Nieuwe coronamaatregelen nog strenger dan verwacht

20 januari 2022

De nieuwe coronamaatregelen die vanaf dinsdag 1 februari van kracht worden zijn nog een stuk strenger dan verwacht. Zonder groene vaccinatiepas kan je in Italië enkel nog terecht in zeer essentiële winkels.

Wie niet gevaccineerd is wordt eigenlijk zo goed als uitgesloten van het normale leven. De beperkingen zijn strenger dan tijdens de lockdowns in 2020.

Het lijstje van plekken waar je als  niet-gevaccineerde nog terecht kan is erg kort en valt samen te vatten tot supermarkten, slagers, viswinkels, bakkerijen, opticiens, apotheken, winkels met producten voor persoonlijke verzorging, benzinestations en winkels die diepvriesproducten en dierenvoeding verkopen.

covidpas

Ook in politiekantoren (om een aangifte doen) of in rechtbanken (bij een dagvaarding of getuigenis in een strafproces) kan je nog zonder vaccinatiepas terecht. Dat is het zo ongeveer.

Niet-gevaccineerden zijn niet meer welkom in kledingzaken, winkels die kantoormateriaal verkopen, boekwinkels, kinder- en speelgoedwinkels, enz. Voor kappers en schoonheidssalons wordt een groene pas reeds vanaf vandaag verplicht.

tabacchi

Sigaretten kopen in een tabbachi mag niet meer. Niet-gevaccineerde rokers zullen zich moeten behelpen met automaten of in supermarkten waar nog tabak wordt aangeboden, een optie die in Italië alsmaar schaarser wordt.

De lijst met essentiële bedrijven is dus aanzienlijk beperkter dan tijdens de totale lockdowns het geval was. De vraag om bijvoorbeeld ook telecomwinkels op de lijst van essentiële bedrijven te zetten werd door de regering niet gevolgd.

vaccin2

Vanaf 1 februari 2022 is het vaccinatiecertificaat behalve in alle niet-essentiële winkels, ook verplicht in alle openbare kantoren zoals de stadsdiensten, ministeries, postkantoren en banken.

Zonder vaccinatiepas zal je wel nog kunnen winkelen op de lokale markten in openlucht. Kleding kan je ook blijven kopen bij straatverkopers op markten. In krantenkiosken blijf je zonder coronapas eveneens welkom, dit op voorwaarde dat ze zich in openlucht bevinden.

Anthony Fauci krijgt eredoctoraat in Rome

19 januari 2022

De La Sapienza-universiteit in Rome heeft een eredoctoraat toegekend aan Anthony Fauci, de Amerikaanse expert op het gebied van infectieziekten en de Covid-19-adviseur van president Joe Biden.

Fauici was niet aanwezig in Rome, maar woonde de uitreiking bij via een videoverbinding vanuit Washington.

De Amerikaanse immunoloog kreeg de erkenning voor zijn fundamentele rol in de studie van infectieuze en immuungemedieerde ziekten.

sapienza2

Fauci verrichtte ook baanbrekende studies over hiv-infecties en de ontwikkeling van maatregelen en effectieve therapieën om de overdracht van aids in te dammen.

Rector Antonella Polimeni van La Sapienza benadrukte de sterke impact en de competente bijdrage van Fauci in de strijd tegen de covid-pandemie op mondiaal niveau.

Zijn duidelijke en tegelijkertijd eenvoudige communicatie heeft hem tot een van de meest beluisterde wetenschappelijke stemmen gemaakt, niet alleen door het publiek, maar ook door politieke besluitvormers, aldus rector Polimeni.

Nieuw boek over de recente kunstrestauraties in de koninklijke Belgische kerk Sint-Juliaan-der-Vlamingen

19 januari 2022

De herontdekte charme. De kunstwerken van de oude Vlaamse kerk in het licht van de nieuwe restauraties. Dit is de (vertaalde) titel van een nieuw boek over de recente restauraties van een aantal kunstwerken in de koninklijke Belgische kerk van Sint-Juliaan-der-Vlamingen (San Giuliano dei Fiamminghi) in Rome.

Vele mensen hebben deze kleine maar mooie kerk aan de Via dei Sudario 40 in Rome de voorbije jaren (her)ontdekt en ook bezocht. Hugo Vanermen, die eind augustus vorig jaar afscheid nam als rector van San Giuliano, schreef samen met Alberto Bertuzzi het boek San Giuliano dei Fiamminghi. Il fascino ritrovato. Le opere d’arte dell’antica chiesa fiamminga alla luce dei nuovi restauri.

Het boek is enkel in het Italiaans verkrijgbaar. Er zijn nog geen plannen voor een vertaling in het Nederlands.

san_giuliano_boek

Nicolaas de apotheker, Winnoch de glazenmaker, Félicie de gravin,… Het zijn slechts enkele van de personages die de door de dikke muren van de kerk van Sint-Juliaan omsloten ruimtes bevolken.

Maar er is bijvoorbeeld ook de jonge Garolo, die net met koorts uit Afrika is teruggekeerd en hier op 23-jarige leeftijd halt hield. Wat van hem is overgebleven, naast zijn naam, is de helm die gegraveerd is op de grafsteen boven het familiewapen en de waarschuwing: O fallax hominus spes o fiducia vana rebus. Meer dan 400 jaar zijn verstreken sinds zijn laatste 26 september…

Dan is er die ene, waarschijnlijk een koopman, die de afbeelding van de Madonna met het slapende Kind liet schilderen en die omgeven was door witte wolken met gouden stralen die eruit sprongen, en die zijn naam niet wilde geven, misschien omdat als je geeft, je je linkerhand niet moet laten weten wat je rechterhand doet.

san_giuliano

En onder de velen zijn er tenslotte de kunstenaars: Kessels en Guidi, de beeldhouwers, Helmbrecker en de Haese, de schilders, en anderen zoals bijvoorbeeld William Kent die het plafondgewelf van de kerk realiseerde. En niet te vergeten: de architecten en ambachtslieden.

Zij worden niet allemaal genoemd in dit boek, dat volgens Hugo Vanermen, die ook de historische introductie schreef, als het ware geen ‘voltooid’ boek is, maar een boek ‘in uitvoering’, omdat het vertelt over een restauratie die is begonnen, maar nog niet voltooid is.

