Hoe geraak je met de trein in Rome?

25 oktober 2021

Clublid Bruno Vantomme is leraar Latijn en geschiedenis, en auteur van de reisroman Rome en Julia. Sinds 2010 is hij samen met zijn collega Wim Heylen ook de bezieler van de jaarlijkse Romereis, al waren zowel 2020 als 2021 helaas reisloze jaren. In dit artikel geeft hij antwoord op een vraag die ieder van ons zich ooit wel gesteld heeft …

* * * * *

‘Heb jij soms tips voor een gemakkelijke, goedkope en/of leuke treinreis naar Rome?’

Toen een vriendin me dit een tijdje geleden vroeg, antwoordde ik: ‘Ja :-).’ Misschien heeft ook iemand anders iets aan mijn antwoord. En als minstens één persoon door dit stukje overweegt om een alternatief te zoeken voor auto of vliegtuig, dan is het – realistische – doel bereikt! Nu Rome dus nog.

Maar ik moet beginnen met een bekentenis. Alle reizen die ik tot nu toe réchtstreeks naar Rome heb ondernomen, waren met het vliegtuig. En ook in mijn boek Rome en Julia, waarover u hier kon en kan lezen, reizen de personages fluks naar Fiumicino. Het heeft mij al heel wat literaire vliegschaamte bezorgd, dus zet ik mijn personages in het vervolg wellicht gewoon op de trein.

Niettegenstaande die bekentenis durf ik te beweren dat ik op de vraag van die vriendin een zinnig antwoord kan geven. Sinds 2015 ga ik immers elk jaar met de trein naar Italië, meer bepaald naar Turijn.

En van Turijn naar Rome is het maar 4u20 à 4u50 met de Frecciarossa, een naam als een bolide, of 4u25 à 4u59 met de Italo, een naam als Giorgio Moroder. Wie over de Alpen geraakt, geraakt ook in Rome. Vraag het maar aan Hannibal, voor wie bergen en stadsmuren één pot nat waren.

Hannibal_Alpen

In de trein …

Waarom zou je met de trein gaan? Laten we het eerst hebben over de nadelen van de andere vervoersmiddelen. De nadelen van een boot naar Rome liggen voor de hand. Een auto: los van de (tijds)inspanning en de kost, is de CO2-uitstoot erg aanzienlijk.

Een vliegtuig: los van de (tijds)inspanning – van bv. het hele boardingritueel – en de kost, is de CO2-uitstoot erg aanzienlijk.

Te voet: los van de inspanning, is dit enigszins tijdrovend. Tegelijk: de Via Francigena heeft onmiskenbaar haar charmes.

rome_tevoet

Maar de trein heeft ook gewoon veel voordelen. Je zorgt dat je tijdig op het perron bent – als in: een kwartiertje voor de trein vertrekt – en je vleit je neer in je gereserveerde zetel. Wie zich bij het reserveren graag laat gaan, zinkt misschien zelfs weg in een zetel van de eerste klasse.

Terwijl de wereld aan je voorbijzoeft, kan je naar buiten kijken, lezen, muziek beluisteren, slapen, Karels crypto oplossen … Wil je je benen strekken, dan wandel je even naar de restauratiewagon.

En je kan dit alles doen met de geruststellende gedachte dat je reis CO2-vriendelijker is dan per auto of per vliegtuig.

trein2

Zijn er ook nadelen? Ik zou het eerder verwoorden als: waar kan je best op voorhand aan denken? Ben je iemand die enkel kan lezen in absolute rust, denk dan aan oordopjes. Maar bedenk dat een boek lezen in de auto ofwel misselijkmakend ofwel – voor de chauffeur – levensgevaarlijk is, en in een vliegtuig zit je nog dichter op elkaar.

En als je zou gaan treinen met je kinderen, zorg er dan voor dat ook zij genoeg materiaal – boeken, muziek, een kussentje, misschien niet Karels crypto – mee hebben, om zich onderweg bezig te houden. Maar bedenk: in een auto zou dit al snel ontaarden in ‘tik gele auto’, nummerplaten tellen gaat na een tijd ook vervelen, en in een vliegtuig behoren zelfs die afleidingen niet tot de mogelijkheden.

Doorgaans heerst er in de treinwagons echter een gemoedelijke sfeer en eerbiedige rust. En die ene persoon die niet weet hoe ie het geluid van z’n smartphonetoetsen moet dempen, kan u altijd rustig aanspreken.

Kritische bedenkingen zijn er natuurlijk altijd. Ook een trein haalt z’n paardenkrachten ergens, en zeker in Frankrijk gaat het vaak over nucleaire dravers. Als ik een debat over duurzame energie wilde voeren, dan zou ik me eerder op Twitter wagen.

Toch dit: terwijl u met de trein voor de CO2-gewijs beste optie kiest, creëert u mee een vraag naar duurzaam langeafstands-transport, die in de toekomst hopelijk beantwoord wordt met volledig groene energie.

In weerwil van het onzegbare gezegde over wegen en Rome, is aan zo’n treinreis wel een groot risico verbonden: u zou onderweg wel eens kunnen blijven hangen. In Turijn, bijvoorbeeld! Of in Milaan! Of Bologna! Of Firenze!

Zo gaat het bij mij ook elke zomer. En van Turijn is zelfs Venetië maar een viertal treinuren verwijderd … Maar voor wie zich in staat voelt om de sirenenzang der Italiaanse kunststeden te trotseren, en doelgericht naar de hoofdstad wil sporen: het kan dus, en wel als volgt.

trein

… van Brussel naar Parijs …

Tussen België en Italië ligt Frankrijk. Ook al heeft het zeshoekige land ongetwijfeld zijn charmes: het is de bedoeling dat we er zo vlot mogelijk door geraken. Het zou in principe ook mogelijk moeten zijn om via Duitsland en Zwitserland naar bijvoorbeeld Milaan te reizen. Mocht iemand goede ervaringen hebben met die routes: laat het zeker weten!

Maar terug naar Frankrijk. Dóór La Douce France zijn er minstens twee mogelijkheden. Eén: de Parijs-optie. Van Brussel-Zuid rij je met de Thalys naar Paris Nord, en van Paris Gare de Lyon rij je naar Torino. Deze route heb ik zelf al het vaakst gevolgd, heen en terug. Op de Thalys zit je ca. 1u20, op de TGV ca. 5u40. Afhankelijk van de overstaptijd in Parijs, neemt de hele reis maar 8u36 à 9u09 in beslag!

