Vaticaan opent archieven paus Pius XII op 2 maart 2020

4 maart 2019

Het Vaticaan gaat op 2 maart 2020 de geheime archieven openen van paus Pius XII. Deze paus stond tijdens de Tweede Wereldoorlog aan het hoofd van de rooms-katholieke kerk, en wordt er door sommigen van beschuldigd zich te weinig te hebben uitgesproken tegen Hitler en de Holocaust. Zijn verdedigers zeggen echter dat hij achter de schermen probeerde om Joden te redden die vervolgd werden door de nazi’s, onder meer door de deuren van de kloosters en andere gebouwen van de Kerk te openen om hen te huisvesten.  Paus Franciscus maakte de datum vandaag bekend tijdens een toespraak voor de medewerkers van de Vaticaanse geheime archieven.

Paus Franciscus zei er vertrouwen in te hebben dat de onderzoekers de daden van de voormalige paus correct kunnen inschatten, net als zijn ‘verborgen maar actieve diplomatie’ tijdens een donkere periode in de geschiedenis. Eén van deze onderzoekers is de Vlaming Johan Ickx die vorig jaar de Romulusprijs van S.P.Q.R. won voor zijn boek De oorlog en het Vaticaan, waarin een tot dusver onbekend verhaal uit de periode van de Eerste Wereldoorlog werd bekendgemaakt en waarin Eugenio Pacelli (de latere paus Pius XII) ook al een belangrijke rol speelde. Johan Ickx is het hoofd van het Historisch Archief van het Staatssecretariaat op het Vaticaan.

De in Rome geboren Eugenio Pacelli was paus van 1939 tot aan zijn dood in 1958. Hij werd gekozen als paus op 2 maart 1939, overigens zijn verjaardag. Het Israëlische ministerie van Buitenlandse Zaken reageerde alvast positief op de beslissing van het Vaticaan om de inboud van de archieven bekend te maken. Paus Franciscus gaf in 2014 al toestemming om de archieven van Pius XII open te stellen voor onderzoek.

Gratis museumtoegang van 5 tot 10 maart

4 maart 2019

De Italiaanse minister van Cultuur Alberto Bonisoli is erin geslaagd zijn idee door te drukken om de landelijke staatsmusea en archeologische sites twintig dagen per jaar gratis open te stellen voor het publiek. Het nieuwe decreet terzake is sinds 28 februari van kracht. Daarin staat vermeld dat musea op de eerste zondag van elke maand (van oktober tot maart) gratis toegankelijk zijn. Daarnaast komt er een speciale culturele periode waarin de staatsmusea een aantal opeenvolgende dagen de deuren gratis openen. Dit jaar zal dat gebeuren vanaf 5 tot 10 maart.

Ten slotte krijgen de individuele museumdirecties zelf ook nog eens toestemming om in totaal acht dagen gratis toegang te bieden. De manier waarop dat gebeurt mogen ze zelf invullen. In theorie zou men bijvoorbeeld kunnen zeggen dat een bepaald museum elke dag van 12 tot 13 uur gratis toegankelijk is. Dat kan allemaal, zolang de gratis toegestane uren het totaal van acht kalenderdagen niet overschrijden. De reeds eerder toegestane kortingen in de musea blijven bestaan.

forum

Toch nog even aanstippen dat de maatregel enkel geldt voor de staatsmusea. De Vaticaanse Musea horen daar dus niet bij, evenmin als de musea van de stad Rome: die blijven betalend, behalve dan een aantal minder drukbezochte stedelijke musea die altijd gratis toegankelijk zijn. Interessant is wel dat ook het Colosseum en het Forum Romanum / Palatijn tot de ‘statali’ behoren en in de betreffende periode dus ook gratis toegankelijk zullen zijn. Je kan dan echter geen tijdsblok reserveren.

Boekingen voor groepen zullen niet erg eenvoudig zijn. Op de gratis dagen zullen de files ook wel wat langer zijn dan gewoonlijk. Maar gezien de talrijke bezoekers in de krokusvakantie is dit toch wel een leuk buitenkansje.

Nijmegen bouwt gigantisch Romeins masker

1 maart 2019

Langs de rivier de Waal in Nijmegen wordt een gigantisch Romeins masker van 6 bij 5,5 m groot geplaatst. Het twee ton wegende beeld is een replica van een gezichtsmasker uit museum Het Valkhof in Nijmegen. Dat schrijft de Nederlandse Omroep Stichting (NOS) op zijn website. De uit Duitsland afkomstige Nederlandse kunstenaar Andreas Hetfeld won twee jaar geleden een wedstrijd met zijn idee voor het masker. Het wordt niet alleen een groot beeld, bezoekers zullen via een trap de binnenkant van het masker kunnen beklimmen. Op die manier kunnen bezoekers door de ogen van het masker kijken naar de stad Nijmegen.

Hetfeld werkt sinds kort in een scheepswerf aan zijn immense kunstwerk. Op zijn website kan je het constructieproces volgen. Het enorme masker moet in mei afgewerkt zijn en wordt dan geplaatst op het nieuwe stadseiland Veur-Lent. Het metershoge masker zal vermoedelijk twee jaar op het stadseiland blijven staan. Daarna verhuist het naar zijn eindbestemming op een ander punt aan de Waal. Het totaalbedrag voor het hele project bedraagt ongeveer 100.000 euro. Om de kosten te helpen dekken verkoopt de kunstenaar miniatuurmaskers en zeefdrukken. In dit korte filmpje zie je hoe het kunstwerk er zal uitzien.

Het gezichtsmasker waarop het kunstwerk wordt gebaseerd dateert uit de eerste eeuw na Christus. Het werd in 1915 gevonden tijdens baggerwerkzaamheden in de Waal bij Nijmegen. Vermoedelijk is de helm gebruikt tijdens veldslagen, maar het is ook mogelijk dat het masker werd gedragen tijdens parades, toernooien en ceremoniële gelegenheden. Volgens Het Valkhof is het een uniek object dat niet alleen beroemd is in Nederland, maar ook in de rest van de wereld. Er zijn wereldwijd slechts 120 gezichtsmaskers teruggevonden, maar dit is volgens Het Valkhof één van de mooist bewaard gebleven exemplaren uit het Romeinse Rijk.

