Herdenking Pasolini op komst met tentoonstellingen, evenementen en nieuwe publicaties

Italië viert dit jaar de honderdste geboortedag van filmregisseur, dichter, schrijver en intellectueel Pier Paolo Pasolini (1922-1975) met een reeks speciale evenementen.

Rome brengt dit najaar hulde aan Pasolini met een trilogie van tentoonstellingen in Palazzo Barberini, het MAXXI en het Palazzo delle Esposizioni.

Ook in andere Italiaanse steden zullen evenementen worden gewijd aan Pasolini, onder meer in zijn geboorteplaats Bologna, waar hij op 5 maart 1922 het levenslicht zag.

Onder de talrijke boeken die ter gelegenheid van dit Pasolini-jaar zullen worden uitgegeven, bevindt zich ook een nieuwe verzameling brieven van de Italiaanse schrijfster Dacia Maraini aan haar goede vriend Pasolini. Maraini was de partner van romanschrijver Alberto Moravia.

pasolini (3)

Er verschijnen ook nieuwe publicaties die ingaan op het mysterie rond de moord op Pasolini op 2 november 1975 in Ostia. Voor die moord werd weliswaar de 17-jarige Giuseppe Pelosi veroordeeld, maar er waren nadien veel onbeantwoorde vragen.

Zo denken velen dat Pasolini om politieke redenen zou vermoord zijn. Op 7 mei 2005 verklaarde Pelosi, die zijn straf inmiddels had uitgezeten, in een interview dat er anderen (mede)verantwoordelijk waren voor de moord en trok hij zijn bekentenis in.

Giuseppe Pelosi, die in 2017 overleed, heeft echter nooit namen genoemd.

pasolini (6)

Pier Paolo Pasolini is één van de hoogst gewaardeerde regisseurs van de Italiaanse filmwereld. Voordat hij zijn eerste film maakte was hij al een bekende schrijver en dichter.

Pasolini’s films, doordrongen van de poëzie en politieke waarden die hij zo sterk voelde, waren echter vaak erg controversieel, veelal door hun seksuele of anti-godsdienstige karakter.

Pasolini werd op 5 maart 1922 geboren in Bologna. Hij studeerde kunstgeschiedenis en filologie. In 1949 vestigde hij zich in Rome, waar hij zich nauw verbonden voelde met het proletariaat van de sloppenwijken.

Over dat milieu handelde zijn eerste roman, Ragazzi di vita (1955), evenals zijn filmdebuut Accatone (1961), waarmee hij onmiddellijk bewees een uiterst oorspronkelijk cineast te zijn.

Zijn films zijn gebaseerd op twee, dikwijls verwarring scheppende uitgangspunten: een mythisch-poëtische romantiek, met veel freudiaanse elementen, en een sociaal engagement, gegrond op een orthodox marxisme.

pasolini (5)

Als verklaard marxist wilde hij de christelijke opvattingen toetsen aan de werkelijkheid, waarin hij talrijke vormen van fascisme ontdekte.

Gaandeweg werd zijn visie steeds somberder. Zijn pessimisme vond een hoogtepunt in zijn laatste film Salò o le 120 giornate di Sodoma (1975), die hij vlak voor zijn dood afwerkte. Deze verfilming van De Sade plaatste hij in de nadagen van de fascistische periode onder Mussolini, met als stelling dat sadisme gelijk is aan macht.

Als theoreticus heeft Pasolini enkele belangrijke beschouwingen nagelaten over het verband tussen film en poëzie. Als allegorische weergave van het leven van Christus kreeg de film Het evangelie volgens de heilige Matteüs de speciale prijs van de jury op het festival van Venetië in 1964.

Vermeldenswaard is ook nog dat de Italiaanse filmregisseur Bernardo Bertolucci, Pier Paolo Pasolini assisteerde bij diens eerste film, Accatone. Het jaar nadien zou Bertolucci zelf debuteren als regisseur met La commare secca, naar een gegeven van Pasolini.

pasolini (4)Federico Fellini en Pasolini

In het begin van de jaren ’60, werden in Italië steeds nieuwe talenten ontdekt, onder wie vooral Pier Paolo Pasolini opviel, die vanuit een neorealistisch begin een geheel eigen stijl ontwikkelde, waarin zijn marxistische levensbeschouwing duidelijk tot uiting kwam.

Ook in de literatuur was na de oorlog geleidelijk een kentering merkbaar. Halverwege de jaren vijftig begonnen de oppervlakkige zekerheden van het neorealisme af te brokkelen.

Het waren in eerste instantie dichters als Pier Paolo Pasolini en Franco Fortini rond het tijdschrift Officina (1955-1959) die de problematische verhouding tussen poëzie en ideologie centraal stelden en schrijvers als Paolo Volponi en Lucio Mastronardi rond het door Elio Vittorini geleide tijdschrift Menabò (1959-1967).

Die gingen op zoek naar thema’s en schrijfstijlen die beter uitdrukking gaven aan een moderne geïndustrialiseerde maatschappij en die eigenlijk vooral in polemiek traden met de traditionele literatuur.

pasolini (2)Pier Paolo Pasolini (midden) met rechts Walter Veltroni,
de latere burgemeester van Rome, die het daarna
ook nog tot partijleider en minister zou brengen.

Met deze ontwikkelingen werd de weg van het experimentalisme ingeslagen. Een aparte vermelding verdient hier Carlo Emilio Gadda, die met zijn vele stijlregisters en romanstructuren een geheel eigen vernieuwing van de Italiaanse literatuur bewerkstelligde.

De Franse romanschrijver, essayist en criticus Dominique Fernandez, tevens docent Italiaanse letterkunde aan de universiteit van Rennes, werd in 1982 bekroond met de Prix Goncourt voor Dans la main de l’ange (in het Nederlands vertaald als In de hand van de engel, 1986).

Het is een geromantiseerde biografie van Pier Paolo Pasolini (in het boek P.P.P. genoemd). Het boek is tegelijkertijd een autobiografie, met een minutieuze Italiaanse sfeerschildering en een rijke culturele setting.

pasolini (1)Premier Aldo Moro en Pasolini op het Filmfestival
van Venetië in 1964.
Beiden zouden respectievelijk
in 1975 en 1978 worden vermoord.

Pier Paolo Pasolini – enkele werken

Films: Mama Roma (1962); Il vangelo secondo Matteo (1964); Uccellacci e Uccellini (1966); Edipo Re (1967); Teorema (1968); Porcile (1969); Medea (1970); Il decamerone (1971); I racconti di Canterbury (1972); Storie scellerate (1973); Il fiore delle mille e una notte (1974); Orestiade africano (1976); La ricotta (1976).

Literatuur: Le ceneri di Gramsci (1957; poëzie); Una vita violenta (1959; roman); Passione e ideologia (1960; essay); La religione del mio tempo (1961; poëzie); Il sogno di una cosa (1962); Uccellacci e Uccellini, scritti teoretici e technici (1966); Teorema (1968; roman naar de film); ‘Cinema’, in empirismo eretico (1972); La Divina Mimesis (1975); Affabulazione. Orgia (1977-1979); Atti impuri. Amado mio (1982); In de vorm van een roos (1987, een keuze uit de late poëzie); De as van Gramsci (1989, een keuze uit zijn vroege poëzie); Petrolio (1992, postuum verschenen roman); Un paese di temporali e di primule (1993, teksten over Friuli, proza en essays).

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.