Het gaat over een restauratie die enkele van de mooiste en belangrijkste kunstwerken in deze kerk heeft geraakt. Het wil over deze werken spreken, niet alleen vertellen waarom en hoe ze behouden moeten worden, maar ook waarom, hoe ze gemaakt zijn, wat ze ons zeggen en hoe ze tot ons spreken, verklaart Alberto Bertuzzi.

Deze restauratie werd de voorbije jaren dan ook krachtig gesteund door Hugo Vanermen, de vorige rector van de kerk en van de Stichting San Giuliano, die een project heeft opgezet dat het onderhoud van de werken in de komende jaren zal garanderen.

Daarom is dit werk ook gemaakt met de bedoeling een getuigenis te zijn van de wens om een erfgoed, zoals de kerk van San Giuliano dei Fiamminghi, te behouden, dat anders onvermijdelijk zou verdwijnen, met de historische en artistieke entiteiten die het vertegenwoordigt, met zijn ziel en zijn zielenroerselen, aldus Hugo Vanermen.

Alberto Bertuzzi studeerde kunstgeschiedenis bij Giulio Carlo Argan. In 1981 won hij de eerste prijs in de Nationale Wedstrijd van de Accademia di San Luca met een studie over renaissanceportretten. Van 1981 tot 1984 werkte hij als kunsthistoricus samen met Oreste Ferrari aan het Istituto del Catalogo e Documentazione dei Beni Artistici.

Sinds 1993 werkt Bertuzzi voor een aantal prestigieuze particuliere collecties, waar hij inventarissen, catalogi en schattingen samenstelde en toezicht hield op de restauratie van belangrijke antieke werken.

In 2002 gaf hij, in samenwerking met de Sovrintendenza ai Beni Artistici ed Archeologici del Lazio, leiding aan de milieusanering en restauratie van de fresco’s in de kerk van San Liberato (elfde eeuw) in Bracciano. In 2008 leidde hij de restauratie en schikking van de Triptiek van Santa Emerenziana, in Rome.

Daarnaast was hij voortdurend intens aan het werk als schilder en beeldhouwer. Tot zijn vele schilderijen behoren onder meer een portret van Gianni Agnelli (Museo Storico della Fiat in Turijn) en twee portretten van paus Johannes Paulus II (voorheen in de Centrale Hall van het IOR).

Tot zijn beeldhouwwerken behoren het monumentale bronzen beeld voor de Saint Stanislaus School in Bay Saint-Louis, Mississippi, en de bronzen kopie van het standbeeld van Sint-Juliaan-der-Vlamingen, op de gevel van de gelijknamige kerk in Rome.

san_giualiano_voorgevel

Hugo Vanermen (hieronder samen met Alberto Bertuzzi (l.) op de foto) studeerde Spirituele Theologie aan het Instituut voor Spiritualiteit van de Pauselijke Gregoriaanse Universiteit en is priester sinds 1981.

Hij volgde de Schola Vaticana de re paleographica diplomatica archivistica, apud Archivium Secretum Vaticanum en was archivaris-generaal van de Missionarissen van het Heilig Hart van 1991 tot 1997. Vanaf dat jaar tot 2021 was hij rector en archivaris van de Koninklijke Belgische Kerk en Stichting San Giuliano dei Fiamminghi in Rome.

In dezelfde periode bekleedde hij tevens de functie van wettelijk vertegenwoordiger van de Lambert Foundation Darchis Roma / Luik en die van lid van de Raad van Bestuur van de Erzbruderschaft zur Schmerzhaften Mutter Gottes beim Camposanto der Deutschen und Flamen (Campo Santo dei Teutonici e dei Fiamminghi) in het Vaticaan.

Momenteel is hij parochievicaris van Santa Maria del Popolo in Guidonia Montecelio (Villaba), in het bisdom Tivoli.

bertozzi_hugo

San Giuliano dei Fiamminghi. Il fascino ritrovato
Le opere d’arte dell’antica chiesa fiamminga alla luce dei nuovi restauri

Auteur: Alberto Bertuzzi en Hugo Vanermen
Inleiding door Hugo Vanermen
Uitgever: Gangemi Editore
Aantal pagina’s: 128
Aantal illustraties: 129
Formaat: 21 x 29,7 cm
ISBN: 9788849241549
Prijs: 28 euro

Het boek is verkrijgbaar in de meeste Italiaanse (online) boekhandels.
Zowel Feltrinelli als Mondadori geven momenteel een 5 procent korting op de prijs.

Gangemi Editore

Mondadori

Feltrinelli

Miljardairs vinden Caravaggio-villa veel te duur, verkoop wordt uitgesteld tot 7 april

18 januari 2022

Geen enkele van de naar verluidt toch behoorlijk lange lijst van kandidaat-kopers heeft een bod uitgebracht op het Casino dell’Aurora, de recent in de media veelbesproken villa met de plafondschildering van Caravaggio.

Zelfs de miljardairs, onder wie Bill Gates, de sultan van Brunei en emirs uit de Arabische landen, vinden  de startprijs van 353 miljoen euro veel te hoog. De geschatte waarde van de villa, 471 miljoen euro, omschrijven ze als belachelijk.

De verkoop is nu uitgesteld tot 7 april. De veiling begint dan opnieuw, maar met een startprijs die 20 procent onder de huidige zal liggen. Die zou dan 376,8 miljoen euro bedragen, wat natuurlijk nog altijd een forse som is.

casino (3)

De biedingen, die per miljoen euro zouden oplopen, hadden 24 uur na het begin van de veiling moeten eindigen, dus morgen 19 januari om 15 uur. Maar zolang wachten bleek niet nodig, omdat niemand zelfs maar het minimumbod wilde uitbrengen.

De regering en het ministerie van Cultuur volgen de recente ontwikkelingen op de voet. Als de verkoopprijs fors lager zou uitvallen dan geraamd, kan alsnog worden overwogen om het gebouw te kopen.

De Italiaanse staat kan tot zestig dagen na de officiële verkoop een voorkeursrecht uitoefenen om het pand zelf te verwerven. Dat moet dan gebeuren aan minstens dezelfde prijs als de koper betaalde.