Bekijk een reportage van Omroep Gelderland over dit onderwerp

Overnacht eens in een Romeins museum

1 maart 2019

Heb je al eens overnacht in een monument? Mogelijk. Al eens geslapen in een museum? Al minder waarschijnlijk. In Rome kan je een verblijf boeken in het historische Keats-Shelley House. De derde verdieping van het beroemde pand is gerenoveerd en wordt nu als verhuurappartement op de markt gebracht. Heel goedkoop is het natuurlijk niet, maar alles bij elkaar valt de prijs nog best mee.

De prijzen zijn vermeld in Britse pond en vier nachten kan je al boeken voor ongeveer (ruwweg omgerekend) 1.450 euro, wat neerkomt op zo’n 365 euro per nacht of ongeveer 90 euro per persoon als je met vier bent. Je hebt voor die prijs dan wel een appartement voor jezelf, in een huis vol geschiedenis en letterlijk gelegen aan de voet van de Spaanse Trappen, één van de meest iconische plekken ter wereld.

keats

Op 23 februari was het precies 198 jaar geleden dat de dichter John Keats op deze plek gestorven is. Volgende week brengen we een minireeks over de illustere Britse dichters John Keats en Percy Bysshe Shelley en hun Romeinse avonturen. Beiden gaven hun naam aan het huidige museum. Je leest onder meer hoe Keats en Shelley op jonge leeftijd aan hun einde kwamen in Italië en vooral welke rol de schilder Joseph Severn daarin speelde. De reeks wordt afgesloten met een bezoek aan het huis van een al even bekende buurman van Keats, een pand dat intussen ook transformeerde in een museum dat je na voorafgaande reservatie kan bezoeken.

Het huurappartement bevindt zich zoals gezegd op de derde verdieping. De kamers hebben vrij hoge plafonds en bieden vanuit elk raam een prachtig uitzicht dat sinds de periode toen de dichter John Keats hier woonde nauwelijks is gewijzigd. Er is geen lift en ook moderne voorzieningen zoals een televisie of een wifi-verbinding werden (bewust) niet voorzien. Huisdieren zijn niet toegelaten. Het appartement beschikt over een goed uitgeruste keuken en een douche. Ook handdoeken en lakens zijn aanwezig. In de periode van de Grand Tour hebben hier en in deze onmiddellijke omgeving talrijke (latere) beroemdheden verbleven. De huizen op en vlakbij Piazza di Spagna waren vooral bij Britten bijzonder geliefd.

De kamers in het appartement zijn identiek in vorm en indeling als deze waarin de grootste Britse romantische dichter John Keats (1795-1821) in de avond van 23 februari 1821 een verdieping lager overleed. De zitkamer in het appartement kijkt rechtstreeks uit op de Spaanse Trappen. In noordelijke richting zie je de Via del Babuino. Aan de voorzijde heb je zicht op de Fontana della Barcaccia, een fontein ontworpen door Pietro Bernini, de vader van de meer bekende Gian Lorenzo Bernini. Beide Bernini’s hebben trouwens ook Piazza di Spagna ontworpen, dit in opdracht van paus Urbanus VIII (1623-1644).

De Spaanse Trappen (die ironisch genoeg niets met Spanje te maken hebben en door Fransen werden gebouwd) werden in 1721 ontworpen door Francesco de Sanctis, die ook het huis dat later zou bekend worden als het Keats-Shelley House op zijn naam mag schrijven. Aan de andere kant van de trappen bouwde de architect een evenbeeld, dit om het ontwerp van zijn trap harmonisch te omkaderen.

In dat pand is vandaag de Babingtons tearoom gevestigd, een theehuis dat in 1893 werd geopend door de zussen Babington om Engelse toeristen met heimwee te voorzien van hun dagelijkse cup of tea. Sindsdien is er behalve de prijzen niet veel veranderd: het is één van de duurste tearooms van Rome, maar de thee is er wel in orde. Wat in een stad met een lange koffietraditie nog niet zo evident is. Behalve een peperduur kopje thee kan je er uiteraard ook terecht voor een uitgebreid Engels ontbijt dat nog drie keer duurder is. Er is ook een winkel waar je zowat tweehonderd soorten thee kan kopen, waaronder de befaamde Royal blend, die speciaal werd samengesteld ter gelegenheid van koningin Elisabeth’s laatste bezoek aan Rome. In de jaren ’60 van vorige eeuw was dit salon ’s morgens het trefpunt van de bemiddelde communistische intelligentsia en existentialisten.

Vanuit het Keats-Shelley-appartement kijk je voor één keer zelf naar de mensen op straat die zelf ook allemaal omhoog kijken naar je tijdelijke woning en naar de Spaanse Trappen. Piazza di Spagna is tegenwoordig autovrij, maar door de vrijwel altijd aanwezige toeristen zal je wellicht overdag ook in je woning altijd wel wat rumoer horen. Ook als de Spaanse Trappen in de ochtend met een waterstraalmachine worden gereinigd zal je dat misschien wel even merken. Zeker weten doen we dat niet, want zelf hebben we hier nog geen dutje gedaan. Het appartement beschikt echter wel over dubbel glas, wat het buitengeluid toch wel aanzienlijk zal dempen.

De verhuur gebeurt via de Landmark Trust, een Britse non-profit organisatie die monumenten restaureert en ze opknapt in de originele stijl, waarna ze worden verhuurd aan toeristen. Het huis aan Piazza di Spagna werd in 1906 gekocht door de Keats-Shelley Memorial Association (KSMA). Maar na de wet van 1973 waarbij de huurprijzen een tijdlang werden bevroren, raakte de stichting in financiële moeilijkheden. De inkomsten uit de verhuur van appartementen dekten niet langer de vaste kosten. In 1977 schoot de Manifold Trust de Keats-Shelley Memorial Association te hulp.