Wat dat overstappen betreft: de RER brengt je erg fluks van Nord naar Gare de Lyon. In coronatijd heb ik de afstand ook al gewandeld: ca. 5 km over Parijse boulevards, er zijn ergere dingen. Afhankelijk van je bagage, valt die promenade dus zeker te overwegen.

Maar het belangrijkste blijft toch: stap je om 7u43 op in Brussel, dan ben je om 16u19 al in Turijn! Of, als je liever wat uitslaapt, opstappen om 11u13, uitstappen om 20u22.

De meest rücksichtlose Romereizigers kunnen maar beter vroege vogels zijn: de laatste Freccia of Italo Turijn-Rome vertrekt rond 19u00.

Maar met de uitslaapoptie ben je nog op tijd in Turijn voor het avondmaal of zelfs een late aperitivo, en met de vroegevogeloptie zijn de mogelijkheden in de Koninklijke Stad – spritzgerelateerd en andere – nog veel groter! Ik kom er zo dadelijk op terug.

Wie via Parijs reist, moet natuurlijk de discipline hebben om niet in Parijs te blijven hangen. Stel echter dat u tijd genoeg heeft, dan zou u dus kunnen overwegen om de trajecten Brussel-Parijs en Parijs-Turijn op twee verschillende dagen af te leggen.

Het kan niet de bedoeling zijn om in dit artikel de geneugten van de Lichtstad te bezingen, al hebben ze er naar het schijnt ook een Pantheon, en zijn er in het Louvre mogelijk wel wat Italianen te vinden. Over mogelijke verblijfplaatsen in Parijs ga ik het niet hebben: u heeft ongetwijfeld al uw eigen adres.

Met de trein naar ... Lyon II

… of van Brussel naar Lyon …

De tweede optie brengt ons niet in het Gare de Lyon, maar in het gare de Lyon. Van Brussel-Zuid rij je met de TGV naar Lyon, en van Lyon rij je naar Torino. Naar Lyon duurt het ongeveer 3u30. Je komt dan aan in het station Part-Dieu, met het centrum binnen voetbereik. Zelf reisde ik ook al van Lyon Part-Dieu rechtstreeks naar Torino: 3u53. Op het moment van schrijven, lijkt die laatste optie er echter niet te zijn.

Geen nood: wie op één dag over Lyon naar Turijn wil, zou moeten kunnen TGV-en naar Lyon Saint-Exupéry (3u39 à 3u47), en van daar naar Torino (ca. 3u45). Hoeveel overstap- en dus wachttijd u bij de auteur van de Petit Prince hebt, lijkt af te hangen van de dag, maar de reis zou ongeveer even lang zijn als ‘over Parijs’.

De twee reishelften zijn wel evenwichtiger verdeeld, en de overstap is uiteraard eenvoudiger. Het aankomstuur in Turijn is ook hier 16u19 of 20u22. Tijd voor aperitivo en primo en secondo en … Maar, zoals gezegd, ik kom erop terug!

Want, wie in Lyon is, wil misschien – en terecht ook wel – even in Lyon (ver)blijven! Wie werkelijk op geen enkele manier geïnteresseerd is in de derde stad van Frankrijk, kan deze paragrafen gerust overslaan. Voor de anderen volgen hier summiere en volstrekt subjectieve tips.

De mooiste piazzeplaces dus, in de Romaanse taal der Fransen – zijn des Terreaux, des Jacobins, Bellecour. Niet te missen musea zijn het Musée des Beaux Arts (vooral de schatten uit middeleeuwen en nieuwe tijd), des Confluences (al zeker van buiten, en de confluence zelf is ook machtig) en Lugdunum: Gallo-Romeins, inclusief ontzagwekkend Romeins theater, ingekaderd door spectaculaire brutalistische architectuur.

Met de trein naar ... Lyon

Behalve het theater behuist Lyon ook het amphithéâtre des Trois Gaules, waarvan de geschiedenis – indrukwekkender dan zijn hedendaagse verschijning – een snelle blik rechtvaardigt. De voornaamste kerken zijn St. Jean en St. Nizier. Voor liefhebbers zijn er het musée Gadagne (het historische deel), musée de l’imprimerie en musée des tissus.

Voor bierliefhebbers zijn er de filialen van Les BerThoM, al valt er in die contreien geen onaardige wijn te krijgen. Onontkoombaar is dan weer de lelijke Fourvière-kerk (d’accord, des goûts …) en de rivaliserende ‘Eiffeltoren’. Ook onontkoombaar wegens alomtegenwoordig is de manische marionet Guignol. Dwaas is het musée des automates.

Het musée cinéma et miniature is even cult als toeristenfuik. En helemaal bevreemdend is het Espace du christianisme, met de kerker der martelaars. Ga voor een Lyon City Card: inclusief vervoer, veel musea, én een boottocht die minder geestdodend is dan u zou verwachten.

Dus: of u het nu houdt bij de highlights, of u ook durft te begeven in de meer quirky musea, Lyon heeft heel wat te bieden, en is dan ook nog eens een mooie stad. Zelf verbleef ik er – onder andere – in het Hôtel Edmond W., en – zonder dat daaruit garanties voortvloeien voor een toekomstig verblijf – dat beviel. Hun huisstijl en gevoel voor humor – check de website – geeft hun sowieso een streepje voor.

… via Turijn …

Of u nu via Parijs reist, of via Lyon, aan de overkant van de Alpen wacht, geduldig en statig, Turijn! Wie haast heeft, kán dus op dezelfde dag in Brussel vertrekken en in Rome aankomen. Maar voor wie levensvreugde verkiest boven snelheid, is een avond – of twee – of meer – in Torino een geschenk.

Wie Turijn al kent, of altijd recht op z’n doel afgaat, kan de eraan gewijde paragrafen dus overslaan. Voor de anderen volgen minder summiere maar even subjectieve tips.