Veiling van villa met Caravaggio-plafondschildering begonnen

18 januari 2022

Deze namiddag om 15 uur is de elektronische veiling van het Casino dell’Aurora begonnen, de veelbesproken villa met de plafondschildering van Caravaggio. Heel wat miljardairs bieden er tegen elkaar op.

De veiling werd ingezet met een startprijs van 353 miljoen euro, maar de waarde van het complex wordt op minstens 471 miljoen euro geschat. De uiteindelijke opbrengst zal wellicht nog een stuk hoger liggen, zeker als de kooplustigen tegen elkaar blijven opbieden.

Eerder raakte al bekend dat onder meer de miljardairs Bill Gates en de sultan van Brunei tot de geïnteresseerde kopers behoren, maar afgaande op de eerste berichten van de veiling zitten er momenteel heel wat miljardairs aan hun scherm gekluisterd. Volgens het veilinghuis gaat het om ‘een lange lijst van heel rijke mensen’.

De biedingen gaan telkens met 1 miljoen euro omhoog. Als straks wordt afgehamerd krijgen de deelnemers nog 24 uur de tijd om alsnog een hoger bod uit te brengen en wordt de veiling voortgezet. Als dat niet gebeurt, is de hoogste prijs die vandaag werd geboden de definitieve.

casino (2)

De veiling zorgde voor protest in de Italiaanse culturele sector. Een petitie tegen de verkoop, gericht aan minister van Cultuur Dario Franceschini, verzamelde tot nu toe meer dan 38.000 handtekeningen.

De initiatiefnemers van de petitie vragen dat de regering middelen uit het Europese herstel- en veerkrachtplan gebruikt om het gebouw zelf te kopen. Ze vrezen dat het belangrijke Italiaanse erfgoed dat in het Casino dell’Aurora aanwezig is, in buitenlandse handen zal vallen en niet meer toegankelijk zal zijn.

De Italiaanse overheid heeft tot zestig dagen na de verkoop het recht om het onroerend goed zelf te kopen en dit tegen dezelfde prijs als het winnende bod op de veiling.

Maar in de praktijk is dat een vrijwel onmogelijke opgave. De geraamde waarde bedraagt meer dan een derde dan de volledige jaarlijkse begroting van het ministerie.

Als er geen extra overheidsgeld wordt gevonden of ingezet, is de kans dus behoorlijk groot dat het gebouw in particuliere en wellicht zelfs buitenlandse handen zal vallen.

Een bezoek aan de Santa Maria in Trastevere (XI)

18 januari 2022

Regelmatig krijgen we een vraag over de Santa Maria in Trastevere, één van de mooiste en oudste kerken van Rome. Over deze basilica, de geschiedenis ervan en de vele bezienswaardigheden in het gebouw, valt echter zoveel te vertellen dat zelfs enkele nieuwsbrieven niet voldoende zouden zijn.

Daarom brengen we in verschillende afleveringen, gespreid in de tijd, nu en dan een bijdrage over een aantal opmerkelijke aspecten of bijzondere bezienswaardigheden van deze kerk. Vandaag lees je deel XI in deze reeks. De vorige afleveringen in deze reeks kan je hier nalezen.

De dertiende-eeuwse mozaïeken in de Santa Maria in Trastevere

In de vorige bijdrage maakten we reeds kennis met de prachtige mozaïeken in de Santa Maria in Trastevere. Daarin zagen we dat deze fraaie kunstwerken in de apsis in drie tijdsperiodes kunnen worden verdeeld.

Dat zijn de mozaïeken uit de twaalfde eeuw bovenaan in de schelp en op de triomfboog en de pijlers, de mozaïeken uit de dertiende eeuw van Pietro Cavallini in het midden en de zestiende-eeuwse fresco’s van Agostino Ciampelli onderaan.

mozatrastevere_dertiende_eeuw (8)

Vandaag bekijken we het dertiende-eeuwse werk van Pietro Cavallini wat van dichterbij.

De mozaïeken in het middelste deel van de apsis zijn in 1290-1291 vervaardigd door Pietro Cavallini.

Pietro Cavallini (1259–1330, geboortejaar onzeker), eigenlijk Pietro de’ Cerroni, was een Italiaans schilder en mozaïekkunstenaar, die behoort tot de Romeinse School van de proto-renaissance van de veertiende eeuw, het zogenaamde Trecento.

Cavallini geldt als een van de vernieuwers van de Italiaanse kunst die de verstarde Byzantijns-Italiaanse traditie een vrijere en natuurlijker vorm gaven.

Dat Cavallini en Giotto elkaar wederzijds beïnvloed hebben in de tijd dat Giotto in Rome was, lijkt aannemelijk. Er is verder niet zoveel bekend over deze kunstenaar, behalve dat hij vrijwel zeker uit Rome kwam omdat hij tekende met pictor romanus.

mozatrastevere_dertiende_eeuw_cavallini

Zijn eerste opmerkelijke werken waren de fresco-cycli voor de Basilica di San Paolo fuori le Mura, met verhalen uit het Nieuwe en Oude Testament (1277-1285). Ze werden helaas vernietigd door de brand van 1823.

Zijn Laatste Oordeel in de kerk van Santa Cecilia in Trastevere in Rome, geschilderd omstreeks 1293, wordt beschouwd als het meesterwerk van Cavallini en getuigt van een artistieke stijl die bekend staat als Romeins naturalisme.

Voor de Santa Maria in Trastevere realiseerde hij omstreeks 1298 in opdracht van Bertoldo Stefaneschi, de broer van kardinaal Giacomo Gaetani Stefaneschi, zes scènes uit het leven van Maria.

Deze mozaïeken worden geprezen om hun realistische weergave en pogingen tot perspectief. Daarover zo meteen meer.

mozatrastevere_cavalini (1)

Nog andere werken van Cavallini in Rome zijn onder meer te zien in de San Giorgio in Velabro en de Santa Maria in Aracoeli. Tussen 1308 en 1316 werkte hij aan het hof van Karel II (van Anjou) in Napels, maar daar zijn niet zoveel sporen van zijn verblijf terug te vinden. Hij schilderde onder andere fresco’s in de kathedraal.