Dat is een liefdadigheidsorganisatie die in 1962 door John Smith was opgericht en later ook de belangrijkste weldoener van de Landmark Trust zou worden. Het was ook John Smith die voorstelde slechts één deel van het gebouw te bestemmen voor vakantieverhuur. In die periode kwam ook de derde verdieping van het Keats Shelley House vrij. Die werd tot dan bewoond door signora Cacciatore, die tot dan als een soort conciërge voor het pand had gefungeerd, maar nu met pensioen ging.

In ruil voor alle reparaties, verbeteringen en renovaties die nodig waren zou de Landmark Trust in de toekomst dan deze derde verdieping huren en op zijn beurt onderverhuren als tijdelijk vakantieverblijf. De eerste plannen werden begin 1979 opgesteld, maar door de ingewikkelde Romeinse administratie was het dossier twee jaar later nog geen stap gevorderd. Er werd onder meer moeilijk gedaan over het verplaatsen van de badkamerafscheiding, een ingreep die het geschilderde plafond zou kunnen beschadigen.

De renovatiewerken begonnen uiteindelijk toch onder leiding van architect Enrico Gentiloni Silverj. Afgezien van de verandering in de badkamer bestonden deze vooral uit de reparatie van de vloeren, ramen, de installatie van een nieuwe keuken en de algemene herinrichting van het interieur. Zo werd er Italiaans meubilair geplaatst maar met een knipoog naar Engeland.

Aan de oorspronkelijke uitstraling van het appartement veranderde helemaal niets, in tegenstelling tot de bange vermoedens van enkele buren, die de politie herhaaldelijk waarschuwden voor de ongetwijfeld “verschrikkelijke erfgoedbeschadigingen” die zich in de ‘Casa Rossa’ zoals het pand door de Romeinen wordt genoemd, zouden afspelen. Het tegendeel was waar: de geschilderde plafonds en het andere waardevol stucwerk werden zorgvuldig en met veel oog voor detail gerestaureerd door bekwame ambachtslui.

Praktische informatie inzake overnachtingen

Naar Rome over oude pelgrimspaden

28 februari 2019

Prof. dr. Dick E.H. de Boer geeft op donderdag 14 maart om 20 uur een lezing in de conferentiezaal van de stedelijke bibliotheek aan het Heymansplein in Sint-Niklaas. Het onderwerp van de lezing is In de voetsporen van abt Emo. Aansluitend is er een informatieve voordracht met praktische informatie over hedendaagse pelgrimstochten te voet of per fiets naar Rome. De toegangsprijs bedraag 9 euro (te betalen aan de kassa). Deelnemers worden gevraagd zich vooraf aan te melden via deze link.

Een week later, op donderdag 21 maart om 20 uur, geeft Tamara Ingels op uitnodiging van Anfiteatro in de Piet Elshoutzaal, SteM, Zwijgershoek 14 in Sint Niklaas een lezing met als thema Vlaamse meesters reizen naar Italië. Zij vertelt het verhaal van Vlaamse kunstenaars die vanaf 1500 steeds vaker Alpen overstaken op weg naar Rome. Bekende (Breughel, Rubens, …) en minder bekende schilders (Gossaert, Lambert Lombard, Coxcie, …) maakten er kennis met zowel de antieke kunst en als met Italiaanse renaissancekunst. De spreekster toont hoe de leerschool van deze ‘romanisten’ hun latere werk beïnvloedde en maakt duidelijk dat ook de Italianen leerden uit hun contacten met de Vlaamse kunstenaars. Ook voor deze lezing bedraagt toegangsprijs  9 euro (te betalen aan de kassa). Aanmelden kan via deze link.

Rome werkt aan strenger politiereglement

27 februari 2019

In Rome werd door de raadscommissie een nieuw politiereglement goedgekeurd. Nu moet enkel nog de definitieve goedkeuring door het stadsbestuur volgen. In principe is dat een formaliteit, maar niet iedereen is het eens met al de voorstellen. In het reglement staan inderdaad een aantal opmerkelijke nieuwigheden. Zo moeten toiletten in bars en restaurants voortaan altijd toegankelijk zijn voor het publiek. De exploitanten van openbare instellingen moeten hun sanitaire voorzieningen open stellen voor wie dat vraagt. De stedelijke wetgeving op het gebruik van alcohol wordt veel strenger. Het al behoorlijk strenge reglement omtrent de vele fonteinen in Rome wordt nog aangescherpt.

De grotere fonteinen worden vooral in de zomer nogal eens gebruikt om een voetbadje te nemen of er zelfs helemaal in te plonzen. Dat was op straffe van een forse boete al langer verboden en dat blijft zo. Het nieuwe politiereglement maakt een en ander wel nog wat strenger. Zo mag je in de fonteinen niet langer kleding wassen. Dat stond tot dusver niet in het reglement, maar sommige mensen (gaande van toeristen die hun t-shirt even uitspoelen tot een zwerver die zijn garderobe wat opfrist) blijken dat effectief te doen. Dat kan dus niet langer.

Evenmin mag je dieren laten drinken uit een fontein. Op de fonteinen mag je ook niet zitten, liggen of klimmen. Het gooien van munten in fonteinen wordt niet verboden, maar in het reglement is nu wel uitdrukkelijk opgenomen dat zodra geld in de fontein belandt, dit ook eigendom wordt van de stad. Het is ook het stadsbestuur dat ten alle tijde zal beslissen wat er met het geld gebeurt.

Recent ontstond enige commotie over de herbestemming van het vele geld dat jaarlijks uit de Trevifontein wordt opgehaald. De plooien zijn inmiddels gladgestreken en voorlopig blijft alles bij het oude. Maar met deze toevoeging aan het reglement houdt de stad Rome een stok achter de deur om op elk moment en zonder enige discussie de bestemming van de muntjes te kunnen wijzigen.

