De Bentvueghels in het Centraal Museum in Utrecht

In het Centraal Museum in Utrecht is gisteren de tentoonstelling De Bentvueghels begonnen. De expo, die te bezoeken is tot 4 juni, vertelt het bijzondere verhaal van een groep kunstenaars uit de Noordelijke en Zuidelijke Nederlanden, die zich omstreeks 1620 in Rome verenigden in de kunstenaarsgroep De Bentvueghels.

De opvallende naam van deze groep ontleent zich aan hoe de leden zichzelf zagen, namelijk als een groep kleurrijke vogels. Met hun riten en gebruiken parodieerden zij de twee officiële ‘heilige huisjes’ van Italië: de Rooms-Katholieke Kerk en de Accademia di San Luca. De Bentvueghels konden feesten en drinken, maar los van deze braspartijen was de bindende factor toch het schildersvak.

bentvueghels (1)

In de zeventiende eeuw had het Rome van Caravaggio en zijn tijdgenoten een enorme aantrekkingskracht op kunstenaars uit onze gewesten.Maar in de Eeuwige Stad wachtte hun echter geen gespreid bedje. De kunstenaars kregen vaak te maken met allerlei tegenslagen, gaande van armoede en buitenlandse concurrentie tot geweld en zelfs moordpartijen.

Om weerstand te bieden aan deze beproevingen, zochten ze steun bij elkaar met een schildersbent. Zo ontstond het kunstgenootschap De Bentvueghels dat ongeveer 480 leden telde in de honderd jaar dat het genootschap bestond.

Van de eerste generatie Bentleden kwam het merendeel uit Utrecht. In die periode was Abraham Bloemaert zijn Utrechtse Tekenschool begonnen, waarvan de opleiding werd afgerond met een trip naar Italië.

bentvueghels (6)

Om lid te kunnen worden van de Bentvueghels moesten de kandidaten een inwijdingsritueel ondergaan. Hierbij vormden de leden een tableau vivant, waarbij één van de leden de rol van de god van de wijn, Bacchus, op zich nam. Tijdens de ceremonie werd aan het nieuwe lid door de ‘veldpaap’ de regels van de kunst medegedeeld en werd hem een bijnaam (bentnaam) toegekend.

Deze naam verwees vaak naar een opvallende eigenschap of karaktertrek van het lid. Het gebruik van een bentnaam was een parodie op de serieuze bijnaamgeving aan leden van de kunstacademie. Op de academie werd de bijnaam vaak van de geboorteplaats van de kunstenaar afgeleid.

Het nieuwe lid moest de bijnaam accepteren. Bekend is het verhaal van Johannes Teiler die ontevreden was met de bijnaam ‘Ezel’. Op zijn kosten werd een tweede ceremonie gehouden waarna hij als nieuwe bijnaam ‘De Gouden Ezel’ kreeg. Op een anonieme tekening in het Museum Boijmans Van Beuningen in Rotterdam is een aantal van de Bentvueghels met hun bijnaam vastgelegd.

bentvueghels (4)

Na het tableau vivant vond een banket plaats waarbij de wijn rijkelijk vloeide. Dit alles op kosten van het nieuwe lid. De gewoonte om gezamenlijk de wijn aan te spreken, komt op tekeningen duidelijk naar voren. Zeker vanaf 1650 waren de Bentvuegels berucht om deze drinkgelagen. Uiteindelijk leidde dit ertoe dat in 1720 Paus Clemens XI dergelijk bijeenkomsten, buiten het carnaval om, verbood.

Als slot van het inwijdingsritueel liepen de Bentvueghels gezamenlijk de stad uit om bij de porfieren sarcofaag van Constantina, die destijds werd beschouwd als het graf van Bacchus, in het mausoleum van Santa Constanza aan de Via Nomentana een wijnoffer te brengen. In een van de zijkapellen zijn nog steeds de ingekraste namen van enkele leden van de Bentvueghels te zien.

bentvueghels (3)

Bij de tentoonstelling verschijnt een boek van de hand van kunsthistoricus Liesbeth M. Helmus, senior conservator oude kunst van het Centraal Museum, met als titel ‘De Bentvueghels. Een berucht kunstgenootschap in Rome 1620-1720’, over de bewogen opkomst en ondergang van de Bentvueghels in Rome.

In dit officiële boek bij de tentoonstelling neemt de auteur ons mee naar deze onstuimige periode in Rome, waarvan de invloeden vandaag nog altijd in de bekende zeventiende-eeuwse werken te vinden zijn. Het boek kost 27,99 euro en is ook in de gewone boekwinkel te vinden.

Binnenkort nemen we een uitgebreid kijkje bij dit fascinerende genootschap.

De Bentvueghels
Tentoonstelling in het Centraal Museum in Utrecht
Tot en met 4 juni 2023

Centraal Museum
Agnietenstraat 1
3512 XA Utrecht
info@centraalmuseum.nl

https://www.centraalmuseum.nl/nl/tentoonstellingen/de-bentvueghels

https://tickets.centraalmuseum.nl/nl/tickets

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.