Tot 1305, toen de pausen hun residentie naar Avignon verplaatsten, was Rome het centrum geweest van een groep belangrijke schilders, van wie Cavallini de bekendste is.

mozatrastevere_cavalini (2)

Rome was de enige middeleeuwse stad waar veel vroegchristelijk mozaïekwerk en vroegchristelijke schilderkunst te zien was, en in de dertiende eeuw zijn veel van die werken gerestaureerd, naar elders overgebracht of geïmiteerd.

De ervaring die men hiermee heeft opgedaan, blijkt van beslissende betekenis te zijn geweest voor de ontwikkeling van een eigen Romeinse mozaïek- en schilderschool.

Vanaf het einde van de dertiende eeuw verminderde de Byzantijnse invloed. De composities werden nu vlotter, de houdingen van de figuren natuurlijker en de gouden achtergronden maakten plaats voor gebouwen, steden en landschappen. De kunstenaars veroorloofden zich nu steeds meer vrijheden.

De mozaïeken van Cavallini in de apsis van de Santa Maria in Trastevere tonen zoals verteld zes scènes uit het leven van de Maagd Maria. Deze taferelen zijn een uitstekend voorbeeld van de nieuwe Romeinse mozaïekstijl met het kenmerkende Romeins naturalisme dat door Cavallini werd ontwikkeld.

De voorgestelde mensenfiguren zien er voortaan veel realistischer en beweeglijker uit dan de starre personen op de vroegere Byzantijnse mozaïeken.

mozatrastevere_dertiende_eeuw (9)

Men verlaat het traditionele Byzantijnse principe om mensen steeds ‘en face’ uit te beelden. We zien ze nu vaak verschijnen in zijaanzicht of in driekwart.

Ook de omkadering wordt anders: er wordt vrijer gebruik gemaakt van de ruimte en we zien steeds vaker een landschappelijke omgeving waarin gebouwen vaak in een soort perspectief worden voorgesteld.

Ook het zachte maar rijke coloriet en het gebruik van licht zijn typische karakteristieken van deze nieuwe stijl.

mozatrastevere_dertiende_eeuw (1)

Van links naar rechts zien we de volgende taferelen.

De Geboorte van Maria

Let op de meer natuurlijk voorkomende houdingen van de personen, en op de omkadering en het meubilair. Dit is een mooi voorbeeld van de totaal nieuwe manier van voorstelling in vergelijking met de strakke klassieke Byzantijnse mozaïeken.

Historisch gesproken is niet bekend op welke dag Jezus’ moeder ter wereld kwam, en over haar geboorte en jeugd staat niets in de Bijbel. Men heeft gekozen voor 8 september, omdat op deze dag ergens in de vijfde of de zesde eeuw in Jeruzalem een Sint-Annakerk werd ingewijd op de plaats waarvan men veronderstelde dat Maria daar geboren was.

Sint-Anna wordt door sommigen beschouwd als de moeder van Maria, en dat gaat terug op een heel oude overlevering, het zogenoemde apocrieve ‘Proto-Evangelie van Jacobus’ uit de tweede eeuw.

mozatrastevere_dertiende_eeuw (2)

De Annunciatie

De aartsengel Gabriel brengt Maria de boodschap dat de Heilige Geest bij haar de Zoon van God zal verwekken. Het Lucas-evangelie is het enige boek van het Nieuwe Testament dat van de Annunciatie melding maakt.

Let vooral op de perspectivisme van het troonmeubel waarop Maria zit, en op de driekwart-weergave van de Engel. Dit zijn opnieuw kenmerken die de nieuwe Romeinse mozaïekstijl duidelijk onderscheiden van de vroegere Byzantijnse voorstellingen.

mozatrastevere_dertiende_eeuw (3)

De Geboorte van Jezus

Let hier op de in gedachten verzonken Jozef onderaan links. Het lijkt erop dat hij wat beteuterd naar het tafereel zit te kijken alsof hij zich afvraagt hoe zijn vrouw zwanger is geworden zonder zijn toedoen.

In de apocriefe traditie die de Byzantijnse iconische beeldvorming heeft beïnvloed, wordt gesteld dat de Duivel probeerde Jozef te overtuigen dat Maria zwanger was als gevolg van een buitenechtelijke affaire.

In veel Byzantijnse iconen van diezelfde scène ziet men de Duivel als een klein behaard mannetje, maar hier is die niet te zien. Kijk ook even naar de landschappelijke omkadering, een typisch element van de nieuwe Cavallini-stijl.

mozatrastevere_dertiende_eeuw (4)

De Aanbidding der Wijzen

Opnieuw de typische kenmerken van de naturalistische Cavallini-stijl die we intussen herkennen: perspectief, geen statische maar bewegende figuren, landschapsuitbeelding en een zachte maar rijke kleurenweergave.

Het Mattheus-evangelie vertelt dat er magiërs (er is in de Bijbel geen sprake van koningen) naar Bethlehem waren gekomen om de pasgeboren Koning der Joden te huldigen.

In de legenden en apocriefe geschriften hebben die oosterse magiërs een naam gekregen: Melchior, Balthasar en Caspar.

mozatrastevere_dertiende_eeuw (5)

De Presentatie van Jezus in de Tempel

Duidelijk perspectivisme van de gebouwen, die niet meer frontaal maar in driekwart zijn uitgebeeld. Volgens de Joodse wet moest de eerstgeborene worden ‘vrijgekocht’ op het moment dat hij 30 dagen oud was.

De ouders namen hun kind dan mee naar de tempel en door aan de priesters geld of iets in natura te schenken, werd het kind ‘vrijgekocht’.

mozatrastevere_dertiende_eeuw (6)

Ontslaping (Dormitio)

In de eerste eeuwen vormde Maria’s overlijden, ook “het ontslapen” genoemd (Grieks: Koimesis Theotokou, Latijn: Dormitio Mariae), het hoofdthema omtrent het levenseinde van de Moeder van Jezus. De Heilige Maagd werd languit op een bed, op een lijkbaar of in een graf afgebeeld.

Gewoonlijk worden de apostelen (behalve Thomas, die pas arriveerde toen Maria al begraven was) rond het sterfbed verzameld. Jezus ondersteunt het hoofd van zijn moeder.