Net als de historische fonteinen moeten ook de vele nasoni, de drinkfonteintjes, door iedereen te gebruiken zijn. Het reglement bepaalt voor deze nasoni uitdrukkelijk dat ze niet mogen beschadigd worden, dat er geen voorwerpen mogen worden ingegooid of in de buurt van de fonteinen te morsen met vloeistoffen of andere substanties. Ook deze kleine fonteintjes mogen niet gebruikt worden om dieren te wassen of om dieren te laten drinken. Wie dat laatste wil doen moet een doosje of bekertje op zak hebben, het vullen aan de fontein en zijn hond of kat zo laten drinken. Het beestje rechtstreeks laten slurpen aan de fonteintjes mag niet meer.

Alleen al binnen de Aureliaanse stadsmuur vind je ongeveer 280 nasoni, in heel Rome staan er ongeveer 2.000 drinkwaterfonteintjes. Onderzoek heeft uigewezen dat de gemiddelde toerist in Rome op een doorsnee dag 2,2 plastic flesjes water per dag verbruikt. Op warme dagen worden dat vier tot vijf flessen. Dat zorgt jaarlijks voor een gigantische afvalberg. Die hoop vuilnis (gedeeltelijk) kunnen beperken is in deze tijden van klimaatspijbelaars mooi meegenomen. Dat is in Rome dus gemakkelijk mogelijk, tenminste als de vele toeristen én de citytrippende klimaatjongeren ook een beetje meewillen.

Rome heeft inderdaad het grote geluk te beschikken over talrijke drinkfonteintjes, de zogenaamde nasoni of neuzen, cilindervormige waterverschaffers die je op haast elke straathoek en elk plein aantreft. Nasoni kregen hun naam omwille van de typische gebogen ijzeren tuit, die een beetje lijkt op een grote neus. Dankzij deze fonteintjes is er in de hele stad steeds een overvloed van heerlijk, fris water beschikbaar en hoef je eigenlijk nooit water te kopen.

Eén van de oudste drinkwaterfonteintjes dateert uit 1872 en bevindt zich op Piazza della Rotonda, vóór het Pantheon. De meeste zijn gemaakt van gietijzer al bestaan er ook nog modellen uit travertijn. Zeldzame exemplaren uit de beginjaren zijn de fonteintjes met drie tuiten, zoals er bijvoorbeeld in de Via della Cordonata nog steeds eentje staat. De fonteintjes zijn ondergronds verbonden met een waterleidingnetwerk van zowat 130 km.

De ongeveer 16.000 m³ drinkwater die dagelijks via de kleine drinkfonteinen naar buiten wordt gestuwd gaat niet verloren. Het water wordt gerecupereerd en nadien gebruikt in de tuinbouw, door wasserijen en voor andere doeleinden waarvoor het – niet langer drinkbare – water nuttig kan zijn. Jaarlijks worden aan de Romeinse nasoni zowat 250.000 testen uitgevoerd om na te gaan of de waterkwaliteit nog steeds perfect is.

Volgens een onafhankelijk onderzoek in 35 steden behoort het Romeinse drinkwater, ook het gewone leidingwater, tot het beste van het land. Het onderzoek gebeurde door de vereniging Altroconsumo volgens diverse kwaliteitsparameters. Ondermeer de aanwezigheid van calcium, fluoriden en sulfaten werd nagegaan, evenals de hardheid van het water en de aanwezigheid van verontreinigende stoffen, pesticiden en metalen. Rome krijgt voor het stedelijke drinkwater een bijzonder goed rapport.

Tot zover het duurzame waterverbruik in Rome, we keren nog even terug naar het nieuwe politiereglement. Er mogen niet langer potentieel gevaarlijke voorwerpen worden meegenomen op bus, tram of metro. Die worden niet allemaal gedefinieerd, maar daaronder vallen alvast ook fietsen, scooters en skateboards. Een uitzondering is er voor personen met een handicap of voor wie een speciale vergunning heeft van vervoersexploitant ATAC.

Het reglement pakt ook de nepcenturions aan, verklede Romeinen die op historische sites en dan vooral in de omgeving van het Colosseum argeloze toeristen proberen te verleiden om met hen op de foto te gaan en daar dan grof geld voor vragen. De taferelen rondom het Flavische Amfitheater zijn voor zowel de directie van het Colosseum als de stad Rome al lang een doorn in het oog. Er zijn nog altijd een heleboel toeristen die de verklede mannen rond het monument flink wat geld betalen om met hen op de foto te mogen. Dat kost al gauw een biljet van 10 of 20 euro. Naïeve Japanners en Amerikanen moeten soms nog dieper in de portefeuille tasten. Er zijn gevallen bekend waarbij voor die ‘dienst’ 50 euro en meer werd gevraagd. Er zijn ook regelmatig klachten wegens zakkenrollen en ongewenste intimiteiten.

De aftroggelarij levert de kerels dus veel en vooral vlug verdiend geld op. Daar betalen ze bovendien geen cent belasting op. Die gouden zaken lokten bovendien anderen aan en je zag de (steeds slechter geklede) figuranten de jongste jaren dan ook steeds vaker in het stadsbeeld opduiken. Ook op andere plaatsen, zoals voor het Pantheon, de Engelenburcht of zelfs de Sint-Pietersbasiliek. Aan de miljoenen toeristen valt zoveel geld te verdienen dat ook criminele bendes al probeerden zich in deze lucratieve markt te dringen en al pogingen deden om zich het territorium met geweld toe te eigenen. Ook de georganiseerde misdaad zou zich in het verleden al met de exploitatie van de centurions hebben bemoeid door concurrenten te intimideren met grof geweld.

