Grote tentoonstelling over het leven en werk van Sergio Leone in Ara Pacis

‘C’era una volta Sergio Leone’ is de titel van een grote tentoonstelling over het werk en het leven van de bekende Romeinse filmregisseur Sergio Leone (1929-1989), die geschiedenis schreef met befaamde westerns zoals The Good, the Bad and the Ugly, Once upon a Time in the West en A Fistfull of Dollars, waarvan verschillende met de jonge Clint Eastwood in de hoofdrol en steevast begeleid door muziek van Sergio Leone’s jeugdvriend Ennio Morricone. Beiden waren klasgenoten.

De tentoonstelling is te bekijken in de nieuwe exporuimte van de Ara Pacis van 2 juni tot 30 augustus 2020 (oorspronkelijk tot 3 mei, maar na de langdurige sluiting door de viruscrisis verlengd). Rome herdenkt met dit initiatief één van zijn bekendste inwoners, 30 jaar na zijn dood en 90 jaar na zijn geboorte.

Sergio Leone

De tentoonsteling is samengesteld door Gian Luca Farinelli, de directeur van de Cineteca di Bologna, in samenwerking met het Istituto Luce Cinecittà, Rosaria Gioia en Antonio Bigini en de Cinémathèque Française. De expo was een jaar geleden ook al in Parijs te zien en kende veel succes.

Sergio was de zoon van regisseur Vincenzo Leone en werkte jarenlang als assistent en regisseur van massascènes aan de zijde van Amerikaanse regisseurs die in Cinecittà in Rome filmspektakels opnamen.

Met Per un pugno di dollari (1964) werd hij de schepper van de zogenaamde spaghetti-western, het Italiaanse antwoord op de romantische Amerikaanse westerns die zich onderscheidden door hun lyrische vormgeving en inhoudelijk nihilisme.

Buiten de Verenigde Staten werden zijn epische films C’era una volta il West (1968) en C’era una volta l’America (1984) klassiekers, al kregen ze voor de Amerikaanse bioscopen aanvankelijk een drastische nieuwe montage.

De filmografie van Sergio Leone is eerder beperkt, maar zijn films, aanvankelijk wat meewarig omschreven als spaghettiwesterns, zouden uitgroeien tot mythische meesterwerken. Het hoogtepunt van zijn carrière was meteen zijn laatste film: de voormelde Once Upon a Time in America.

Quintin Tarantino en Stanley Kubrick, om slechts twee regisseurs te noemen, waren grote fans van Sergio Leone. In de maanden voor zijn dood was Sergio Leone bezig met de voorbereiding van een ander groot epos, gewijd aan de slag om Leningrad, maar waarvan helaas niets anders bestaat dan enkele pagina’s met de eerste aanzet tot een scenario.

Dankzij het kostbare archiefmateriaal van de familie Leone (vooral dochter Raffaella heeft heel wat materiaal ter beschikking gesteld) en Unidis Jolly Film betreden bezoekers van de tentoonstelling de leefwereld van Sergio Leone, waar ideeën voor nieuwe films werden geboren.

Samen met zijn persoonlijke memorabilia en zijn bibliotheek maakt het publiek ook kennis met sets, schetsen, storyboards, kostuums, rekwisieten, onvergetelijke sequenties en een grote verzameling prachtige foto’s.

De tentoonstelling is verdeeld in enkele secties, waaronder ‘Cittadino del cinema’, ‘Le fonti dell’immaginario’, ‘Laboratorio Leone’, ‘C’era una volta in America’ en ‘Leningrado e oltre’, opgedragen aan het laatste onafgemaakte project ‘L’eredità Leone’.

Het boek La rivoluzione Sergio Leone van Christopher Frayling en Gian Luca Farinelli dat voor deze gelegenheid werd uitgebracht, wordt uitgegeven door de Edizioni Cineteca di Bologna. Het telt 312 pagina’s en kost 27 euro (tijdelijk 23 euro als promotie).

C’era una volta Sergio Leone
17/12/2019 – 03/05/2020
Opnieuw open van 2 juni tot 30 augustus 2020

Museo dell’Ara Pacis
Lungotevere in Augusta
www.arapacis.it

Bekijk hier een promofilm over de tentoonstelling

Sergio Leone

SERGIO LEONE – ACHTERGROND

Sergio Leone kreeg de filmmicrobe al van kleinsaf aan mee van thuis. In 1941, toen hij pas twaalf was, zag hij zijn vader in actie (de acteur en regisseur Vincenzo Leone , ook bekend als Roberto Roberti) op de set van La bocca sulla strada. In 1948 maakt hij de opnames mee van de film Ladri di biciclette van Vittorio De Sica.