Voor wie kort in Turijn is, is dit een aantrekkelijke wandeling: van Piazza Carlo Felice (voor Stazione Porta Nuova) over Via Roma over Piazza San Carlo naar Piazza Castello, Piazza Reale, doorsteken naar Piazza San Giovanni en de Porta Palatina aan Piazza Cesare Augusto, waar zich de Romeinse poort bevindt in het legendarische ‘hondjespark’.

We raden iedereen aan om de gezellige drukte te aanschouwen, maar het grasperk laat je beter aan de viervoeters. Een andere ‘scenische’ straat is de Via Po, en vooral dan Piazza Vittorio Veneto, met daarachter de Po zelf en de Piazza (met de Chiesa) van de Gran Madre di Dio. Ook aan de Po, op de zogenaamde Murazzi, is het aangenaam toeven.

Met de trein naar ... Turijn

Deze routes brengen je dicht bij een aantal van de topmusea van Turijn. In de top vier:

Palazzo Madama: Museo Civico d’Arte Antica: eclectisch, alleen al architecturaal de moeite, geweldig uitzicht van op de toren, huis van sfeervolle zwaluwen en vleermuizen

  • De ‘Polo Reale’, of ‘koninklijke musea’, met ‘Armeria’ (wapencollectie, maar vooral: plafondfresco’s), ‘Biblioteca’, ‘Giardini’, ‘Galleria Sabauda’ (schitterende schilderijencollectie; zoek de Van Eyck), ‘Museo Archeologico’ en ‘Palazzo Reale’ (het eigenlijke paleis): uren zoekmaken of sfeer opsnuiven.
  • Museo Egizio: wereldvermaard, en terecht;

  • Museo Nazionale del Cinema in de Mole Antonelliana: leuk, alleen al om de panoramische lift.

Natuurlijk zijn er meer: Arte Moderna, Arte Orientale, Automobile, Diocesano, Risorgimento, … en nog een stuk of twintig andere. Noem het, Turijn heeft er een museum voor.

Een bijzondere vermelding verdienen de Basilica di Superga (en de epische houten tram die je ernaar toe brengt), de Borgo e Rocca Medievale (nep-middeleeuws, voor romantisch tijdverdrijf) in het Parco del Valentino, Museo della Montagna – met mooi uitzicht vanop de Kapucijnenberg – en, voor fans, het Juventusmuseum – dat sinds het vertrek van CR7 mogelijk tot schrijn is omgebouwd.

In het Ufficio di Turismo op Piazza Castello verkopen ze de ‘Torino Piemonte card’; aangezien de musea op zich vrij duur zijn, kan het de moeite lonen om je er zo een aan te schaffen; dan voel je je ook vrij om vlotjes door de musea te wandelen.

De meest belangwekkende kerken zijn dan weer San Giovanni (met dé lijkwade), San Lorenzo (koninklijk), Gran Madre di Dio (pantheon?!), San Carlo en Santa Cristina (architecturaal), San Filippo Neri (mysterieus). Voor wie daar niet genoeg aan heeft: Santuario della Consolata (exuberante ex-voto’s), Corpus Domini (miraculeus), de Santa Maria Ausiliatrice (Don Bosco); in Valdocco vind je trouwens een heel stadsdeel gewijd aan dé Don.

Met de trein naar ... Turijn II

Eten en drinken: daarvoor verwijs ik u graag naar de vakliteratuur. Ik durf een lans te breken voor – no nonsenseBottega Baretti en – vegetarisch – Il Giardino, garant voor poëtische creaties aan de al even poëtische – en niet alleen qua naam – Piazzetta Università dei Mastri Minusieri.

Voor verantwoord fastfood kan u terecht in de piadinerie. Het ijs van Grom mag dan wel commercieel geworden zijn, het smaakt nog steeds, al is de concurrentie op het vlak van gelaterie indrukwekkend. Om slechte koffie te drinken, zal u ook u best moeten doen. En aperitivo is alomtegenwoordig.

Voor een no nonsense-verblijfplaats met het hart op de juiste plaats kon ik altijd terecht in het Tomato Backpackers Hotel, ook aangeraden voor wie niet met rugzak zou reizen. Het/De Tomato is zeker te overwegen, al zeker door wie jong van geest is. Doe de groeten aan Tommaso.

En mocht Tomato niet beschikbaar zijn, of mocht u aan de jeugdigheid van uw geest twijfelen, dan is er bijvoorbeeld Hotel Roma e Rocca Cavour. Het sleept bijna twee eeuwen expertise mee, heeft Rome in zijn naam, en ik heb aangenaam verbleven in dit stadspaleis.

Een goede reden om langer in Turijn te verblijven, of er je jaarlijkse hub van te maken, zijn de echte paleizen van de Savoye-dynastie. Het dichtst bij het centrum ligt de Villa della Regina. Het meest spectaculair – denk: Versailles – is de Reggia di Venaria. Ook het Palazzina di Caccia di Stupinigi brengt je terug naar het Ancien Régime. Rivoli barst dan weer van de hedendaagse kunst. En er zijn er nog.

Met de trein naar ... Stupinigi

Ook onmisbaar ‘in de buurt van Turijn’ is de Sacra di San Michele – een abdij op een berg, inspiratie voor Umberto Eco, betrouwbare wachter (de abdij) voor wie per trein Turijn nadert – of, droeviger, verlaat, door de Val di Susa. Het stadje Susa zelf heeft trouwens alles wat een Italiaans stadje nodig heeft – in pocketformaat, inclusief Boog van Augustus.

Met de trein naar ... Susa

… naar Rome

Uiteindelijk is het dus, al dan niet na oponthoud in Parijs, Lyon en/of Turijn en omstreken, de bedoeling om in Rome te raken. Ik zei het eerder al: Milaan, Bologna en Firenze lonken. Sta mij toe om er – althans bij deze gelegenheid – niet dieper op in te gaan.

Ironisch genoeg zal ik het in dit artikel ook niet hebben over de wonderen van de Eeuwige Stad zelf. Omdat over Rome nooit genoeg geschreven kan worden, heb ik afgelopen lente wel een reisroman aan de bibliotheek toegevoegd: Rome en Julia. Wie in gedachten naar Rome wil reizen, kan daarin terecht. Of beter nog: u neemt het mee op de trein.