Een paar jaar geleden pakte de politie nog een twintigtal centurions op omdat ze concurrenten mishandelden. Tijdens de undercoveroperatie die voorafging aan de arrestatie, verkleedden ook agenten zich als centurion en begaven zich op het zelfverklaarde territorium van de bende om te zien of de situatie wel degelijk uit de hand aan het lopen was. De reactie bleef niet lang uit. Al snel kwam het tot een gevecht met de ‘concurrenten’, waarna andere undercoveragenten in burger of vermomd als vuilnisman of toerist, eveneens moesten tussenkomen. Een twintigtal nep-centurions, onder wie verschillende met een gerechtelijk verleden, werden toen opgepakt. Tegen acht van hen werd een onderzoek geopend wegens gebruik van geweld. Het bleek om leden van dezelfde familie te gaan.

Het initiatief om aan het Colosseum te poseren met toeristen ontstond in het begin van de jaren ’90 toen een werkloze acteur zich verkleedde als gladiator en voor de ingang van het amfitheater de toeristen begon te animeren. Al gauw liepen er een tiental concurrenten rond, aanvankelijk in de meest bizarre outfits van zowel gladiator, centurion of legionair. Vandaag is hun aantal niet te schatten. In de gloriedagen stonden er alleen al in de buurt van het Colosseum veertig tot vijftig centurions. Ze maken onder elkaar afspraken en werken met een beurtrol. Wie geen plaats op de rol kan bemachtigen wijkt vaak uit naar andere locaties zoals het Forum Romanum of het Pantheon, maar je kan tegenwoordig op de meest vreemde of ongewone plekken in Rome een centurion of legionair tegenkomen.

Ook de jacht op illegale gidsen en ronselaars wordt geopend, vooral degenen die in de buurt van de belangrijkste monumenten, musea en sites toeristen een ‘skip the line’ en een ‘bijzondere rondleiding’ beloven. Doorgaans gaat het om pure oplichting waarbij wie in de val trapt, een pak meer betaalt dan nodig en daar eigenlijk niets noemenswaardig extra voor in de plaats krijgt.

Alcohol eist een belangrijke plaats op in het nieuwe reglement. Voortaan is het ook strikt verboden dronken te zijn, dronken te worden of alcohol te drinken op bussen, trams of in de metro, kortom het hele openbaar vervoersnetwerk. Er komt ook een absoluut verbod op nachtelijke bierceremonies, kroegentochten en alcoholreizen, die vaak leiden tot gevechten en (vaak erg jonge) toeristen die volkomen bewusteloos moeten worden afgevoerd. In bepaalde zones van het historische centrum waar het nachtleven vlotjes zijn gang gaat (zoals op de Campo de’ Fiori bijvoorbeeld) zal vanaf 22 uur de verkoop van afhaalalcohol voortaan verboden zijn.

Vanaf datzelfde tijdstip mag je op straat ook geen alcohol meer consumeren in een glas of flesje. Vanaf 23 uur mag in het openbaar helemaal geen alcohol meer worden geconsumeerd, ook niet in plastic bekers. Ten slotte geldt in deze zones vanaf 2 uur ’s nachts een algemeen verbod op het gebruik van alcohol, ook binnen. Vooral dat laatste puntje vinden sommigen wat te ver gaan. Wordt dus zeker vervolgd.

Voormalige burgemeester van Rome veroordeeld tot zes jaar cel

26 februari 2019

Gianni Alemanno, de vroegere burgemeester van Rome, is tot zes jaar cel veroordeeld wegens corruptie en illegale partijfinanciering. Dat is een jaar meer dan de officier van Justitie had gevraagd. Alemanno (60) was burgemeester van 2008 tot 2013 en stond terecht voor het aanvaarden van 298.500 euro aan steekpenningen in het kader van de Mafia capitale-zaak. Gianni Alemanno zegt onschuldig te zijn en gaat zeker in beroep. Daarom moet de politicus voorlopig nog niet naar de gevangenis: in Italië worden celstraffen in principe niet uitgevoerd vooraleer alle beroepsprocedures uitgeput zijn. Alemanno was van 2001 tot 2006 ook minister van Landbouw in de regering van Silvio Berlusconi.

Enkele opmerkelijke winkels in de Via di Ripetta in Rome

23 februari 2019

Een tijdje geleden kon je het verhaal lezen van Il Marchese, de eerste amarobar in Europa (met meer dan 500 soorten amari op de kaart) en die zich vestigde aan de Via di Ripetta in het hart van de stad. Vandaag vertellen we iets meer over deze straat, die één van de oudste in Rome is en die ook nog de oorspronkelijke route volgt. Reeds in de eerste eeuw bevond zich hier een druk gebruikt pad. Vermoedelijk was de weg reeds in gebruik tijdens de bouw van het Mausoleum van Augustus. De straat maakt deel uit van de zogenaamde Tridente, de drietand die vanaf Piazza del Popolo wordt gevormd door links de Via del Babuino richting Spaanse Trappen, de Via del Corso (tussen de twee kerken) richting Piazza Venezia en rechts de Via di Ripetta zelf, richting Tiber en Vaticaan.

Vanaf de Piazza del Popolo stort deze drietandige vork zich in het stadshart van Rome, de aantrekkingskracht van het stratenspel versterkt het verwachtingsvolle gevoel dat gedurende vele eeuwen bij de Romereiziger werd opgewekt zodra die door de Porta del Popolo de stad binnenstapte. In een boekje uit 1686 staat geschreven dat de eerste indruk die een reiziger kreeg ‘zo groots was dat hij meteen bij het begin al een belofte inhield van de wonderbaarlijke zaken die in deze stad te vinden zouden zijn’. De auteur had gelijk.

De waaier van de drie straten roept de perspectieven van de Italiaanse renaissancetheaters in herinnering die vanaf het proscenium (voortoneel) de blik van de toeschouwer naar de diepte leidde. Dat proscenium wordt hier gevormd door de twee kerken waarvan de gevels niet precies loodrecht op de blikrichting staan, maar lichtjes naar de Via del Corso gedraaid, zodat het oog net als door openstaande deuren instinctief de straat in wordt geleid.