Volgens de overlevering stierf Maria op de Sionsberg, op de plek waar nu de kerk van de Dormitio staat.

Het feest van 15 augustus is ontstaan na het concilie van Efese. Het werd aanvankelijk gevierd als de sterfdag van Maria en haar tenhemelopneming.

De iconenschilders in de orthodoxe kerken tonen daarom meestal twee taferelen: het inslapen (dormitio) van de Moeder Gods met de apostelen bij haar sterfbed en de eigenlijke tenhemelopneming.

Dit tweede tafereel stelt dan meestal Christus voor die de ziel van zijn Moeder – uitgebeeld als een kindje (zoals ook hier) – meevoert naar de hemel.

In het westerse christendom werd vanaf de achtste eeuw de term “Maria-Tenhemelopneming” gebruikt in plaats van ‘Ontslaping’, maar in het Nieuwe Testament staat nergens dat Maria in de hemel is opgenomen. Pas in 1950 kondigde paus Pius XII het dogma van de Tenhemelopneming af.

mozatrastevere_dertiende_eeuw (7)

Onder het middelste venster is er een mozaïek van Cavallini dat Petrus en Paulus (met zwaard) uitbeeldt die de schenker van deze mozaïeken, een zekere kardinaal Bertoldo Stefaneschi die afkomstig was uit een adellijke familie van Trastevere, voorstellen aan ‘de Maagd en het Kind’ in een tondo.

We zien ook een afbeelding van het wapenschild van de familie Stefaneschi. Dit familiewapen vinden we ook elders in de kerk, namelijk op de graftombe van kardinaal Pietro Stefaneschi, die in 1417 overleed.

De Latijnse teksten onder de tondo komen uit een middeleeuwse Mariahymne: VIRGO, DEVM CO[M]PLEXA SINV SERVANDA PVDOREM VIRGINEVM MATRIS FVNDANS PER SECVLA NOMEN RESPICE COMPVNCTOS ANIMOS MISERATA TVORVM.

(Maagd, die God in haar boezem teder houdt en voor eeuwig de naam van maagdelijke moeder draagt, geef vergiffenis en denk aan de ellendige zielen van uw [gelovigen]).

Met dank aan JOHAN VANHECKE
voor deze tekst en de interieurfoto’s

ATAC wil kredietkaartbetalingen in Romeinse bussen versneld uitrollen

17 januari 2022

De Romeinse vervoersmaatschappij ATAC (Agenzia del trasporto autoferrotranviario del Comune di Roma) kampt al vele jaren met zwartrijders.

Omdat de controles in de Covid-periode waren afgeschaft (de controleurs begaven zich uit vrees voor besmetting liever niet tussen de reizigers), heeft dat fenomeen zich het voorbije jaar nog uitgebreid.

ATAC wil daarom de tap & go-technologie, die al op de tourniquets van de metro is geïnstalleerd, versneld uitrollen aan boord van trams en bussen. Al had dat eigenlijk pre-corona reeds moeten gebeuren.

Atac-tap-and-go (3)

De grote aantallen reizigers die meerijden met trams en bussen zonder ervoor te betalen, vormen al langer een probleem voor ATAC.

Toegang krijgen tot de metrotreinen is al wat moeilijker zonder ticket, maar vooral in bussen proberen dagelijks talrijke mensen gratis te reizen. Vóór de viruscrisis waren er frequent en op alle lijnen controles, maar die zijn pas enkele maanden geleden weer hervat.

In een eerste fase zouden nu 2.340 hightech validatiemachines worden geïnstalleerd in trams en bussen. Binnen de vijf jaar moet de volledige vloot zo’n machine hebben. In totaal gaat het om 6.100 toestellen.

De machines moeten het kopen van tickets gemakkelijker maken. Nu moeten die vooraf gekocht worden in kiosken, aan een loket of in winkels. Aan boord van een bus of metro of bij de chauffeur kan je geen tickets kopen.

De schaarse automaten die je vroeger soms toch eens in een bus kon aantreffen, zijn vrijwel allemaal kapot of ontmanteld.

Het nieuwe systeem biedt de mogelijkheid om met je (contactloze) kredietkaart of bankkaart meteen te betalen. Een venstertje toont de mogelijkheden en het aantal ritten.

Bij een enkele reis wordt 1,50 euro in rekening gebracht. ATAC hoopt door die vlottere betaalmogelijkheid het aantal zwartrijders terug te dringen.

Nu al krijg je in metrostations met hetzelfde systeem de mogelijkheid om de tourniquet te passeren, al blijven ook de oudere systemen waar je gewoon een klassiek vervoersbiljet moet ontwaarden in gebruik.

Atac-tap-and-go (2)

Wie de tap & go-systemen gebruikt hoeft geen gewoon ticketje meer te kopen, de poortjes openen zich met je betaalpas. Iedereen, zowel inwoners als toeristen kan het systeem dus gebruiken.

Een tap & go-tourniquet is bovenaan uitgerust met een speciale elektronische lezer. Je benadert die even met je bankkaart en zodra het groene lampje brandt opent het poortje zich automatisch.

Je beschikt dan over een virtueel BIT-biljet (Biglietto Integrato a Tempo) dat net zoals het papieren ticket 100 minuten geldig is. Je mag er nadien ook mee op de bus. Controleurs op de bus kunnen met een speciale zakcomputer nagaan of je de rit effectief hebt betaald.

Het systeem werkt met een contactloze kredietkaart of bankkaart (Mastercard, Visa, American Express, Maestro, Vpay, …). Er worden geen extra commissiekosten aangerekend.

De gewone prijs van een BIT-biljet (1,5 euro) wordt van je rekening afgeschreven of komt op de uitgavenstaat van je kredietkaart terecht.

Wie op technologisch vlak helemaal mee is, kan desgewenst ook puur digitaal betalen, met een smartwatch of mobiel, ook met ApplePay of GooglePay, of via een ander platform waarop je je eigen bankkaart hebt ingesteld.

Zolang je betaalpas of toestel NFC-compatibel is (Near Field Communication) werkt het systeem. NFC is een technologie waarmee je draadloos kleine hoeveelheden informatie kan uitwisselen binnen een straal van ongeveer 10 cm.