In de hoop u van dienst geweest te zijn,

Bruno Vantomme
brunovantomme@hotmail.com

Hoe reis je vanuit Nederland het best naar Rome met de trein? Wie heeft er ervaring met zo’n reis? Laat het ons weten in de vorm van reacties op dit stukje of als reisverhaal: info@spqr.be.

Gustav Klimt-tentoonstelling op komst in Rome

24 oktober 2021

Traditiegetrouw kondigt oktober zich in Rome aan als de maand waarin het nieuwe tentoonstellingsseizoen in gang wordt gezet. Dat is dit jaar niet anders en nu de viruscrisis toch enigszins aan banden lijkt gelegd, zijn er ook weer grotere evenementen op komst om echt naar uit te kijken.

Eentje daarvan is een retrospectieve met werk van de Oostenrijkse symbolische schilder Gustav Klimt die van 27 oktober tot 27 maart volgend jaar te bezoeken is in het Museo di Roma.

Gustav_Klimt (1)

In 1911 nam Gustav Klimt (1862-1918) in Rome deel aan de Internationale Kunsttentoonstelling, vandaag precies 110 jaar geleden.

Klimts kunst ontstond tijdens een artistieke bloeiperiode in het Wenen van het belle époque en wordt vaak geassocieerd met de jugendstilbeweging en de art nouveau.

Zijn oeuvre wordt wel beschouwd als exemplarisch voor het toenmalige spanningsveld tussen behoudzucht en drang tot vooruitgang.

De tentoonstelling Klimt. La Secessione e l’Italia toont werken uit onder meer het Belvedere Museum in Wenen, de Klimt Foundation en heel wat andere openbare en particuliere collecties. Voor het eerst wordt de relatie van de kunstenaar met Italië onderzocht.

De tentoonsteling vertelt ons over zijn reizen en successen en omvat zowat alle fasen van het oeuvre van de kunstenaar, waarbij bijzondere aandacht gaat naar zijn rol als mede-oprichter van de Weense Secession.

Daarbij wordt ook een selectie van schilderijen en sculpturen getoond van andere kunstenaars uit de periode van de Weense Secession en die de invloed van Klimt in Italië ondersteunen.

Gustav_Klimt (8)

In 1897 stond Klimt mee aan de wieg van de oprichting van de zogenaade Wiener Secession. De Secession bestond uit een groep jonge kunstenaars die eerder deel uitmaakten van de klassiek-traditionele vereniging Künstlerhaus, die zich afzetten tegen hun oudere vakbroeders.

Er werd aansluiting gezocht bij andere Secession-bewegingen in Berlijn en München, maar bijvoorbeeld ook bij symbolistische groeperingen als Les XX in Brussel.

Het schilderij Nixen van Klimt (1899) toont de vroege invloed van deze symbolistische schilders en geldt als voorloper van zijn latere definitieve stijl.

Klimt werd de eerste voorzitter van de Wiener Secession. Andere leden van het eerste uur waren Koloman Moser, Josef Hoffmann, Joseph Maria Olbrich, Max Kurzweil, Wilhelm Bernatzik en Otto Wagner.

Later zouden ook baanbrekende kunstenaars als Egon Schiele en Oskar Kokoschka bij de beweging of de restanten daarvan, aansluiten.

De Secession wilde aan jonge kunstenaars in diverse modernistische stijlen de gelegenheid bieden om hun werk te exposeren. Ook richtte ze zich op architectuur, grafische- en industriële vormgeving en andere kunstvormen.

Een ideaalbeeld werd gevonden in het Gesamtkunstwerk: een artistieke en harmonieuze samenvoeging van verschillende kunstvormen, met een maatschappelijke functie.

Moderniteit werd gedefinieerd als een volkomen nieuwe artistieke vorm die niet meer paste in welke voorafgaande stijl dan ook. In de ogen van Klimt en de Secessionkunstenaars heeft alleen kunst de macht om de mens te verheffen.

Eén van de blikvangers op de Klimt-tentoonstelling in Rome is het doek Portret van een Dame (1916) dat op 22 februari 1997 werd gestolen uit Galleria d’Arte Moderna Ricci Oddi in Piacenza.

Het doek dat een donkerharige vrouw toont, werd door Klimt geschilderd in de laatste jaren van zijn leven. De waarde ervan wordt geraamd op 60 tot 100 miljoen euro.

Gustav_Klimt (6)

Het schilderij was jarenlang het op één na kostbaarste kunstwerk dat in Italië werd vermist. Op nummer één staat een werk van Caravaggio dat in 1969 werd gestolen uit een kerk op Sicilië. De gestolen Klimt (foto hieronder) werd wereldberoemd door de manier waarop het werd teruggevonden.

Toen tuinmannen op 10 december 2019 een stuk klimop van een muur van het museum in Piacenza verwijderden, ontdekten ze in de muur achter een metalen luik een kleine ruimte met daarin een vuilniszak waarin het gestolen doek zat.

Het schilderij was uit zijn originele lijst gehaald, maar amper beschadigd. Vermoedelijk heeft het niet al die tijd op deze plek gelegen.

Lange tijd is ook gedacht dat het werk al veel eerder werd gestolen en dat het doek in het museum al was vervangen door een uitstekende vervalsing. Om te vermijden dat dit aan het licht zou komen, zou die vervalsing op haar beurt ook gestolen zijn. Tot zover één van de vele theorieën over de diefstal die tot nu toe niet is opgehelderd.

Een andere absolute topper is het olieverfschilderij Judith I (Judith und Holofernes), een werk uit 1901. Het toont de Bijbelse Judith die de Assyrische generaal Holofernes onthoofdde, een thema dat Gustav Klimt in 1909 nogmaals oppikte toen hij Judith II maakte, een tweede versie van het werk.

Gustav_Klimt (2)

Judith is de Bijbelse vrouw die zich in haar mooiste kleren toegang verschafte tot het verblijf van Holofernes en hem in een onbewaakt moment onthoofdde omdat hij het Joodse volk onder de voet dreigde te lopen.

In de renaissance-schilderkunst en de traditionele iconografie wordt Judith doorgaans afgebeeld als een vrome maar vastbesloten vrouw, die haar leven riskeert om haar volk te redden.