In 1518 werd de Via di Ripetta deftig aangelegd en kreeg ze van paus Leo X, de zoon van Lorenzo de’ Medici (Il Magnifico), de naam Via Leonina. Die werken verliepen alles behalve vlot. De paus dreigde toen zelfs met de ex-communicatie van de architecten en wegenbouwers (Antonio da Sangallo il Giovane, Raimondo Capodiferro en Bartolomeo della Valle) indien de straat niet voltooid zou geraken.

De kosten werden onder meer betaald met een speciale belasting op de activiteiten van prostituees. Die dames hadden daarmee dubbele pech: niet alleen moesten ze betalen, ze waren ook nog één van hun favoriete werkterreinen kwijt. De hoertjes vertoefden immers graag in het donkere wegje dat later zou uitgroeien tot de Via di Ripetta. In het begin van de zeventiende eeuw waren er in Rome ongeveer 13.000 prostituees, dat was toen 18% van de vrouwelijke bevolking, ouderen en kinderen inbegrepen.

Ondanks de inspanningen van paus Leo X kwam de buurt slechts langzaam tot ontwikkeling. In de zestiende en de zeventiende eeuw zorgde de toenemende vraag naar bouwmaterialen wel voor toenemende activiteiten op de Tiber. Heel wat bouwmateriaal werd via de rivier met platbodems (die langs de oever werden voortgetrokken) getransporteerd naar de Ripetta (de houthaven bij Piazza del Popolo) of het begin van de huidige Via Marmorata (de haven voor steen). Vanaf daar werd het met karren verder gebracht naar de bouwplaatsen. Het ging vooral om materiaal dat afkomstig was van de travertijngroeves in Tivoli.

In 1704 gaf paus Clemens XI opdracht tot de bouw van een rivierhaven langs de Tiber die, om ze te onderscheiden van de Ripa Grande, de haven in Trastevere, het verkleinwoordje ‘ripetta’ meekreeg, letterlijk: kleine steiger of kade. De haven, ook wel Porto Clementino geheten, werd gebouwd door Allesandro Specchi en Carlo Fontana. De huidige Via di Ripetta bevindt zich gedeeltelijk op de nu verdwenen plek waar vroeger de havenactiviteiten plaatsvonden. De havenkaaien bevonden zich op de plaats waar nu de Passeggiata di Ripetta loopt.

De trappen, de fundamenten voor de aanlegplaatsen en de stenen drinkbakken voor de lastdieren die nodig waren om de goederen van de scheepjes te vervoeren, werden gedeeltelijk gebouwd met brokstukken die na een aardbeving uit de gewelven van het Colosseum waren gevallen. Travertijn was een dankbaar en stevig bouwmateriaal en het feit dat er opeens zomaar een heleboel stevige stenen beschikbaar waren, heeft de werken aan de nieuwe haven aanzienlijk versneld. Hoeveel bouwmateriaal en stenen van het Colosseum zich vandaag nog onder en langs de Via di Ripetta en in het water bevinden is onbekend.

Toch was de kleine rivierhaven, waar naast bouwmaterialen ook wel wat voeding en wijn werden aangevoerd, nooit een groot succes en na een aantal jaren sloeg de verwaarlozing dan ook reeds toe. Ook de grillige Tiber bleef voor problemen zorgen. In de zomer belemmerde de lage waterstand de scheepvaart. Soms trad de rivier dan weer buiten de oevers en dat zorgde steevast voor overstromingen en veel ellende. De Tiber heeft Rome in het verleden veel comfort bezorgd en ziektes bespaard, maar was anderzijds ook regelmatig de oorzaak van talrijke rampen. Tijdens de keizertijd waren de overstromingen minder frequent dan tijdens de middeleeuwen. Dat kwam omdat de Romeinen slim genoeg waren om de Tiber regelmatig uit te baggeren. Na de val van het Romeinse Rijk gebeurde dat niet meer.

De regelmatige overstromingen van de Tiber, gecombineerd met een gebrekkig onderhoud, zorgden na een aantal jaren voor afbrokkelende stenen en gebouwen die ernstig werden aangetast door vocht en schimmels. De rivier werd vanaf 1877 ingemuurd. Deze gigantische werken duurden tot in 1926. Een gedeelte van de binnenstad veranderde daardoor grondig van uitzicht en een aantal gebouwen moest omwille van de werken verdwijnen. De kaaimuren beschermen tot vandaag de inwoners tegen het water. De enorme muren die nu de Tiber in bedwang houden, strekken zich uit over een lengte van 8 km. De rivier is sinds de aanleg van de enorme damwanden niet meer tot in de stad geraakt.

Het project kende wel wat tegenstanders, maar evenveel mensen vonden het niet erg dat de architectonisch toch wel fraaie haven in de negentiende eeuw moest verdwijnen voor de bouw van de huidige grote dijkmuren langs de Tiber. Die bedwingen nu weliswaar de rivier, maar waren tijdens de bouw ook de reden dat heel wat bouwkundig erfgoed grondig werd verwoest. Ook de voormalige Tiberhaven werd grotendeels vernietigd en verdween onder water en onder de grond. De rest werd weggevoerd als bouwafval.

Het enige wat nog overblijft van dit prachtige stukje Rome uit het meer recente verleden, zijn de Fontana dei Navigatori op Piazza del Porto di Ripetta en de twee Colonne del Porto di Ripetta, waarop enkele grote Tiber-overstromingen staan aangegeven. Ze vormen originele en stille getuigen van de handelsgeest, de schippers en de kooplui die nog niet zo heel lang geleden deze hele omgeving domineerden met drukke handelsactiviteiten. Destijds wandelden de burgers op zondag net zoals vandaag op Piazza Navona heen en weer langs de havenkade.