ATAC ontwikkelde de tap & go-toepassing samen met een aantal partners, waaronder Mastercard, Emv Transit, Sia, Vix Technology, Intesa San Paolo en PostePay Spa.

Wie via dit systeem veel gebruik maakt van het metro- en busnet geniet van een klein financieel voordeeltje, het zogenaamde ‘beste tarief’. Na de vijfde rit die het systeem binnen de 24 uur registreert, wordt automatisch een ticket ‘Rome 24 uur’ geactiveerd, wat je totale kostprijs op 7 euro brengt in plaats van 7,50 euro.

Je bespaart dus een halve euro per vijf ritten (normaal 1,5 euro x 5), op voorwaarde dat je die binnen de 24 uur maakt en dat alle vijf de ritten betaald werden met dezelfde kaart of toestel.

De grootschalige uitrol van tap & go, een naam die bierliefhebbers in een andere context wellicht ook wel kunnen waarderen, is tegelijk ook het begin van het einde van de papieren metro- en bustickets.

Op iets langere termijn zullen digitale tickets de huidige papieren kaartjes ongetwijfeld ervangen, al zal dat in het bureaucratische Italië nog wel even duren. De introductie van digitale tickets zal ook de kassa’s en automaten in de stations grotendeels overbodig maken.

Voortbouwend op de tap & go-technologie wil ATAC ook een mobiliteitskaart introduceren die je kan scannen om toegang te krijgen tot het openbaar vervoer.

Atac-tap-and-go (4)

Deze digitale chipkaart zal worden gebaseerd op het systeem van bijvoorbeeld de Oyster-kaart die in Londen wordt gebruikt. In de Britse hoofdstad bestaan twee versies van deze smartcard, eentje voor de inwoners en een andere die uitsluitend bestemd is voor bezoekers. In talrijke andere steden maken vervoersmaatschappijen eveneens gebruik van dergelijke kaarten.

Het gaat om een investering op middellange tot lange termijn. Pre-corona was het de bedoeling is om vanaf 2022 geleidelijk afscheid te nemen van de papieren tickets, waarbij ook rekening zou worden gehouden met de (oudere) Romeinen en toeristen die minder vertrouwd zijn met nieuwe technologieën. Die planningstermijn schuift minstens een paar jaar op.

ATAC heeft nochtans voldoende redenen om het huidige ticketsysteem zo snel mogelijk af te schaffen. De maatschappij kan daardoor in de eerste plaats kosten besparen en de inkomsten verhogen omdat zwartrijden nog moeilijker wordt.

Met een personeelsbestand van ruim 12.000 mensen is ATAC het grootste lokale openbaar vervoerbedrijf in Italië en één van de grootste in Europa. Het bedrijf sleept een schuldenlast van meer dan een miljard euro mee. Het grootste deel van de vloot bestaat uit verouderde rijtuigen die om de haverklap dienst weigeren.

Het huidige ticketsysteem werd in het verleden ook meermaals het doelwit van oplichters. De grootste fraude met tickets werd in 2012 aan het licht gebracht door de Guardia di Finanza.

Het bleek om een enorme oplichting met bus- en metrotickets te gaan, waarbij op grote schaal eerst gestolen en later gekloonde tickets aan niets vermoedende detailhandelaars in krantenwinkels en kiosken werden verkocht.

De oplichting werd mogelijk gemaakt dankzij enkele medeplichtigen bij ATAC. De daders konden met de hulp van een drietal corrupte personeelsleden een enorme voorraad tickets bemachtigen die eigenlijk bestemd waren voor de automatische verdeelmachines.

Atac-tap-and-go (1)

De bende verkocht die tickets vervolgens aan detailhandelaars van krantenkiosken, bars en tabakswinkels, de traditionele verkoopplaatsen van ATAC-biljetten. De operatie leverde de eerste keer naar schatting 500.000 euro aan zwart geld op.

Dat smaakte naar meer, en de oplichting werd vervolgens verfijnd door originele tickets te klonen. Ook hiervoor werd de technologie omzeild dankzij medeplichtigen in het bedrijf. Vanaf toen stond er geen limiet meer op het aantal illegale biljetten. De valse tickets werden massaal in heel Rome verspreid.

Er wordt geraamd dat de oplichting minstens 70 miljoen euro heeft opgebracht. De zwendel was in 2012 al verschillende jaren aan de gang, het is nooit duidelijk geworden hoe lang precies. Het heeft alleszins een hele tijd geduurd vooraleer ATAC vaststelde dat er iets niet klopte en een onderzoek instelde.

Al snel bleek dat de zaak het niveau van een gewone bedrijfsdiefstal ver te boven ging en het onderzoek werd overgedragen aan de Guardia di Finanza. Die kon de daders na een intens onderzoek ontmaskeren.

Uiteindelijk werden veertien personen vervolgd voor allerlei inbreuken, waaronder bendevorming en oplichting met als verzwarende omstandigheden valsheid in geschrifte en het gebruik van vervalste identiteitsdocumenten.

De drie betrokken ATAC-werknemers zaten bij de commerciële directie en waren verantwoordelijk voor de ticketverkoop.

Atac-tap-and-go (6)

De inkomsten van de ticketverkoop in 2012 bedroegen slechts 249 miljoen euro, hoewel ATAC meer dan een miljard reizigers had geregistreerd.

Enkele jaren later zagen de jaarlijkse resultaten van de ticketverkoop er al veel beter uit, al stonden ze nog niet in verhouding met het aantal getelde ritten. Er waren dus nog veel zwartrijders op pad.

De positieve trend zette zich ook in de eerste maanden van 2020 voort. Toen dook het Covid-19-virus op. De opbrengsten zouden de daaropvolgende maanden zonder meer verdwijnen.

De viruscrisis heeft de Romeinse vervoersmaatschappij tot dusver naar schatting reeds meer dan 220 miljoen euro gekost en de definitieve eindfactuur is nog niet gemaakt.

Mozaïeken-tentoonstelling in Centrale Montemartini verlengd en uitgebreid

16 januari 2022

De tentoonstelling Colori dei Romani. I mosaici dalle Collezioni Capitoline die dit jaar van april tot september zien was in de Centrale Montemartini, wordt wegens het grote succes verlengd tot 15 juni 2022.