Vanaf dat moment werd hij assistent-regisseur in wat de meest populaire films van die tijd waren: de zogenaamde peplums, een genre van avonturenfilms uit de Grieks-Romeinse of Bijbelse tijd die meestal werden gemaakt in Italië, meer bepaald in de filmstudio Cinecittà in Rome.

Daaronder Helen of Troy (Robert Wise, 1956), Sodom and Gomorrah (Robert Aldrich, 1962) en Ben-Hur (William Wyler, 1959) en heel wat andere, minder bekende films in hetzelfde genre. Sergio Leone zal er in 1960 uiteindelijk zelf ook eentje regisseren: Il Colosso di Rodi, wat in feite zijn eerste echte regietest zou zijn.

1964 was een moeilijk jaar voor de Italiaanse cinema: de banken investeerden niet langer in de zevende kunst en om de buitenlandse markt het hoofd te bieden werden verschillende co-productiebedrijven opgericht tussen Duitsland, Italië en Spanje om de droommachine opnieuw in gang te zetten. Zo ontstond een lijn van low-budget westerns, een genre gebaseerd op de Amerikaanse traditie en op individualisme.

Volgens die filosofie en met een budget van slechts 120 miljoen lire (van die tijd) blikte Sergio Leone A Fistful of Dollars in, een prent waar hij zichzelf als regisseur Bob Robertson op de generiek laat zetten, dit ter ere van zijn vader die al wel eens het pseudoniem Roberto Roberti gebruikte.

Op zoek naar de juiste hoofdrolspeler komt hij na het zien van een aflevering van de Amerikaanse televisieserie Rawhide in contact met de toen 30-jarige Clint Eastwood. De cowboy praat amper, heeft een magnetische blik en een ijskoude uitstraling. Perfect voor de figuur die Sergio Leone voor ogen had. Ook al kon hij Clint Eastwood slechts 15.000 dollar betalen, hapte de Amerikaanse acteur toe. De rest is geschiedenis.

De soundtrack werd net als bij latere films toevertrouwd aan Ennio Morricone en aan diens vriend de fluitspeler Alessandro Alessandroni. De orkestratie van Morricone vraagt vaak om een ongebruikelijke combinatie van instrumenten, stemmen en fluiten en Alessandroni wist die perfect te brengen. Een nieuwigheid van Sergio Leone was ook dat ieder filmpersonage werd gedragen door een afzonderlijke melodie die de acteur of actrice begeleidt bij de scènes waarin ze voorkomen.

Leone had een typische regiestijl die gekenmerkt wordt door een onorthodoxe montage, ongewoon camerawerk, weinig dialoog, veel sfeer, een trage spanningsopbouw gevolgd door snelle actie en een opvallende aanwezigheid van muziek en geluid. Deze unieke stijl was destijds revolutionair en talloze andere filmmakers hebben geprobeerd Leone te imiteren. In dat opzicht heeft hij een enorme invloed op vele regisseurs gehad.

Eén van de meest opvallende kenmerken bij Leone’s cameravoering is zijn voorliefde voor close-ups van gezichten. In iedere film van Sergio Leone zitten tientallen extreme close-ups van gezichten die naar elkaar kijken. Leone gebruikt het gezicht om dingen zonder woorden te kunnen vertellen. Leone had een voorliefde voor markante gezichten met typische kenmerken zoals rimpels, littekens, puistjes, stoppels, zweetdruppels, … De gezichten van acteurs zien er bij Leone doorgaans vuil, ruig en woest uit.

in combinatie met de muziek wist de kijker dan precies wat voor emoties het personage op dat moment had. Soms wel meer dan tien seconden lang houdt Leone zijn camera gericht op een persoon die expressief kijkt zonder iets te zeggen. Het personage kijkt woedend, verbeten, droevig, wanhopig of juist ijskoud voor zich uit.

Naast gezichten worden ook nog andere voorwerpen in de films van Leone van heel dichtbij gefilmd. Voorbeelden hiervan zijn een hand die naar een pistool grijpt, een vlieg die over de wang van een boef kruipt, voeten die lopen terwijl de sporen rinkelen, een close-up van een oog, enz.

Deze close-ups worden afgewisseld met enorme totaalshots die dezelfde gebeurtenissen van een grote afstand filmen. Altijd zijn deze totaalshots vanuit een ongewoon standpunt gefilmd: bijvoorbeeld laag bij de grond, door de tralies van een tuinhekje, vanachter een vitrage, vanaf het dak van een gebouw, …

Ook beroemd zijn Leone’s zogenaamde ‘craneshots’ bij massascènes. De camera stijgt hoog boven de personages uit om een overzicht te krijgen van een grootse gebeurtenis, bijvoorbeeld een veldslag, een massa-executie, een spoorweg die aangelegd wordt, of voor een vogelvlucht over een western-stadje.