Enkele jaren geleden werd de Via di Ripetta verkeersarm gemaakt en dat heeft de aantrekkelijkheid van deze straat toch wat vergroot, al is er op zich niet zo heel veel te zien. Op nr. 222 bevindt zich de Accademia di Belle Arti di Roma en voorts zijn er in deze straat enkele merkwaardige winkels te vinden.

Daaronder de legendarische beenhouwerij Antica Macelleria Annibale (op nr. 236) die reeds bestaat sinds 1888. Het decor bleef sinds de opening ongewijzigd. Stap er zeker eens binnen en let op de lange toog in carraramarmer en op het halfreliëf dat ossen voorstelt. Ook de vleeshaken zijn nog origineel.

PizzaRè (op nr. 14) is in heel Rome gekend voor zijn uitzonderlijke pizza’s. De keuze is enorm. We genoten lang geleden ook van een uitstekende maaltijd in de piepkleine en wat rommelige trattoria La Buca di Ripetta (op nr. 36). De zaak bestaat nog altijd maar we durven niet vertellen of de keuken nog even lekker is. Als het restaurant nog in familiale handen is, nemen we aan van wel, maar dat zal je zelf moeten testen.

Op nr. 29 in de Via di Ripetta vinden we op de hoek Porcellane Squatriti Federico, waar men collectiepoppen herstelt. Als wijnliefhebber moet je absoluut ook eens Enoteca Buccone (op nr. 19-20) bezoeken, gevestigd in een oud koetshuis. Het is wellicht één van de meest selecte wijnhuizen van Rome. De keuze aan wijnen is gigantisch.

Vlaanderen opent permanente vertegenwoordiging in Rome

22 februari 2019

Vlaams minister-president Geert Bourgeois opent op maandag 25 februari een Vlaamse diplomatieke post in Rome. Vreemd genoeg weigerde de persdienst van Bourgeois ondanks herhaalde vragen tot dusver elke mededeling over de nieuwe Vlaamse permanente vertegenwoordiging, maar het nieuws werd vorige maand nogmaals bevestigd tijdens de jaarlijkse nieuwjaarsdrink van de Belgische ambassadeur in Rome. Het nieuws wordt vandaag ook gemeld door het Vlaamse weekblad Bouwkroniek. De algemene afgevaardigde voor Rome wordt Geert De Proost die eerder in New York actief was. Hij blijft op post tot 2024. Deze zogenaamde ‘diplomatieke beweging’ wordt om de vijf jaar doorgevoerd en valt samen met de ambtstermijn van de Vlaamse Regering.

Hoewel Italië flink geleden heeft onder de crisis en een hoge schuldenlast torst, blijft het land voor Vlaanderen een politiek en economisch zwaargewicht. Een Vlaamse afvaardiging in Rome is volgens de Vlaamse regering dan een logische keuze. Zodra de brexit een feit zal zijn valt te verwachten dat het gewicht van Italië, als derde grootste land van de Europese Unie na Frankrijk en Duitsland, nog zal toenemen. Italië is ook lid van de G7 en bij uitbreiding uiteraard van de G20. Italië is de vijfde exportmarkt voor Vlaanderen.

Daarnaast zijn in de Italiaanse hoofdstad verschillende belangrijke instellingen gevestigd, met uiteraard het Vaticaan als religieus wereldcentrum, maar ook verschillende instellingen van Europa en de Verenigde Naties inzake ontwikkelingssamenwerking, landbouw en voedselzekerheid, zoals de voedsel- en landbouworganisatie FAO (Food and Agriculture Organization), het Wereldvoedselprogramma (WFP), het International Fund for Agricultural Development (IFAD), de European Training Foundation, het Joint Research Centre en de European Food Safety Authority.

De nieuwe post moet fungeren als verbindingsbureau tussen deze instellingen maar ook inzetten op het verstevigen van de huidige bilaterale, culturele en onderzoekssamenwerking en op het uitbouwen van de politieke contacten, zowel in Rome als in de verschillende autonome regio’s van het land. Daarnaast zijn er heel wat kansen op culturele samenwerking, zeker voor de hedendaagse kunst, met de Biënnale van Venetië en de Architectuurbiënnale van Milaan. Er is een gedeeld cultureel erfgoed door wederzijdse interesse door de eeuwen heen. Er is tevens een band inzake oude kunst.

Het is de bedoeling dat de nieuwe diplomatieke Vlaamse post in Rome zal inzetten op de versteviging van de huidige samenwerking en op de uitbouw van politieke contacten, zowel in Rome zelf als in de verschillende autonome regio’s. Bourgeois wil de aanwezigheid van Vlaanderen op het wereldtoneel benadrukken. Daar hoort onder meer een eigen diplomatiek korps bij. De regering wil het Departement Internationaal Vlaanderen ook uitbouwen tot een echt Vlaams ministerie van Buitenlandse Zaken.

De nieuwe Vlaamse vertegenwoordiging in Rome is een aanvulling op de bestaande kantoren van Flanders Investment & Trade (FIT) en Toerisme Vlaanderen in Rome en Milaan. Vlaanderen heeft al diplomatieke posten in Brussel (de Europese Unie), Den Haag, Berlijn, Parijs (twee posten), Londen, Wenen, Madrid, Warschau, Genève (de Verenigde Naties), Pretoria en New York.

Inzake personeel wordt in Rome uitgegaan van één algemene afgevaardigde van de Vlaamse regering (Geert De Proost) en een administratieve medewerker. De financiering van de nieuwe diplomatieke post gebeurt binnen de bestaande portefeuille van het Vlaamse buitenlands beleid.

Op zondag 24 februari strijkt een uitgebreide officiële Vlaamse delegatie in Rome neer, waaronder minister-president Geert Bourgeois en kamervoorzitter Jan Peumans. ’s Avonds is er een audiovisiuele kunstvoorstelling in Palazzo Doria Pamphilj aan de Via del Corso (foto boven en onder), met onder meer een optreden van het vocaal-instrumentale Sollazzo Ensemble en het vocaal ensemble Cappella Pratensis (Alamire Foundation) dat gehuisvest is in het Huis van de Polyfonie in Heverlee, Leuven.