Aan het einde van de negentiende eeuw maakten de literatuur en beeldende kunst echter een femme fatale van haar, een vrouw die genoegen beleefde aan de onthoofding van man die ze eerder had verleid, als een toonbeeld van kracht en onafhankelijkheid, en voor mannen een bedreiging.

Ook Gustav Klimt beeldt Judith af als een femme fatale. Ze kijkt neer op de kijker, haar mond voluptueus open en met haar rechterhand streelt ze het haar van Holofernes.

Gustav_Klimt (5)

Judiths gezicht is weergegeven met een bijna fotografische precisie, ingebed in een achtergrond vol bladgoud, waarvan het ontwerp in omgekeerde vorm het borststuk van Pallas Athene te zien geeft.

De bergen, de vijgenbomen en de wijnstok verwijzen naar een Assyrisch reliëf in het paleis van Sanherib die van ca. 705 tot 681 v. Chr. koning van Assyrië was.

Klimts portret is een schoolvoorbeeld van deze veranderde, moderne interpretatie van de Judith-figuur. Ze is niet langer de vechtlustige vrouw die haar volk van de vijand verlost, maar een gevreesde verleidster die haar wapens alleen maar gebruikt om te doden.

Haar beeltenis is in zijn weergave omgevormd tot een erotisch, sensueel symbool, dat perfect paste in de decadente esthetische sfeer die in die tijd hoogtij vierde.

Het moest vooral bij het mannelijke publiek de gedachte aanwakkeren dat de vrouwelijke seksualiteit uiteindelijk een verwoestende kracht kon hebben en tot systematische vernietiging van het mannelijke kon leiden.

Klimts broer Ernst vervaardigde de lijst. Het schilderij werd voor het eerst aan het publiek getoond op de achtste Internationale Kunsttentoonstelling in München in 1901.

Archeologen ontdekken sporen van mogelijke Gallo-Romeinse nederzetting in Ronse

23 oktober 2021

In de stad Ronse (Oost-Vlaanderen, België) zijn de restanten ontdekt van villa’s die wellicht deel uitmaakten van een grotere Gallo-Romeinse nederzetting.

Archeologen van het bureau Abo vonden onder meer sporen terug van een waterput en twee villa’s van bijna 2000 jaar oud. Sommige vondsten zijn bijzonder goed bewaard gebleven.

De archeologen vermoeden dat ze ook een oude Romeinse tuin hebben ontdekt. Dat leiden ze af uit een aantal paalkuilen die een vrijwel perfecte rechte hoek vormen.

Wellicht maakten de villa’s en de tuin deel uit van een grotere Gallo-Romeinse nederzetting in Ronse. De kern daarvan lag vermoedelijk in de buurt van de huidige Sint-Hermesbasiliek in het centrum.

G20-top in Rome op zaterdag 30 en zondag 31 oktober

23 oktober 2021

Premier Mario Draghi ontvangt volgend weekend, op zaterdag 30 en zondag 31 oktober de leiders van de twintig rijkste landen ter wereld. Inwoners en toeristen moeten rekening houden met verstrengde veiligheidsmaatregelen, vooral in de EUR-wijk.

De G20-top vindt plaats in het congrescentrum La Nuvola. De pers wordt ondergebracht in het vlakbij gelegen Palazzo dei Congressi.

De Russische president Vladimir Poetin en de Japanse premier Fumio Kishida zullen niet live aanwezig zijn. Ze volgen de top via een beveiligde videoverbinding.

Ook Andres Manuel Lopez Obrador, de president van Mexico blijft weg, maar die laat zich vertegenwoordigen door zijn minister van Buitenlandse Zaken.

carabinieri

De aanwezigheid van de Chinese president Xi Jinping en de Braziliaanse president Jair Bolsonaro is nog niet officieel bevestigd.

De Amerikaanse president Joe Biden komt wel. Een dag eerder zal die ook paus Franciscus ontmoeten tijdens een officieel bezoek aan Vaticaanstad.

De leiders van Argentinië, Australië, Canada, Groot-Brittannië, Frankrijk, Duitsland, India, Indonesië, Zuid-Korea, Zuid-Afrika, Saoedi-Arabië, Turkije en de Europese Unie zullen in principe wel allemaal persoonlijk aanwezig zijn.

Ook de ministers van Financiën van de G20-landen wonen traditioneel de ontmoeting bij, samen met vertegenwoordigers van een aantal belangrijke internationale en regionale organisaties.

Romeins tempelcomplex ontdekt in Libanon

23 oktober 2021

In Tyrus, de Fenicische hoofdstad aan de kust van Libanon, zijn de restanten ontdekt van een complex dat behoorde tot een tempel uit de Romeinse tijd.

De vondst is het resultaat van een een succesvolle opgravingscampagne waarbij werd samengewerkt tussen het het Poolse Centrum voor Mediterrane Archeologie, Universiteit van Warschau (Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej Uniwersytetu Warszawskiego – PCMA UW) en de Pompeu Fabra University in Barcelona.

Bij het project waren ook gespecialiseerde archeologen betrokken uit Libanon, Spanje, Italië, Portugal, Frankrijk en Griekenland.

De stad Tyrus was in de oudheid gedurende lange tijd één van de belangrijkste economische centra van de mediterrane wereld. De plek is al sinds het derde millennium v. Chr. zonder onderbreking bewoond geweest.

tyrus1

In de brons- en ijzertijd was het een bloeiend centrum van Fenicische handel, industrie en ambachten. In de oudheid was Tyrus vooral bekend om de productie van een bijzondere kleur, het zogenaamde Tyrische purper.

Dat werd gewonnen uit de purperslak. De bijzondere paarse kleur was gereserveerd voor koningen en keizers, waaronder ook de Romeinse keizers.

De stad Tyrus komt prominent voor in geschreven bronnen (waaronder de Bijbel) als één van de cruciale economische en politieke centra waarmee rekening moest worden gehouden. Het was voornamelijk vanuit Tyrus dat Fenicische kolonisten naar de westelijke Middellandse Zee, het oprichtende commerciële centrum van Cádiz en Carthago bracht.

De stad Tyrus behield doorheen alle periodes in de geschiedenis haar belang en is nog steeds een van de grootste steden van Libanon. Sinds 1984 staat ze op de Werelderfgoedlijst van Unesco.