De voorbije weken werd de expo bovendien nog aangevuld met zes nieuwe mozaïeken. Deze topkunstwerken uit de Romeinse oudheid zijn afkomstig uit de opslagplaatsen van de Capitolijnse Musea en werden recent gerestaureerd. Vanaf nu kan de expo weer worden bezocht.

De Capitolijnse Musea doken ook in hun rijke archieven om de tentoongestelde fragmenten te illustreren en te documenteren met historische foto’s, aquarellen en tekeningen.

Dit archiefmateriaal toont op zijn beurt de omstandigheden waarin de artefacten destijds werden ontdekt of opgegraven.

coloriromani (3)

Zo krijg je tegelijk het verhaal van de stedelijke transformaties en vooral van de bouwlust waarmee Rome in de laatste decennia van de negentiende eeuw te maken kreeg.

Vooral in de negentiende eeuw en in de eerste decennia van de vorige eeuw volgden talrijke ontdekkingen elkaar op. De stad Rome groeide snel, er werd volop gebouwd, de stedelijke ­structuur werd aangepast, nieuwe wegen werden aangelegd,…

Voor archeologen was het een echte feestperiode, zij het dat er zoveel ontdekkingen gebeurden dat men letterlijk handen te kort kwam. Vandaag bevinden zich in de reusachtige depots van de Romeinse musea nog altijd kratten vol met vondsten uit die tijd. Veel materiaal moet nog nader worden bestudeerd, gereinigd en gerestaureerd.

De kleurrijke en decoratieve marmeren textuur van de mozaïeken, die allemaal stukjes geschiedenis van de stad Rome vertellen, biedt de bezoeker een belangrijk inzicht in de smaken en stijlen die gangbaar waren in de Romeinse samenleving.

De tentoongestelde mozaïeken omvatten een lange periode, tussen de eerste eeuw voor Christus en de vierde eeuw na Christus.

coloriromani (6)

De tentoonstelling is verdeeld in vier thematische secties. Het eerste deel vertelt de geschiedenis van de mozaïekkunst en leert ons meer over de technieken die de Romeinen gebruikten om hun kunstige decoratieve vloeren en muren te ontwerpen.

Je komt meer te weten over de gebruikte materialen, de kleuren, de decoratieve motieven, enz. De evolutie van de mozaïekkunst biedt een overzicht van het meest eenvoudige decoratieve mozaïek tot de meest verfijnde figuren die de Romeinen met veel technisch vernuft en artistieke inspiratie wisten te maken.

De tentoongestelde werken vertegenwoordigen alle soorten mozaïekvloeren en wanddecoraties. Ze werden vervaardigd met verschillende technieken en materialen, in diverse kleuren of met decoratieve motieven. Ze getuigen van de stilistische evolutie en de transformatie van de Romeinse mozaïekkunst in de loop der tijd.

Aan deze sectie werden twee nieuwe mozaïeken toegevoegd, beide te dateren tussen de derde en de vierde eeuw na Christus. Het eerste mozaïek toont een dambordpatroon met vierkanten van verschillende kleuren.

coloriromani (4)

Het tweede is versierd met een complexere compositie bestaande uit geometrische en bloemmotieven. Tegels van kostbaar marmer, basalt en rood porfier zorgen voor een bijzonder chromatisch contrast.

Het tweede deel van de tentoonstelling toont de mozaïeken afkomstig van de luxewoningen, die vanaf het Republikeinse tijdperk sommige delen van de oude stad kenmerkten.

De route verloopt chronologisch, van de oudste voorbeelden (zoals het grote polychrome cassettemozaïek, ontdekt in de Villa Casali al Celio) tot de vierde eeuw na Christus, de periode waartoe het mozaïek behoort dat misschien heeft deel uitgemaakt van de vloerversiering van een gebouw dat eigendom was van keizer Gallienus.

Het topstuk van dit deel van de tentoonstelling is echter het buitengewone muurmozaïek die het vertrek van een schip uit de haven verbeeldt. Het gaat om een zeer kostbaar ornament uit de domus van Claudius Claudianus, een residentie die reeds in de tweede helft van de tweede eeuw na Chr. werd gebouwd op de Quirinaal-heuvel.

coloriromani (5)

Ook deze sectie is sinds 24 november uitgebreid en presenteert nu nieuwe werken. Dominant aanwezig is de grote mozaïekvloer met cassettedecor, afkomstig van een luxueuze domus die in het Republikeinse tijdperk aan de Aventijn stond. Het mozaïek is uitzonderlijk goed bewaard gebleven.

Het derde gedeelte van de tentoonstelling is gewijd aan de basilica Hilariana en de onderliggende cultusplek van Cybele en Attis. De eerste archeologische overblijfselen uit de Romeinse tijd werden op deze site pas ontdekt tussen 1889 en 1890, toen er graafwerken begonnen voor de bouw van het militaire hospitaal op de Celio.

Deze bij het publiek nauwelijks bekende site bevindt zich op een terrein dat eigendom is van de Policlinico militare. Toen men aan het einde van de negentiende eeuw begon te graven in en rond de oude cultusplaats onder de basiliek, bleek deze een ware schatkamer waar men een heleboel prachtige artefacten ontdekte die buitengewoon goed bewaard waren.

coloriromani (2)

Bij de belangrijkste vondsten uit die tijd horen twee mozaïeken die eveneens te zien zijn op de tentoonstelling. De basiliek werd destijds gebouwd door Manius Poblicius Hilarus, een rijke parelhandelaar die zijn naam gaf aan het gebouw waar zich op de drempel een mozaïek-inscriptie in het Latijn bevindt.

Vrij vertaald lezen we: ‘Dat voor wie hier binnenkomt de goden welwillend zijn (wens ik) evenals voor de basilica van Hilarus’. Het gezicht van de genereuze weldoener staat eveneens afgebeeld op een mozaïek dat zich op de voet van zijn standbeeld bevond en dat ontdekt werd aan de ingang van het gebouw.

Een vierde en laatste deel van de expo in de Centrale Montemartini schenkt aandacht aan de vele mozaïeken die aangetroffen zijn in graven en necropolissen buiten de stad.

coloriromani (1)

Opvallend is dat de versieringen, eender of het nu figuratieve thema’s of mythologische onderwerpen betreft, er altijd op gericht zijn om de kwaliteiten van de overledene te benadrukken en te versterken.