Ze brengen er de Missa Cum jocunditate van Pierre de la Rue, een uitvoering die het ensemble in 2016 uitbracht op cd. Het gezelschap krijgt ook een rondleiding in de kunstcollectie van het museum, waarin zich onder meer werk bevindt van Vlaamse meesters zoals Memling, Rubens, Bruegel en Metsys.

Maandag wordt in het Istituto Centrale per la Grafica (Palazzo Poli, eigenlijk de voorzijde van de Trevifontein) de nieuwe Vlaamse vertegenwoordiging in Italië geïnstalleerd. Er zijn toespraken van minister-president Geert Bourgeois en van de nieuwe algemeen afgevaardigde Geert De Proost. Ook Maria Antonella Fusco, de directeur van het Istituto Centrale per la Grafica en Bart Demuyt, de directeur van de Alamire Foundation (KU Leuven) en AMUZ (Festival van Vlaanderen – Antwerpen) zeggen een woordje.

Aansluitend volgt de opening van Arte Musicale della Polyfonia Fiamminga. De Sala Dante van het Istituto Centrale per la Grafica ontvangt de hoogtechnologische media-installatie Speculum Musurgica van de Vlaamse kunstenaar Rudi Knoops. Samen met een digitaal verhaal (met de digitale weergave van zes muziekmanuscripten) over de muziekkalligraaf Petrus Alamire (ca. 1470-1536) biedt dit innovatieve project van de Alamire Foundation, het Centre of Excellence voor muzikaal erfgoed van de KU Leuven en AMUZ (Festival van Vlaanderen – Antwerpen), een unieke inkijk in de wereld van de Meesters van de Vlaamse Polyfonie. Het wordt een feestelijke avond in het teken van Vlaamse polyfonie en innovatie. Na afloop volgt een receptie. Dinsdag 26 februari volgt in de Academia Belgica nog een conferentie met als thema ‘De toekomst van de Europese Unie’.

Over het feit of een afzonderlijke Vlaamse diplomatieke post naast de reeds overal aanwezige Belgische diplomatieke korpsen zin heeft, zijn al een aantal discussies gevoerd. Sommigen vinden die dubbele aanwezigheid verwarrend of stellen dat het weinig zin heeft omdat de naam ‘Vlaanderen’ in tegenstelling tot ‘België’ in het buitenland veel minder bekend is. Anderen zeggen dat de installatie van een regionale diplomatieke post noodzakelijk is om het Vlaamse buitenlands beleid te versterken, zeker nu de internationale vrijhandel en de Europese samenwerking onder druk staan.

Toch even aanstippen dat de twee Belgische ambassades in Rome – de ambassade en het consulaat-generaal in Italië en de ambassade van België bij de Heilige Stoel – een paar jaar geleden werden samengebracht in één gebouw. De Belgische ambassade in Rome die behalve voor Italië ook verantwoordelijk is voor Malta en San Marino, verliet het gebouw aan de Via dei Monti Parioli en zit nu samen met hun collega’s aan de Via Giuseppe de Notaris, waar zich eerder al de Belgische ambassade bij het Vaticaan bevond. De Belgische ambassadeur in Italië is Frank Carruet, de ambassadeur bij de Heilige Stoel is Jean Cornet d’Elzius. Beide Belgen vertegenwoordigen ons land momenteel dus respectievelijk in Italië en in Vaticaanstad.

Nieuwe postzegels ter gelegenheid van 90-jarige Verdrag van Lateranen

20 februari 2019

Het Vaticaan brengt een speciale postzegelset op de markt ter gelegenheid van de verjaardag van het Verdrag van Lateranen dat vorige week maandag precies 90 jaar geleden werd gesloten. Er worden in totaal 40.000 stuks uitgegeven op een speciaal verzamelaarsvelletje met een waarde van 8,40 euro. Samen met de zegel is ook een speciaal geborduurde stoffen stempel beschikbaar, gepresenteerd in een exclusief mapje. Het borduursel werd vervaardigd door een Oostenrijks bedrijf dat in totaal tienduizenden meters metaaldraadjes en zijden garen gebruikte voor de productie.

Stampa

Op elke zegel staat het embleem van het Vaticaan, bekroond met kruis en kroon en omgeven door de sleutels van Petrus. In het midden staan de data 1929 en 2019 en onderaan Citta del Vaticano. Op de linkerkant van het postzegelvelletje is de kaart van Vaticaanstad te zien, rechts bevinden zich de pausen Pius XI en Paus Franciscus, kruiselings afgewisseld in twee waardes van respectievelijk 1,10 en 1,15 euro.

De speciale dagstempel die werd gebruikt tijdens de eerste uitgiftedag op 11 februari is uiteraard niet meer verkrijgbaar en zal in de toekomst enkel nog te vinden zijn bij verzamelaars of in gespecialiseerde winkels. Het ontwerp is van Orietta Rossi en de zegels werden gedrukt bij de Koninklijke Joh. Enschedé, een postzegel- en bankbiljettendrukkerij uit het Nederlandse Haarlem. Ook de Italiaanse postdiensten geven een gelegenheidszegel uit als herdenking van het Verdrag en dit in een oplage van 600.000 exemplaren. De zegel is zowel in Vaticaanstad als in Italië verkrijgbaar. Ook deze zegel heeft een waarde van 1,10 euro.

lateranen2

Daarop staat prominent de Sala della Conciiazione van het Palazzo del Laterano waar de overeenkomsten werden getekend en die nog steeds de originele tafel en stoelen uit die periode bevat. Deze zegels werden gedrukt door het Istituto Poligrafico e Zecca dello Stato en zijn te koop in het postkantoor en de filateliebalie in Vaticaanstad en in de hoofdkantoren van de grootste Italiaanse steden.