De vijf millennia ononderbroken bewoning zorgen voor een heleboel opeenvolgende archeologische lagen, wat voor archeologen de identificatie van vondsten en ruïntes in Tyrus soms erg moeilijk maakt.

Hoewel de Libanese opgravingen in Tyrus reeds in de jaren ’60 van de vorige eeuw begonnen, is de het grootste deel van de documentatie en de opgravingsresultaten uit die beginjaren verloren gegaan tijdens de onrustige periode van de burgeroorlog die in 1975 uitbrak en zou duren tot 1995.

Later, tijdens de Israëlische-Libanese crisis van 2006 werd Tyrus nogmaals zwaar getroffen, ditmaal door Israëlische bombardementen.

tyrus3

Veel van dat vroegere archeologische werk was geconcentreerd op de niveaus uit de vroege oudheid en de middeleeuwen. Ondanks het historische belang van Tyrus in de brons- en ijzertijd blijven er daarom weinig archeologische bewijzen en resultaten over uit die periodes.

De kennis van de oude stad beperkt zich grotendeels tot een kleine blik op de Romeinse en Byzantijnse overblijfselen die geconcentreerd zijn in twee archeologische parken op de sites van al-Bass en de basilieken.

Het huidige project moet licht te werpen op de aard, de geschiedenis en de evolutie van de stedenbouw op het oude eiland. Het momenteel opgegraven gebied ligt op wat vroeger vermoedelijk het hoogste punt van het eiland was.

De archeologen hebben de opgegraven restanten geanalyseerd en ontdekten een aantal vondsten met Griekse en Fenicische inscripties die wijzen op de sacrale aard van het onderzochte gebied. Het religieuze aspect wordt vooral duidelijk in de Romeinse periode.

tyrus4

Toen werd een enorme structuur gebouwd die intussen geïdentificeerd is als een tempel. Het complex kende twee belangrijke bouwfasen: eentje dateert uit de vroege Romeinse tijden, de andere omvatte een grote verbouwing in de late Romeinse periode.

Het gebouw heeft een rechthoekige plattegrond met een oost-west oriëntatie, een vestibule geflankeerd door twee kolommen en een podium, en een tweede podium aan de andere kant kant van de cella. Beide kolommen zijn eveneens teruggevonden.

tyrus5

De muren van het gebouw waren oorspronkelijk bedekt met zandsteenblokken en ten zuiden van de ingang bevond zich een ondergrondse kamer. Het tempelgebouw stond op een platform gemaakt van massieve blokken uit kalksteen en zandsteen die de zware last van de gevel en van de acht meter hoge zuilen van Egyptisch roze graniet moesten dragen.

Een zuilengang leidde naar de getrapte ingang van het gebouw en was versierd met platen gegraveerd met geometrische motieven. Het was een structuur die, zoals het er nu naar uitziet, bestond uit twee kamers en een binnenplaats uitgelijnd op een noord-zuidas. Eén ervan was versierd met een Egyptisch reliëf met een afbeelding van de godin Isis die haar kind Horus borstvoeding geeft.

tyrus2

De tempel en het ermee verbonden stedelijke gebied ondervonden grote schade en veranderingen in
de vroege Byzantijnse tijd en het complex werd uiteindelijk grotendeels afgebroken om plaats te maken voor andere gebouwen. Samen met een aanzienlijk deel van de stad werd alles nogmaals vernield door een tsunami in de zesde eeuw na Christus.

Volgend jaar zet hetzelfde team archeologen het werk op de tempelsite voort. Op korte termijn zullen de werken zich concentreren op de tempel en het stedelijke gebied dat met het vroegere complex verbonden is. In het noorden bevindt zich nog een tweede monumentaal gebouw, mogelijk een andere tempel. Ook die wil het team nog graag onderzoeken.

Foto’s: Centrum Archeologii
Śródziemnomorskiej Uniwersytetu
Warszawskiego – PCMA UW

Wijnbouw en wijnmaken in de Romeinse wereld

22 oktober 2021

In Rome verzamelen op 27, 28 en 29 oktober archeologen en historici uit de hele wereld om te debatteren over de actuele ontwikkelingen in het domein van Romeinse studies die betrekking hebben op wijngaarden en wijn.

Het driedaagse symposium vindt plaats op drie locaties: de Academia Belgica (27 oktober), de Bristish School (28 oktober) en het Koninklijk Nederlands Instituut (29 oktober).

Bijna 30 jaar geleden verscheen het basiswerk La production du vin et de l’huile en Méditerranée van Jean-Pierre Brun (1993), 15 jaar later gevolgd door het vierdelige monumentale Archéologie du vin et de l’huile (2003-2005).

wijnbouw2
Sindsdien is het aantal uitgaves inzake wijnbouw in verschillende delen van de Romeinse wereld alleen maar toegenomen, terwijl de archeologische studie van Romeinse wijn geëvolueerd is tot een uiterst dynamisch en multidisciplinair domein.

Het is daarom hoog tijd om even de stand van zaken te bekijken, om onze kennis te verrijken omtrent de gegevens en de methodes, en om discussies te wijden aan hoe men de studie van Romeinse wijnbouw in nieuwe, pertinente en veelbelovende richtingen kan sturen.

Behalve het hoofddeel van de conferentie – met meer dan 40 specialisten die aan de hand van zes territoriale sessies de standpunten op punt zullen stellen omtrent deze thema’s in het Oosten en Westen – zal het symposium ook lezingen aanbieden door Jean-Pierre Brun, Andrew Wilson en Patrick McGovern.

Er is tevens een sessie rond virtuele affiches (met dertig inzendingen) om nieuwe en lopende onderzoeken voor te stellen, en tot slot een degustatie van oude wijnen.

wijnbouw

De conferentie is bedacht als een hybride evenement en zal plaatsvinden op de Academia Belgica, de British School at Rome en het Koninklijk Nederlands Instituut (KNIR).

Het geheel kan online gevolgd worden via Zoom.

Om online deel te nemen en het programma te raadplegen is registratie nodig via deze link.

Elke geregistreerde persoon zal een week vóór het colloquium de Zoom-links toegestuurd krijgen.