De getoonde artefacten komen voornamelijk uit de periode tussen de tweede en de derde eeuw na Chr. en komen allemaal uit funeraire vindplaatsen in de buitenwijken van Rome.

Een opvallend kunstwerk hier is het achthoekige kleurige mozaïek met pauwen, een emblematisch voorbeeld van een decoratief motief vol eschatologische en heilzame betekenissen.

De pauw, een vogel die werd toegewijd aan Dionysus, verliest elk jaar de veren van zijn staart, maar die groeien tegen de lente weer aan, net als de bloemen die in dit seizoen ontluiken.

De pauw zinspeelt op de wedergeboorte na de dood. Dit mozaïek vormde het centrale deel van de vloer van een rijk familiegraf langs de Via Appia.

Ook in deze afdeling vinden we nieuwe en nooit eerder getoonde mozaïeken, waaronder een zwart-wit mozaïek met een levendige decoratie met figuren van cupido’s omringd door acanthusblaadjes.

coloriromani (8)

Het mozaïek vormde de vloer van een graftombe die in 1936 in Rome werd ontdekt tijdens de opgravingen voor de bouw van een kerk in de buurt van het station van Trastevere. Het graf maakte deel uit van de necropolis die zich in de Romeinse oudheid langs de Via Portuense bevond.

De korte gids bij de tentoonstelling is een uitgave van Campisano Editore.

Colori dei Romani. I mosaici dalle Collezioni Capitoline
Tot 15 juni 2022
Centrale Montemartini
Via Ostiense 106, Rome

Van dinsdag tot en met zondag van 9 tot 19 uur
Laatste toegang één uur voor sluitingstijd
www.centralemontemartini.org

Raadpleeg, zeker in deze coronatijden, altijd de website van het museum voor eventuele wijzigingen in openingstijden, toegangsmodaliteiten of veiligheidsmaatregelen.

Nieuwe jaarlijkse onderzoeksbeurs kunstgeschiedenis, restauratie en erfgoedconservatie

15 januari 2022

De Stichting Périer-D’Ieteren en de Academia Belgica kondigen een nieuwe jaarlijkse onderzoeksbeurs aan met als onderwerp de studie van één of meer kunstenaars van de Zuidelijke Nederlanden in de Moderne Tijden (16de – 18de eeuw) waarvan de productie beïnvloed werd door Italië.

De srudiebeurs geldt voor eender welke discipline (tekening, miniatuurkunst, schilderkunst, beeldhouwkunst, wandtapijten, architectuur). Ook een vergelijkende studie van de activiteiten betreffende restauratie en conservatie in deze twee landen behoort tot het onderzoeksdomein.

Tijdens zijn of haar onderzoek zal de beursstudent kunnen verblijven in de Academia Belgica in Rome voor een duur van twee maanden en een maandelijkse beurs ontvangen met daarbovenop een forfait voor de reiskosten.

De beursstudent verbindt zich ertoe om de resultaten van zijn of haar onderzoek voor te stellen tijdens een conferentie-debat dat wordt georganiseerd door de Stichting Périer-D’Ieteren in het jaar dat volgt op het verblijf in Rome.

rome_wegwijzers

De kunstgeschiedenis van de Zuidelijke Nederlanden wordt gekenmerkt door intense uitwisselingen met Italië.

Vanaf het begin van de zestiende eeuw oefent Rome een grote aantrekkingskracht uit op de kunstenaars van het Noorden die naar Italië reisden om daarna terug te keren naar hun land om er de lokale traditie te verrijken.

Alhoewel sommige reizen gekend zijn, blijven vele nog onbekend terrein en zijn zij nooit het onderwerp geweest van een diepgaand onderzoek.

Overigens waren Italië en België pioniers in het uitwerken van de theoretische grondslagen van de conservatie en de restauratie van het artistieke erfgoed die ontwikkeld werden vanaf de tweede helft van de twintigste eeuw.

Tot vandaag spelen zij een belangrijke rol bij de reflectie over de restauratiemethodes van oude werken.

Meer informatie over de beurs 

Serra Moresca-complex in Villa Torlonia open voor publiek

15 januari 2022

We brachten een tijdje geleden reeds een uitgebreide bijdrage over de gerestaureerde Serra Moresca, op het domein Villa Torlonia aan de Via Nomentano in Rome, en de nakende openstelling en herbestemming van deze voormalige exotische serre. Nu is het zover.

Sinds 8 december vorig jaar kan je de gerestaureerde ruimte bezoeken. Oorspronkelijk was de serre bedoeld om exotische en zeldzame planten in onder te brengen.

moresca (2)

In de toekomst zal de Serra en de aangrenzende ruimte dienst doen als evenementenlocatie voor onder meer recepties, tentoonstellingen, thematische beurzen en andere soorten culturele evenementen.

De Serra Moresca, die omstreeks 1839 werd ontworpen door de Venetiaanse architect Giuseppe Jappelli, is na twee restauratiefasen hersteld in zijn oorspronkelijke schoonheid.

De eerste ingreep gebeurde tussen 2007 en 2013 en omvatte het herstel van het gebouw dat toen zeer ernstig vervallen was. De oorspronkelijke structuur en het decoratieve gedeelte werden in ere hesteld.

moresca (4)

In de recent opgeleverde tweede fase gebeurden verdere conserveringsingrepen aan de Serra, waarna het gehele complex als museale en culturele ruimte ingericht en in gebruik kon worden genomen.

De nabijgelegen kunstmatige grot (Nymphae Loci) met zijn prachtig verlichte overblijfselen, watervallen en vijvertjes waar tegenwoordig waterlelies en lotusbloemen weer tot leven komen, is eveneens te bezoeken.

Tickets kosten 4 euro (volle prijs) en kunnen rechtstreeks aan de kassa van de Serra Moresca of aan de kassa van het Casino Nobile van Villa Torlonia worden gekocht. Vooraf tickets online kopen is ook mogelijk.

Musei Villa Torlonia

Serra Moresca

Tickets Serra Moresca

Praktische informatie

Kort filmpje Villa Torlonia

moresca (13)