Na het grote succes van de eerste film volgde For a Few Dollars More (1965), het verhaal van twee premiejagers die een gewelddadige Gian Maria Volonté achtervolgen. En toen kwam The Good, the Bad and the Ugly (1966), het laatste hoofdstuk van de zogenaamde dollartrilogie over de zoektocht naar 200.000 gouden dollars die ergens op een begraafplaats verstopt liggen en eindigt met het beruchte ‘driemansduel’ op hetzelfde kerkhof.

Il buono, il brutto, il cattivo is nog altijd populair. In 2017 maakte Guillermo de Oliveira de documentaire Sad Hill Unearthed die een groep filmliefhebbers volgt die in Spanje het kerkhof reconstrueren zoals het er in de film uitzag. In 1966 bouwde het Spaanse leger in Burgos voor de film een enorme begraafplaats met 5.000 namaakgraven.

Nadat de filmmakers vertrokken waren werd alles achtergelaten, raakte de filmset in de vergetelheid en werd gedurende 49 jaar geleidelijk aan overwoekerd door de natuur. In oktober 2015 besloot een groep filmfans om de originele filmset opnieuw in ere te herstellen. Maandenlang reisden mensen uit heel Europa naar Burgos om alles op te graven en opnieuw op te bouwen.

Desenterrando Sad Hill werd het verbazingwekkende verhaal achter één van de meest iconische locaties in de filmgeschiedenis. Het onderzoekt de dromen en motivaties achter de fans, maar ook de transformatie van kunst, muziek en film als vervanging voor religie. De documentaire werd erg goed onthaald en kende veel succes, ook in het bioscoopcircuit.

Sergio Leone was plots een beroemdheid. De eerstvolgende megaproductie die zich aandiende was het legendarische Once Upon a Time in the West (1968) met fantastische rollen van onder meer Charles Bronson, Henry Fonda, Jason Robards en een onvergetelijke Claudia Cardinale.

De film week volkomen af van de klassieke western zoals de Amerikanen die kenden. De soundtrack van C’era una volta il West, alweer van Morricone, behoort tot de best verkochte in de filmgeschiedenis.

Daarna volgde Duck You Sucker (1971), een film die zich afspeelt tijdens de Mexicaanse Revolutie. De film kampte echter met allerlei problemen. De producent had de eindcontrole over de montage en veranderde de film tegen de zin in van Leone. Ook werd de titel op het laatste moment veranderd in A Fistful of Dynamite. Sergio Leone distantieerde zich uiteindelijk van het project en de film flopte genadeloos.

Met My Name is Nobody (1973) maakte Sergio Leone een komische western waarin hij zowel zijn eigen regiestijl en het genre van de spaghettiwesterns in het algemeen op de korrel nam. Hij liet zich echter niet vermelden als regisseur. Hoewel de film het goed deed, was Leone teleurgesteld over de vele problemen en de manier van werken in de filmwereld en hield hij zich de daaropvolgende jaren enkel bezig met filmdistributie en het maken van reclamefilms.

Sergio Leone, die ondertussen het aanbod om The Godfather te maken had afgewezen (Francis Ford Coppola zou er wereldberoemd mee worden), broedde toen al meer dan tien jaar op een soortgelijk project: Once Upon a Time in America, een Italiaans-Amerikaanse misdaadfilm over een vriendschap tussen twee Joodse gangsters, gespeeld door Robert De Niro (Noodles) en James Woods (Max) die opgroeien in New York.

Het is een epische gangsterfilm die meer dan vier uur duurt en die zich in drie tijdsperiodes afspeelt: de jaren ’20, de jaren ’30 en ’60 van de twintigste eeuw. Ondanks de lengte van de film, die jammer genoeg in vele bioscopen in twee gedeeltes werd getoond omdat men dacht het publiek de lange speelduur niet zou aankunnen, werd de film enorm goed onthaald door de filmcritici. De film verwierf al gauw een cultstatus maar was commercieel geen erg groot succes.

Het zou zijn laatste film worden. Vlak voor zijn dood maakte hij plannen voor een nieuwe film over het Beleg van Leningrad. Hij kon hier echter niet meer aan beginnen en stierf in Rome op zestigjarige leeftijd aan de gevolgen van een hartaanval op 30 april 1989.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.