Het Romeinse Rijk in infographics

21 oktober 2021

Dit is een heel ander soort boek over Rome dan we gewoonlijk in de winkel vinden. In meer dan honderd infographics en bijbehorende teksten laten de makers zien hoe de Romeinse economie werkte, het politieke systeem in elkaar stak en het sociale leven functioneerde.

Van keizers, magistraten en senatoren tot plebejers, slaven en Vestaalse maagden; van tempels tot legerkampen en van gladiatoren tot legionairs: het komt allemaal aan bod in deze mooie en informatieve verbeelding van de geschiedenis van het Romeinse Rijk en het oude Rome.

Infographics

Het reservoir aan soldaten moet bijna onuitputtelijk zijn geweest op het immense grondgebied van het Romeinse keizerrijk. Deze gigantische oorlogsmachine vormde een belangrijke succesfactor in de militaire geschiedenis van de Romeinen.

Het is dan ook niet zo vreemd dat de militaire macht één van de grote thema’s is in dit boek dat oorspronkelijk in het Frans verscheen.

Auteur John Scheid was hoogleraar aan het Collège de France en was verbonden aan de Académie des Inscriptions et Belles-lettres.

Hij is een kenner van de geschiedenis van het oude Rome en het Romeinse Rijk, waarover hij talrijke boeken schreef. Nicolas Guillerat is gespecialiseerd in datavormgeving.

Het Romeinse Rijk in infographics
Auteur: John Scheid
Vormgeving: Nicolas Guillerat
Taal: Nederlands
Aantal pagina’s: 128 / Met illustraties
Afmetingen: 29,6 x 23,5 x 1 cm
Met illustraties
Uitgeverij: Nieuw Amsterdam
Eerste druk: oktober 2021
Oorspronkelijke titel: Infographie de la Rome antique
Vertaler: Henriëtte Gorthuis
ISBN / EAN: 9789046828878
Prijs: 29,99 euro

Metromare moet in 2024 spoorlijn Rome-Ostia vervangen​

20 oktober 2021

De stad Rome, de regio Lazio en de transportmaatschappijen Cotral en Astral hebben vergevorderde plannen om tegen 2024 de spoorlijn van Rome naar Ostia te vervangen door een supersnelle gloednieuwe verbinding, Metromare genaamd. De werkzaamheden zouden minstens twee jaar duren en 350 miljoen euro kosten. Het Metromare-project wordt begin volgend jaar officieel in gang gezet.

metromare (3)
De lijn van Rome naar Ostia staat bekend als de slechtste spoorlijn van Italië. De treinstellen zijn verouderd, vallen regelmatig stil door allerlei defecten, in de zomer is het snikheet in de wagons wegens een gebrek aan airco en in de wintermaanden is het steenkoud. De lijn kampt ook met veelvuldige vertragingen en is vaak overbevolkt.

Nadat het Nationaal Agentschap voor Spoorwegveiligheid eerder dit jaar het bevel had gegeven om vier treinen die te veel gevaarlijke mankementen vertoonden uit roulatie te nemen, liep het pas echt helemaal mis op de lijn Rome-Ostia.

Pendelaars en andere reizigers kregen te maken met overvolle rijtuigen en mensonwaardige reisomstandigheden. Zo waren de voorbije zomer dagelijks 132 ritten gepland, een normaal schema omdat vele Romeinen en toeristen regelmatig een dagje naar zee of naar Ostia Antica reizen.

metromare (5)
Volgens die frequentie moet er dan elke 15 minuten één trein vanuit Rome naar de zee vertrekken. Maar omdat er veel minder treinen beschikbaar waren, werd die frequentie teruggebracht tot 30 en vaak zelfs 40 minuten. Op de verbinding Rome-Ostia reizen dagelijks gemiddeld 100.000 mensen.

De spoorlijn Rome-Ostia is 28,3 km lang en stopt in dertien stations. De lijn heeft knooppunten met metrolijn B bij Piramide, de Basilica San Paolo en EUR Magliana.

De treinen houden ook halt in Tor di Valle, Vitinia, Casal Bernocchi, Centro Giano, Acilia en Ostia Antica. Daarna gaat het verder naar Ostia zelf, waar het stopt bij vijf stations. De lijn eindigt bij Cristoforo Colombo.

schermafdruk3811 03-Oct-21

De regio Lazio neemt vanaf 1 januari de spoorlijnen Rome-Lido en Rome-Viterbo over. De bouw van de nieuwe Metromare start in de loop van januari.

Het regiobestuur belooft dat de werkzaamheden een strak schema zullen volgen. Openbare werken in Rome krijgen bijna altijd af te rekenen met (soms gigantische) vertragingen.

De werkzaamheden omvatten in de eerste plaats de modernisering van de spoorweginfrastructuur. Tijdens de werken aan de spoorlijn zou ook de overlast voor de treingebruikers tot een minimum worden beperkt. Alle belangrijke ingrepen zullen ’s nachts plaatsvinden, tussen 21 en 6 uur.

Ondertussen krijgen ook alle stations tussen Rome en Ostia een restyling, waarbij vooral aandacht wordt besteed aan de toegankelijkheid, de modernisering van de roltrappen en de toiletten en de renovatie van sommige gebouwen en structuren.

logo_regio_lazio

Een tweede luik betreft de aankoop van nieuwe treinen. Er wordt 100 miljoen uitgegeven aan vijf nieuwe treinstellen. Overigens worden ook voor de regionale spoorlijn Rome – Civita Castellana – Viterbo zes nieuwe treinen voorzien.

De nieuwe snelle shuttleverbinding tussen Rome en de kust zou na de realisatie in 2024 om de zes minuten vertrekken. Dat benadert de efficiënte frequentie van de Romeinse metro.

Metromare zal Rome letterlijk dichter bij de zee brengen, verklaarde regiopresident Nicola Zingaretti bij de voorstelling van het project.

metromare (1)Foto: Regione Lazio

Het eerste project voor een spoorlijn die Rome met de zee verbond, werd in 1868 voorgesteld door ingenieur Felipe Costa en werd goedgekeurd door de paus. In 1870, na de val van de Pauselijke Staat, ging het voorstel echter de koelkast in.

Het zou duren tot de nieuwe eeuw er aankwam vooraleer het idee weer werd opgevist. Tussen 1900 en het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog werden vele voorstellen en ontwerpen gelanceerd.

