedenis van de stad.

Morgen brengen we een bezoek aan de catacombe van Commodilla, waarvoor de belangstelling na de heropening ongetwijfeld weer zal groeien.

Catacombe van Commodilla
Via delle Sette Chiese 42, Rome

Een bezoek is via e-mail aan te vragen bij de Pontificia Commissione Archeologia Sacra, minstens tien dagen vóór het bezoek en met vermelding van de datum van het gewenste bezoek en het aantal personen (maximum 15).

E-mail: protocol@arcsacra.va
Tel: +39 064465610
Tel. +39 064467601

http://www.catacombeditalia.va/

Taxistaking op 20 en 21 juli

16 juli 2022

Wie op woensdag 20 of donderdag 21 juli van of naar de luchthaven wil met een taxi, voorziet beter privévervoer of kiest voor de trein of bus.

De taxisector kondigt een tweedaagse nationale staking aan. De taxichauffeurs protesteren tegen de mededingingswet van de regering. Die zet de deuren open voor concurrenten zoals Uber.

taxiroma

De taxivakbonden zijn tegen de plannen van de regering om hun sector te liberaliseren. Ze beweren dat deregulering multinationals zou bevoordelen boven onafhankelijke chauffeurs.

De staking volgt na een dagenlang protest van de taxichauffeurs die de Via del Corso, vlakbij Palazzo Chigi waar de regering zetelt, uitkozen als actieterrein.

Stakingen aangekondigd bij Ryanair

15 juli 2022

Het boordpersoneel en de piloten van Ryanair in Italië leggen op zondag 17 juli het werk neer. De vakbondsactie is al de derde in een maand tijd.

De Belgische piloten van Ryanair kondigen eveneens een nieuwe staking aan op 23 en 24 juli. Dat weekend staken ook de Franse piloten van Ryanair. Ook elders in Europa zijn er de komende dagen acties gepland door Ryanair-personeel.

Er wordt geprotesteerd tegen de arbeidsvoorwaarden en -contracten van de luchtvaartmaatschappij. De onvrede is groot omdat de directie niet ingaat op de vragen van het personeel.

ryanair

De staking krijgt zware kritiek van Italiaanse consumentenverenigingen. Het is geen probleem dat werknemers opkomen voor hun rechten, maar het is onaanvaardbaar om in het volle zomerseizoen vliegtuigreizen onmogelijk te maken zodat reizigers niet op hun vakantiebestemmingen geraken. Die zijn andermaal de dupe en verliezen onterecht vakantiedagen en geld, klinkt het bij Assoutenti.

Ook de consumentenrechtenorganisatie Codacons hekelt de onverantwoordelijke staking, waarbij burgers als gijzelaars worden gebruikt tijdens de zomervakantie.

De consumentenverenigingen wijzen ook op de gevolgen voor de toeristische sector die nog lang niet hersteld is van de zware klappen als gevolg van de coronacrisis. Dit kunnen we echt wel missen, klinkt het.

De Italiaanse burgerluchtvaartautoriteit ENAC herinnert eraan dat een minimale dienstverlening verplicht is en dat tijdens stakingen vluchten moeten gegarandeerd worden van 7 tot 10 uur en van 18 tot 21 uur.