In 1909 was er een verregaande overeenkomst tussen de stad Rome en het Belgische bedrijf S. & C. Baschwitz om de spoorlijn te realiseren. Maar ook dat project ging uiteindelijk niet door.

In de periode 1913-1915 werd dan eindelijk een definitief voorstel goedgekeurd en werd er zelfs geld gevonden. De regering zou subsidies verstrekken per gebouwde kilometer. En toen brak de Eerste Wereldoorlog uit, waarna de werken andermaal stilvielen.

De hervatting zou er pas komen in december 1920, toen koning Vittorio Emanuele III de eerste steen legde van het toekomstige station in Ostia.

metromare (2)

De werken werden daarna onder zware druk van de regering-Mussolini in sneltempo uitgevoerd en op 10 augustus 1924 kon de nieuwe spoorlijn worden ingehuldigd.

De eerste stoomlocomotief met vier wagons vertrok in het station van Porta San Paolo. Benito Mussolini was zelf aan boord.

De dag nadien was de lijn toegankelijk voor alle reizigers. Aanvankelijk werden tien ritten per dag verzorgd. De rit tussen Rome en Ostia duurde ongeveer 50 minuten.

Op 21 april 1925 waren ook de elektrificatie en het dubbelspoor klaar voor gebruik en kon de reistijd worden teruggebracht tot 30 minuten.

Opmerkelijk: de locomotief die vanaf toen werd ingezet zou op deze lijn niet minder dan 63 jaar blijven rijden, tot in 1988 het totaal verouderde materieel eindelijk werd vervangen.

Ostia_line_loco_02

Hoe dan ook was de spoorlijn één van de belangrijkste oorzaken van de uitbreiding van Ostia en de Romeinse kust en werd ze al snel het belangrijkste vervoermiddel dat door de Romeinen werd gebruikt om naar zee te reizen.

In 1941 verwierf de maatschappij STEFER (Società delle Tramvie E Ferrovie Elettriche di Rome) de concessie van de spoorlijn. De maatschappij fuseerde in 1976 samen met andere bedrijven tot het regionale consortium Acotral.

metromare (8)

Palazzo Brancaccio in Rome heropent als creatief kunstcentrum

19 oktober 2021

De creatieve hub Contemporary Cluster heeft zijn nieuwe hoofdkantoor geopend in het historische Palazzo Brancaccio, een adellijk paleis dat tussen 1892 en 1896 werd gebouwd aan de Via Merulanna 248 volgens een ontwerp van architect Luca Carimini.

Palazzo Brancaccio bood tot enkele jaren geleden onderdak aan het Museo Nazionale d’Arte Orientale. Dat museum verhuisde eind 2017 naar Piazza Guglielmo Marconi 14 in de EUR-wijk.

brancaccio (1)

Contemporary Cluster houdt zich bezig met interdisciplinariteit en de kruisbestuiving tussen kunst, architectuur, fotografie, design, beeldende kunst, geluidsontwerp, modeontwerp en nog veel meer.

Contemporary Cluster werd opgericht door artistiek directeur en curator van hedendaagse kunst Giacomo Guidi en architect en curator historisch ontwerp en toegepaste kunst, Giorgia Cerulli.

Het reusachtige gebouw omvat 6.000 m², verdeeld over verschillende niveaus. Contemporary Cluster zal de ruime kamers van Palazzo Brancaccio gebruiken voor allerlei activiteiten. Rome krijgt er daarmee een nieuw cultureel en multidisciplinair centrum bij.

brancaccio (4)

De enorme kamers bieden kunstenaars de mogelijkheid om desgewenst gigantische kunstwerken te tonen, die buiten de klassieke productielimieten vallen.

De bedoeling is om in Palazzo Brancaccio nieuwe artistieke en culturele concepten te promoten en te produceren, waarbij vooral aandacht gaat naar het visuele.

Naast de tentoonstellingen en artistieke programma’s die in het palazzo zullen plaatsvinden, wil Contemporary Cluster het gebouw ook gebruiken voor lezingen, workshops, boek- en tijdschriftpresentaties en zelfs filmvoorstellingen. Het palazzo beschikt ook over een nieuw ingerichte loungeruimte met restaurant.

brancaccio (2)

Op 15 oktober openen drie tentoonstellingen: Talismano van de schilder Alessandro Sarra, samengesteld door Claudio Libero Pisano, Stuck, een fototentoonstelling van Cloro en eentje over hedendaags design door Maxim Scherbakov (Supaform Studio).

Bovendien zullen in de Sala delle Cariatidi de ontwerper Luca De Bona en de fotograaf Massimiliano Tuveri Belvedere presenteren, een meubelcollectie waarbij de foto van de auteur werd gedrukt op hout en die geïnspireerd werd door de vedute uit de vorige eeuwen.

Paulina Bebecka, de directeur van PostmastersRoma, cureert de tentoonstellingsreeks The Worlds Within.

Palazzo Brancaccio
Via Merulana 248, Rome

Foto’s: Serena Eller

brancaccio (3)

Roberto Gualtieri wordt de nieuwe burgemeester van Rome

18 oktober 2021

Roberto Gualtieri (55) wordt de nieuwe burgemeester van Rome. Geheel tegen de voorspellingen in van de vele platformen die zichzelf graag omschrijven als sociale media, versloeg hij zijn tegenstander Enrico Michetti, de kandidaat van de rechtse partijen Fratelli d’Italia, Lega en Forza Italia.

gualtieri

Met Gualtieri (Partito Democratico, PD) die volgens de eerste gegevens ruim 60 procent van de stemmen binnenhaalde, krijgt Rome weer een centrumlinkse burgemeester.

Gualtieri profiteerde vooral van de stemmen die in de eerste verkiezingsronde twee weken geleden naar de kandidaten Carlo Calenda en de huidige burgemeester Virginia Raggi gingen, maar die geen van beiden voldoende stemmen behaalden om mee te spelen in de tweede ronde.

De opkomst van de kiezers in Rome, maar ook elders in Italië, bevindt zich echter op een historisch dieptepunt. Amper 41 procent van de stemgerechtigde Romeinen nam de moeite om te gaan stemmen.